معاشی چیزیں فراموش شدہ.. عظیم دولتیں ہمارے گھروں کے اندر چھپی ہوئی ہیں
شاید در خانه شما یک موبایل قدیمی باشد که سالهاست آن را باز نکردهاید، لباسهایی که دیگر نمیپوشید، دستگاههای الکترونیکی که با مدلهای جدیدتر جایگزین کردهاید، کتابها و بازیهایی که گرد و غبار بر آنها نشسته است، و شاید یک کارت هدیه با موجودی که به یاد ندارید. هر یک از این اقلام به تنهایی اهمیت چندانی ندارند، اما جمعبندی آنها در سطح میلیونها خانه، اقتصاد عظیمی از داراییهای فراموششده را آشکار میکند که ارزش آن به صدها میلیارد دلار میرسد.
ژاپن نمونهای چشمگیر از حجم این ثروت پنهان ارائه میدهد. بر اساس مطالعهای که پلتفرم «مرکری» در سال ۲۰۲۵ انجام داد، ارزش داراییهای قابل فروش مجدد که بیش از یک سال در خانههای ژاپنی استفاده نشدهاند، حدود ۹۰.۵۴ تریلیون ین، معادل تقریباً ۵۷۹ میلیارد دلار، با میانگینی نزدیک به ۴۵۷۰ دلار برای هر فرد برآورد شده است. نکته قابل توجه این است که این میلیاردها دلار لزوماً در تابلوهای نادر یا ساعتهای لوکس پنهان نیستند، بلکه در اشیایی بسیار معمولی نهفتهاند؛ به طوری که محصولات مد و پوشاک ۳۳.۶ درصد از ارزش برآورد شده داراییهای پنهان در ژاپن را تشکیل میدهند، سرگرمیها و تفریحات ۲۲.۲ درصد، کتابها، موسیقی و بازیها ۲۱.۲ درصد، و مبلمان، دستگاهها و ابزارهای خانگی ۲۰ درصد.
کشوی موبایلهای قدیمی به یکی از بزرگترین «انبارهای» استفادهنشده جهان تبدیل شده است؛ پس از آنکه اتحادیه «جیاسایامای» (GSMA) در سال ۲۰۲۵ برآورد کرد که بین ۵ تا ۱۰ میلیارد گوشی موبایل استفادهنشده در سراسر جهان در خانهها وجود دارد. ارزش این دستگاهها تنها به امکان فروش مجدد آنها محدود نمیشود؛ این دستگاهها به طور جمعی حاوی حدود ۱۰۰ هزار تن مس، ۷ میلیون اونس طلا و یک میلیون اونس پالادیوم هستند که ارزش مواد تشکیلدهنده آنها به نزدیک ۲۰ میلیارد دلار میرسد.
تنها در بریتانیا، مطالعهای که به سازمان «متریال فوکوس» (Material Focus) استناد کرد، وجود ۲۰.۷ میلیون دستگاه فنی استفادهنشده اما همچنان قابل کار را با ارزش بالقوه فروش مجدد حدود ۵.۶۳ میلیارد پوند استرلینی برآورد کرد، در حالی که هر خانواده میتواند به طور متوسط حدود ۲۰۰ پوند استرلینی از فروش دستگاههای ناخواسته خود کسب کند.
کمد لباسها نیز تفاوت چندانی ندارد؛ مطالعهای از سوی سازمان «وارپ» (WRAP) نشان داد که یک بریتانیایی به طور متوسط ۱۱۸ قطعه لباس دارد که از آنها ۳۱ قطعه را در طول یک سال کامل نپوشیده است؛ این بدان معناست که حدود ۲۶ درصد از محتویات کمد لباس استفاده نمیشود. این لباسها دیگر صرفاً «زبالههایی» نیستند که منتظر دفع باشند، بلکه به سوختی برای یک بازار جهانی در حال رشد تبدیل شدهاند؛ تحقیقات پیشبینی میکنند که ارزش بازار جهانی لباسهای دستدوم تا سال ۲۰۳۰ به ۳۹۳ میلیارد دلار برسد.
پولهای هدر رفته همیشه نیاز به کمد یا کشو ندارند؛ در ایالات متحده، نظرسنجیای نشان داد که ۴۳ درصد از بزرگسالان حداقل یک کارت هدیه، کوپن خرید یا اعتبار فروشگاه دارند که استفاده نکردهاند و میانگین موجودی استفادهنشده در میان دارندگان این اعتبارها ۲۴۴ دلار برای هر فرد بوده است.
تناقض اینجاست که آنچه مصرفکننده فراموش میکند ممکن است به سود شرکتها تبدیل شود؛ «استارباکس» در سال مالی ۲۰۲۵ درآمدی به ارزش ۲۲۲.۴ میلیون دلار از اعتباراتی کسب کرد که انتظار میرفت استفاده نشوند.
به این ترتیب، اقتصاد خانگی تنها به حقوق، پساندازها و سرمایهگذاریها محدود نمیشود؛ «کیف پول خاموشی» در داخل خانهها وجود دارد که از موبایلها، لباسها، دستگاهها، اعتبارها و اشیاء تشکیل شده که صاحبانشان احساس ارزش آنها را از دست دادهاند. هرچه این اشیاء بیشتر فراموش شوند، ارزش برخی از آنها کاهش مییابد یا برخی دیگر منقضی میشوند، در حالی که فروش مجدد یا بازیافت آنها میتواند به پول واقعی تبدیل شود که دوباره به جیب خانوادهها و چرخه اقتصادی بازمیگردد.
