स्थिरताका खाडलहरू

कुवेतका अधिकारीहरू, ठाउँहरू र संस्थाहरूका नामहरूलाई मानक नेपाली वर्तनीमा राख्दै, अरबी समाचार पाठको नेपाली अनुवाद:

मेरो हरेक संस्थामा पुग्दा र त्यहाँका प्रदर्शन सूचकहरू पढ्दा वा त्यहाँका नेताहरू तथा निर्णयकर्ताहरूसँग सम्पर्क गर्दा मलाई लाग्ने आश्चर्य कम हुँदै गएको छ, र यसको कारण शायद यो हो कि अन्तरहरूको विस्तार एउटा सामान्य वास्तविकता बनेको छ। धेरै संस्थाहरूमा, केहीमा लक्षित र प्राप्त गरिएको बीचको वा उपलब्ध र अपेक्षित बीचको अन्तर ३० प्रतिशतभन्दा बढी पुग्छ। म यस अन्तरको पछाडिका गहिरो कारणहरूमा धेरै समय बिताउन चाहन्न; मेरो लेखमा म 'व्यावसायिक स्थिरता' (Sustainability of Business) को बारेमा कुरा गर्न चाहन्छु, जुन हामी सबैको लक्ष्य हो, र जसका लागि हामी योजना, पहल र सूचकहरू तयार पार्छौं, र यसलाई प्राप्त गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धता घोषणा गर्छौं। म सोच्छु कि हामीले आफ्नो वर्तमान स्थिति र आधारभूत प्लेटफर्मलाई कति सटीक रूपमा जान्दछौं, र हामीले हासिल गर्न चाहाने लक्ष्यसम्म पुग्न कति दूरी बाँकी छ।

यसैले स्थिरताका अन्तरहरूको विश्लेषण महत्त्वपूर्ण हुन्छ, किनकि यो संस्थाहरूको वास्तविकतालाई पुनः पढ्नको लागि एक व्यावहारिक प्रवेशद्वार हो, र यसले आफ्ना सार्वजनिक लक्ष्यहरूलाई ठोस र स्थिर नतिजाहरूमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता परीक्षण गर्छ। अन्तरको मूलतः वर्तमान वास्तविकता र अपेक्षित अवस्था बीचको दूरी हो, जुन एउटा सरल विचार हो, तर यसले संस्थागत पुनरावलोकनको लागि एक विशाल ढोका खोल्छ, किनकि यसले हामीलाई वास्तवमा के गर्छौं भनेर वर्णन गर्न, र यसको तुलना के गर्नुपर्छ भनेर गर्न, र दुई बीचको अन्तर निर्धारण गर्न, र त्यसका कारणहरू खोज्न, र यसलाई समाधान गर्न एक व्यावहारिक मार्ग तयार पार्न प्रेरित गर्छ।

मैले एक पटक अन्तर र समस्या बीचको फरकको बारेमा सोधेको थिएँ, र यहाँ नै परिवर्तनको बिन्दु निहित छ। अन्तरहरूलाई रोगनिदानको उपकरणको रूपमा लिनु र केवल स्पष्ट समस्याहरूलाई नोट गर्नु बीच फरक छ। कुनै प्रशासनमा नतिजाहरू घट्न सक्छ, कारोबारहरू ढिला हुन सक्छ, वा खर्चको दक्षता घट्न सक्छ।

तर यी लक्षणहरूको उपचार पर्याप्त हुनेछैन, जबसम्म हामीले तिनीहरूका मूल कारणहरू पत्ता लगाउँदैनौं, र निर्धारण गर्दैनौं कि तिनीहरू कौशल, स्रोत, प्रक्रिया, नीति, वा स्वयं शासन प्रणालीसँग सम्बन्धित छन् कि छैनन्।

“जसलाई नापिँदैन, त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न सकिँदैन” भन्ने कुरा म बारम्बार उल्लेख गर्दै आएको छु। यो वाक्यांशले सचेत गराउँछ कि बुद्धिमानीपूर्ण निर्णयहरू विश्वसनीय तथ्याङ्कमा आधारित हुनुपर्छ। यो केवल एक सामान्य व्यवस्थापकीय मुहावरा मात्र होइन; वास्तविकताको मापन भविष्य निर्माणको लागि एउटा अनिवार्य शर्त बनेको छ—स्पष्ट सूचकहरू, आधार रेखा जसलाई फिर्ता हेरिने, र समयबद्ध लक्ष्यहरू मार्फत। यसको अभावमा संस्थाहरू गतिविधि, बैठक र प्रतिवेदनहरूमा व्यस्त हुन सक्छन्, तर वास्तविक प्रगति नाप्ने क्षमता सीमित रहन्छ। यो लक्ष्यभन्दा टाढा प्रहार गर्ने जस्तो हो, जहाँ मैदानको स्कोरबोर्डमा शून्य मात्र लेखिन्छ।

सामाजिक संस्थाहरू—विकासशील, स्वयंसेवी वा मानवीय—मा टिकाउपनका खाडलहरू हेर्दा यो विषय अझ महत्त्वपूर्ण बन्छ। यी संस्थाहरूले सम्पत्ति र स्रोतहरूको संरक्षण तथा लाभान्वित हुनेहरूको जीवनमा आफ्नो विकासप्रद प्रभाव बढाउने जिम्मेवारी दोब्बर रूपमा वहन गर्छन्। कुनै संस्थाको टिकाउपन केवल आफ्नो कार्य जारी राख्नु वा स्रोतहरूको सन्तुलन कायम राख्नुमा मात्र सीमित हुँदैन; यसले आफ्नो प्रदर्शन विकास गर्ने, उपकरणहरू नवीनीकरण गर्ने, परिवर्तनशील आवश्यकताहरूको जवाफ दिने र समुदायमा थप्ने मूल्य प्रमाणित गर्ने क्षमतासम्म फैलिन्छ। यही कुरा सरकारी र निजी दुवै प्रकारका संस्थाहरूमा लागू हुन्छ। अपेक्षा, प्रविधि र संरचनात्मक आवश्यकताहरू परिवर्तन हुँदा पनि कार्यविधि र प्रदर्शन सूचकहरू उस्तै रहँदा खाडलहरू फैलिँदै जान्छन्। समय बित्दै जाँदा, सानो खाडलले आर्थिक र सञ्चालनात्मक खर्च तथा ठूलो प्रतिष्ठा ह्रासको रूप धारण गर्न सक्छ, जबकि सुधारका अवसरहरू समयमै सदुपयोग गर्न सकिएका भए फरक पर्थ्यो। म अझै पनि एक अनुभवी नेताले मलाई भनेको कुरा सम्झन्छु: “खाडलहरू स्थिर रहँदैनन्; यदि तिनीहरूलाई समयमै सम्बोधन गरिएन भने तिनीहरू फैलिँदै जान्छन्।”

कुवेतका अधिकारीहरूले जनाए अनुसार, जब म विभिन्न स्तरका नेतृत्व, पर्यवेक्षण वा कार्यकारी पक्षसँग प्रश्नहरू उठाउँदै छलफल सुरु गर्छु, म चुनौतीहरूको मूल कारणलाई बुझ्नमा ध्यान केन्द्रित गर्छु, न कि केवल बाहिरी रूप वा सतही पक्षलाई। स्थिरताका अन्तरहरूको विश्लेषण गर्नु भनेको कमजोरीहरू रेकर्ड गर्ने वा प्रशासन र कर्मचारीहरूमा दोषारोपण गर्ने अवसर होइन; यो संस्थागत सिकाइ र सुधारको अभ्यास हो, जसले वास्तविकताको वस्तुनिष्ठ स्वीकृतिबाट सुरु भएर “समस्याको स्वर” र यसका कारणहरू बुझ्ने तर्फ अघि बढ्छ, र अन्त्यमा प्राथमिकता, जिम्मेवारी, स्रोत, समयसारणी र अनुगमन सूचकहरू निर्धारण गर्दछ। यस्तो गम्भीर दृष्टिकोण अपनाउँदा हामी भविष्यको “तयारी” को नेतृत्व गर्न सक्छौं।

मेरो हृदयबाट दिइएको सल्लाह र स्थिरताका अन्तरहरूको विश्लेषणमा मेरो अनुभवको सार यो हो: तपाईंहरूले सैद्धान्तिक ज्ञानभन्दा पर गएर कर्मचारी वा हितधारकहरूलाई तपाईंहरूको वास्तविक अन्तरहरू चिन्न सक्षम बनाउने लक्ष्य राख्नुहोस्, ताकि ती अन्तरहरू पुराउनका लागि तपाईंहरूले बनाउने पहलहरू व्यावहारिक र तत्काल लागू गर्न योग्य बन्नेछन्। यी पहलहरूलाई तपाईंहरूको संस्थाको उद्देश्य, व्यापार एकाइहरू, वा सम्बन्धित रणनीतिक लक्ष्यहरूसँग जोड्नुहोस्, चाहे त्यो संस्थागत स्तरमा होस्, देशको दृष्टिकोणमा होस्, वा स्थिरताका लक्ष्यहरू (SDGs 2030) मा होस्। यो समस्यालाई दृढता र साहसका साथ रोक्नुहोस्।

स्थिरता विशेषज्ञ