बौद्धिक परिपक्वता
केही मानिसहरूमा बेचैनी वा चिन्ता हुन्छ, न त उनीहरू मानसिक रूपमा असन्तुलित छन् न त अरू केही, बरु हामी अन्साली संसारमा बस्छौं, जहाँ हाम्रो वरिपरिका केही मानिसहरूको व्यवहार मूर्खतापूर्ण र नीच हुन्छ। यसले गर्दा केहीले उनीहरूलाई रोक्न प्रतिक्रिया जनाउँछन् भने अरूले उनीहरूको वास्तविकता थाहा पाएपछि टाढा रहन रुचाउँछन्।
नजिकका मानिसहरूबाट, जसलाई तपाईंले धेरै क्षेत्रहरूमा सेवा गरेका हुनुहुन्छ, तर उनीहरूले चाँडै नै तपाईंलाई चिनाए र सुरुमा चुपचाप, पछि खुला रूपमा तपाईंलाई नोक्सान पुर्याउन खोजे, त्यो कति पीडादायी हुन्छ!
मानसिक र भावनात्मक अनुभव तथा जीवनका पाठहरूले सञ्चित गरेको ज्ञानले मानिसलाई अर्को महत्त्वपूर्ण गुण प्रदान गर्दछ, जुन हो—मानिसहरूसँग सामना गर्न सक्ने मानसिक परिपक्वता।
मानिसले प्राप्त गर्ने परिपक्वताको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष यो हो कि उसको मानिसहरूप्रतिको जिज्ञासा सङ्कुचित हुन्छ भने जीवनप्रतिको चेतना विस्तार हुन्छ। त्यसैले उसले परिवर्तन भएका वा गएका मानिसहरू, उनीहरूले के भने, कसरी बस्छन् भन्ने कुरामा ध्यान दिँदैन। उसले कहिल्यै पनि नखुल्ने ढोकाहरू पछाडि हेर्दैन, किनभने उसले बुझिसकेको हुन्छ कि अरूको जीवनमा अनावश्यक ध्यान दिनु बेवास्ता हुन सक्छ र तपाईंलाई त्यस्तो संसारमा लैजान सक्छ जहाँ तपाईं रहन चाहनुहुन्न।
मानिसले आफूलाई सुधार्नमा ध्यान दिनुपर्छ, अरूलाई सुधार्न होइन। केही हदसम्म आफ्नै नजिकका परिवारका सदस्यहरू, विशेष गरी सन्तानहरूलाई उत्तम भविष्यको लागि सल्लाह र सुझाव दिएर मार्गदर्शन गर्नु बाहेक।
जीवन कठोर र अन्यायपूर्ण छ र यसमा विभिन्न प्रकारका मानिसहरू छन्। सामान्यतया, मानिसहरू तीन प्रकारका हुन्छन्: पहिलो, अस्थायी यात्रीहरू—जिन्दगीमा छोटो समयका लागि आउँछन्, आफ्नो आवश्यकता पूरा गरेपछि जान्छन्। संकट वा कठिनाइ आउँदा वा हावा चल्दा उनीहरू हिँड्छन्।
दोस्रो, स्थिर वा टिकाऊ मानिसहरू—जिन्दगीमा देखिने शक्ति भए तापनि, तिनीहरूमा पूर्ण विश्वास गर्नु अघि परीक्षण गर्नुपर्छ। उनीहरू केही समयसम्म तपाईंसाथ रहन सक्छन् तर जीवन कठोर भएपछि तपाईंबाट टाढा हुन्छन्।
तेस्रो र अन्तिम, शक्तिशाली मानिसहरू—जिन्दगीमा धेरै महत्त्वपूर्ण, किनभने उनीहरू प्रदर्शन गर्न चाहँदैनन्। उनीहरूको एकमात्र इच्छा तपाईंलाई सहयोग गर्नु र स्वस्थ, शक्तिशाली जीवन जियर्न मद्दत गर्नु हो। संकटका बेला पनि उनीहरू तपाईंको साथमा हुन्छन्, किनभने उनीहरू तपाईंलाई जस्तो हुनुहुन्छ त्यस्तै मन पराउँछन्।
जीवनको यही वास्तविकता हो र मानव मनोविज्ञान विविध छ। यी सबैसँगको सम्बन्धले तपाईंलाई कहिलेकाहीँ खुसी र कहिलेकाहीँ दुःखी बनाउँछ... तर के तपाईंलाई थाहा छ सबैभन्दा दुःखद कुरा के हो? हामी एक यस्तो संसारमा बस्छौं जहाँ धेरै नाटकबाजहरू छन्। मानिसहरूले तपाईंलाई नोक्सान नपुर्याएर पनि तपाईंको असफलताको कामना गर्छन्, तर तपाईंको सामुन्ने हाँस्छन्, मानौं उनीहरूले तपाईंलाई मन पराउँछन्। त्यसबेला तपाईं आफैंलाई भन्नुहुन्छ, "यदि मले मेरो जीवन फेरि बाँच्नुप¥यो भने, म मेरी नरम दिली र स्वाभाविक स्वभावमा केही परिवर्तन गर्दिनँ, सिवाय यसको कि म यस्ता चालाके र प्रशंसाबाज मानिसहरूसँग सतर्क हुन्थें।"
नरम दिली हुनु दोष होइन, बरु सबैसँग नरम व्यवहार गर्नुपर्छ। तर कहिलेकाहीँ मेरो अत्यधिक नरम व्यवहारले मलाई समस्यामा पार्छ, किनभने अत्यधिक नरम व्यवहार अत्यधिक सरलता हो। मले सिकेको छु कि मले आफैं नगरेको बिगारलाई सुधार्नु मेरो कर्तव्य होइन। पहिले म मानिसहरू गुमाउने डर गर्थें, तर अब म आफ्नो समय गुमाउने डर गर्छु यदि म अरूको राय अनुसार बाँचें भने। म कहिल्यै पनि त्यो बन्न सक्दिनँ जस बन्न म चाहन्छु। मानिसहरूको कुराकानी कहिल्यै रोकिँदैन, न त तपाईंको बारेमा न त अरूको बारेमा।
जीवन धेरै छोटो छ। अहिले म आफ्नो जीवनको सत्तौं दशकमा छु र म हरेक दिन, हरेक घण्टा र क्षणको आनन्द लिन चाहन्छु। म केवल आवश्यकता परेको बेला मात्र, चालाके मानिसहरूको नजरबाट टाढा, एक्लै रोउँछु... तथापि, म कहिल्यै पनि कुनै पनि व्यक्तिलाई मलाई निराश पार्न दिँदिनँ।
म जोगाउन चाहने एकमात्र मूल्य मेरो गरिमा हो, वा तच्छा मानिसहरूले तच्छा कुराहरूमा मेरो मनोदशा खराब गर्न नदिनु। उमेर बढ्दै जाँदा वस्तुहरूप्रतिको चाहना र आसक्ति घट्दै जान्छ। मले बुझेको छु कि उमेर बढ्दै जाँदा मेरो वरिपरिका मानिसहरूको संख्या पनि घट्दै जान्छ। परिपक्व मस्तिष्कले अरूको झूट वा षड्यन्त्र सहन सक्दैन।
मले धन वा केही गुमाएको हुन सक्छ, तर मलाई त्यसको परवाह छैन जबसम्म मले आफैंलाई गुमाउँदिनँ। म ठिक छु किनभने मले ती कुराहरू थाहा पाएको छु जुन मले अघिल्ला वर्षहरूमा परवाह गर्दिनथें।
हो, मानिसहरू विभिन्न प्रकारका हुन्छन्, त्यस्तै उनीहरूको व्यवहार, विश्वास र स्वभाव पनि फरक हुन्छन्। तर केहीले शोर मचाउँदै काम गर्छन् भने केहीले मौनतामा। केहीले हल्ला मचाएपछि जान्छन् भने केहीले मौन, शान्त र अचानक रूपमा विदा हुन्छन्। मौनतामा चल्ने मानिस त्यस्तो हो जससँग खेडखेल हुँदैन। उसले धोखा, झूटा मुस्कान र खाली वाचाहरू देखिसकेको हुन्छ। त्यसैले उसको परिचय चक्र सानो हुन्छ, किनभने सबै उससम्म पुग्न योग्य हुँदैनन्। उसले ध्यान आकर्षण गर्न दौडदैन, आफूलाई प्रमाणित गर्न शब्दहरू बर्बाद गर्दैन, जबकि अरूले आफ्ना योजनाहरूको गर्व गर्छन्, जुन शायद पूरा नै नहोस्। उसले भने आवश्यक काम गर्छ, भयानक मौनतामा। उसको शक्ति शोरिलो हुँदैन, तर तपाईंले महसुस गर्नुहुन्छ कि उसले ध्यानपूर्वक हेर्छ, सोच्छ, आफ्ना कदमहरूको हिसाब गर्छ, र सत्यवादी कसलाई हो र कसले नाटक गर्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा थाहा पाउँछ। जब कोही उससँग सीमा नाघ्छ, उसले बहस गर्दैन, बरु त्यस व्यक्तिलाई आफ्नो संसारबाट सरलतापूर्वक हटाउँछ।
वफादारिता दुर्लभ हुन्छ र उसले यसलाई अरू कुनै कुराभन्दा बढी मूल्य दिन्छ। धोखा उसले माफ गर्ने कुरा होइन, बरु कहिल्यै बिर्सने कुरा पनि होइन। केहीले गल्ती गर्छन् र सोच्छन् कि उसको मौनता कमजोरी हो, उसले जवाफ दिँदैन भन्ने ठान्छन्। तर यो गल्ती गर्ने व्यक्तिलाई सुधारको दोस्रो मौका दिइँदैन, किनभने उसजस्तो मानिसले तपाईंलाई डराउने कारण नदिएसम्म सामान्य रूपमा व्यवहार गर्छ। उसले एक शब्द पनि बोल्न आवश्यक पर्दैन, यद्यपि उसले तपाईंलाई रोक्न र दुःख दिन सक्छ। यदि त्यो दिन आयो भने, तपाईंले बुझ्नुहुनेछ कि किन!
एउटा पुरानो स्विट्जरल्यान्डको कहावत छ, जुन मलाई एउटा मोरोक्को मित्रले भनेका थिए, जसलाई म काहीलै काही काहिराको भ्रमणमा भेटेको थिएँ। त्यसको अर्थ हो: यदि चालक अन्धो छ भने, पहिलो श्रेणीका सीटहरू कति नै आरामदायी भए पनि फरक पर्दैन। अर्थात्, अदूरदर्शी व्यक्तिको पछि लाग्नुले तपाईंलाई कुनै पनि मीठा वाचाहरू भए पनि किनारसम्म पुर्याउँछ। र यात्राको सुन्दरतामा खुसी हुनु अघि नै हेर्नुहोस् कि कसले नेतृत्व सम्हालेको छ।
खुसी बाहिर नभई आफ्नै भित्र खोज्ने प्रयास गर्नुहोस्।
