'स्वर्ण गुम्बा' र अन्तरिक्ष हतियार प्रतियोगिता
हामीले अतीतमा, विशेष गरी शीत युद्धको समयमा, हतियार निर्माणका कार्यक्रमहरू, विनाशकारी हतियारहरूको निर्माणको दौड, स्टार वार (तारा युद्ध) कार्यक्रम, अन्तरिक्षको सैन्यीकरण, सञ्चारमा बाधा पुर्याउने र संकेतहरूलाई भ्रमित गर्ने कार्यक्रमहरू, वा दुश्मनका उपग्रहहरूमा लेजर किरणहरू र संवेदनशील उपकरणहरूलाई अस्थिर पार्ने तथा अक्षम बनाउने जस्ता कुराहरूको बारेमा धेरै सुनेका छौं।
आज हामी फेरि हतियार निर्माणका कार्यक्रमहरूको कुरा सुनिरहेका छौं, तर यस पटक अन्तरिक्षको हतियार निर्माणको बारेमा हो, जबकि अघिल्लो पटक अन्तरिक्षको सैन्यीकरणको कुरा गरिएको थियो। अन्तरिक्षको हतियार निर्माणको अर्थ अन्तरिक्षमा वा पृथ्वीको कक्षमा वास्तविक हतियारहरू र विनाशकारी क्षमताहरू राख्नु र विकास गर्नु हो, जसले अन्तरिक्ष वा पृथ्वीका लक्ष्यहरूमा आक्रमण गर्न सक्छ। अर्कोतर्फ, अन्तरिक्षको सैन्यीकरणको अर्थ अन्तरिक्षलाई जसपरीय, सञ्चार, र अग्रिम चेतावनी जस्ता सैन्य उद्देश्यहरू र सहयोगी गतिविधिहरूका लागि प्रयोग गर्नु हो, वा पृथ्वीबाट अन्तरिक्ष हुँदै जाने र अन्य पृथ्वीका लक्ष्यहरूमा ठोक्किने मिसाइलहरू प्रक्षेपण गर्नु हो।
अहिले अन्तरिक्षको हतियार निर्माणको कुरा आएको छ किनभने अमेरिकाले पहिलो पटक सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेको छ कि उसले अन्तरिक्षमा हतियारहरू तैनात गरेको छ, जसले चीन र रूससँगको नयाँ सैन्य प्रतिस्पर्धाको प्रवेशबारे प्रश्नहरू उठाएको छ।
रक्षा उपकरण उद्योग
ट्रम्प प्रशासनले अन्तरिक्ष क्षमताहरू, जसमा प्रत्याहारी मिसाइलहरू पनि समावेश छन्, 'गोल्डेन डोम' (स्वर्ण गुम्बज) नामक वायु रक्षा प्रणालीको एक आधारभूत भाग भएको घोषणा गरेको छ, जुन भविष्यको मिसाइल रक्षा प्रणालीको एक डिजाइन हो।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने कि यो प्रणालीमा भूमि, समुद्र र अन्तरिक्ष सहित 'नयाँ पुस्ता' का प्रविधिहरू समावेश हुनेछन्, जसमा संवेदनशील उपकरणहरू र अन्तरिक्षमा आधारित प्रत्याहारी मिसाइलहरू पनि पर्छन्।
यो प्रणाली आंशिक रूपमा इजरायलको 'आयरन डोम' (लोह गुम्बज) प्रणालीबाट प्रेरित छ, जसलाई इजरायलले सन् २०११ देखि मिसाइलहरू प्रत्याहार गर्न प्रयोग गर्दै आएको छ, तर 'गोल्डेन डोम' धेरै ठूलो हुनेछ र विविध खतराहरूको सामना गर्न डिजाइन गरिएको छ। यसले सम्भावित रूपमा हजारौं कृत्रिम उपग्रहहरूको प्रयोग गरेर मिसाइलहरूको निगरानी र अनुगमन गर्ने, र त्यसपछि कक्षमा रहेका प्रत्याहारी मिसाइलहरू प्रयोग गरेर मिसाइलहरू उडान सुरु गर्दा नै तिनीहरूलाई हानी पुर्याएर विनाश गर्ने योजना बनाएको छ।
'गोल्डेन डोम' प्रणालीले हामीलाई 'स्टार वार' (तारा युद्ध) कार्यक्रमको सम्झना गराउँछ। ट्रम्पले व्हाइट हाउसमा घोषणा गर्दै भने कि उनले सन् २०२४ को चुनावी अभियानको दौरान अमेरिकी जनतालाई उन्नत मिसाइल ढाल निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए, र उनले अनुमान गरे कि सन् २०२९ मा आफ्नो कार्यकाल सकिएपछि यो गुम्बज पूर्ण रूपमा सञ्चालनका लागि तयार हुनेछ। उनले भने कि निर्माण पूरा भएपछि 'गोल्डेन डोम'ले विश्वको अर्को छेउबाट वा अन्तरिक्षबाट प्रक्षेपण गरिएका मिसाइलहरूलाई पनि प्रत्याहार गर्न सक्षम हुनेछ।
गोल्डेन डोम मा अन्तरिक्षमा राखिएका प्रत्याहारीहरू र संवेदनशील उपकरणहरू हुनेछन्, र अमेरिकी प्रविधि प्रणालीहरू यससँग एकीकृत हुनेछन्। यो प्रणाली चरणबद्ध रूपमा तैनात गरिनेछ, र सबैभन्दा बढी खतरा भएका क्षेत्रहरूको रक्षालाई प्राथमिकता दिइनेछ।
ट्रम्पले यस कार्यक्रमको लागत लगभग १७५ अर्ब अमेरिकी डलर अनुमान गरेका छन्, यद्यपि काङ्ग्रेसको बजेट कार्यालयले वास्तविक लागत लगभग ५४२ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको स्पष्ट पारेको छ।
गोल्डेन डोम प्रणालीले चीन र रूस दुवैलाई आक्रोशित पारेको छ किनभने यसले अन्तरिक्षलाई केवल शांतिपूर्ण उद्देश्यहरूका लागि प्रयोग गर्न आह्वान गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरूको उल्लंघन गर्छ। चीनले अमेरिकालाई चेतावनी दिँदै अन्तरिक्षमा हावी हुनले अन्तरिक्षको हतियार निर्माणको दौडलाई बल पुग्ने र यसलाई युद्धको मैदानमा परिणत गर्ने बताएको छ। रूसले राष्ट्रपति ट्रम्पको 'गोल्डेन डोम' प्रणाली विकास गर्ने प्रस्तावको आलोचना गर्दै यसलाई 'गहिरो रूपमा अस्थिरकारी' बताएको छ। रूसले 'गोल्डेन डोम' प्रणालीलाई शीत युद्धको समयमा राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगनको अन्तर्गतको 'स्टार वार' कार्यक्रमसँग तुलना गरेको छ।
तर, अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयको नाम परिवर्तन गरेर 'युद्ध मन्त्रालय' राख्ने, जसको कारण अमेरिकाको अतुलनीय शक्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्नुपर्छ भन्ने तर्क गर्दै, र अमेरिकासँग विश्वको सबैभन्दा ठूलो सेना रहेको सम्झाउँने राष्ट्रपति ट्रम्पको सामु चेतावनी र आलोचनाले के फाइदा गर्छ?
सिरियाली लेखक
