अल-अब्दुल्ला जिल्ल र अल-फाजिल: कुवेत र ब्रिटेन... अठारौं शताब्दीदेखि फैलिएका जराहरू

- फहद अल-अब्दुलजिल: ब्रिटेनले कुवेतमा विभिन्न क्षेत्रहरूमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ

- सलाह अल-फाजिल: ईस्ट इन्डिया कम्पनीको कुवेतमा स्थानान्तरणले... अंग्रेजहरूसँगको सम्बन्धलाई बलियो बनायो

अल-अब्दुलजिल र अल-फाजिलका कुराहरू 'दिवान दरब' सांस्कृतिक मञ्चद्वारा कुवेत पुरातत्व संघको कार्यालयमा आयोजित एक व्याख्यानमा आएका थिए, जसमा कुवेत र ब्रिटेनबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धका प्रमुख चरणहरूको समीक्षा गरिएको थियो। यसको उद्देश्य नयाँ पुस्तालाई देशको विरासतसँग जोड्नु र युवा पुस्तालाई कुवेतको इतिहास तथा यसका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धहरूको बारेमा जानकारी गराउनु थियो।

चर्चाको सञ्चालन 'दिवान दरब' सांस्कृतिक मञ्चका अध्यक्ष बद्र सफरले गरेका थिए। व्याख्यानमा कुवेत विश्वविद्यालयका धेरै प्राध्यापकहरू, इतिहास र पुरातत्वका अनुसन्धानकर्ताहरू, जसमा शेखा अब्दुलअजिज अल-रासिद, कुवेत पुरातत्व संघका सदस्यहरू जस्तै सालिह अल-मुसबाह, हानी अल-असउसोई र नवाफ अल-असफुर, कुवेत लेखक संघका सचिव जमिला सैयद अली र अन्यहरूको उपस्थिति थियो।

अल-अब्दुलजिलले आफ्नो कुरा सुरु गर्दै कुवेत र ब्रिटेनबीचको सम्बन्ध सन् १८९९ मा ब्रिटिश संरक्षण सम्झौता हस्ताक्षर गरिएपछि मात्र सुरु भएको होइन, बरु पोर्चुगलको प्रभाव समाप्त भएपछि अंग्रेजी ईस्ट इन्डिया कम्पनीको गतिविधिबाट सुरु भएकोमा जोड दिए। पोर्चुगलको प्रभाव क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण थियो, जसको सट्टा ब्रिटिश र डच ईस्ट इन्डिया कम्पनीहरू मार्फत ब्रिटिश र डच प्रभाव उदायो।

अल-अब्दुलजिलले कुवेत-ब्रिटिश सम्बन्धको इतिहासका केही महत्त्वपूर्ण चरणहरूमा प्रकाश पारे, जसमध्ये प्रमुख एक बस्राबाट कुवेतमा ईस्ट इन्डिया कम्पनीको कार्यालय स्थानान्तरण थियो।

उनले सन् १८९९ को ब्रिटिश संरक्षण सम्झौताको बारेमा पनि कुरा गरे, त्यस समयमा देशलाई घेरेका खतराहरूको पृष्ठभूमिमा शेख मुबारक अल-सabah ले त्यो सम्झौता हस्ताक्षर गर्ने परिस्थिति, प्रेरणा र कारणहरूको समीक्षा गरे। उनले जेम्स बेकिङह्याम, स्टोक्लेर र बुशेरमा रहेको 'डार अल-इतिमाद' (विनिमय बैंक) का प्रमुख लुइस बेली जस्ता ब्रिटिश यात्रीहरूको कुवेत भ्रमणको पनि उल्लेख गरे। यी यात्रीहरूले आफ्नो स्मृतिचरण र प्रतिवेदनहरूमा कुवेतको जीवनको विवरण लेखेका थिए, जसमा राजनीतिक पक्षहरू मात्र होइन, सामाजिक र आर्थिक अवस्थाहरू, साथै वास्तुकलाका पक्षहरू पनि समावेश थिए। उनले भवनहरू, घरहरू र तिनीहरूको आकारको वर्णन गरेका थिए, जुन त्यो ऐतिहासिक कालखण्डमा कुवेती जीवनका विशेषताहरू बुझ्नको लागि महत्त्वपूर्ण स्रोत हो।

उनले कुवेत-ब्रिटिश सम्बन्तले अतीतमा कुवेतमा धेरै क्षेत्रहरूमा सकारात्मक प्रभाव पारेको बताए। राजनीतिक क्षेत्रमा, यसले कुवेतलाई घेरेका खतराहरूबाट संरक्षण प्रदान गर्न मद्दत गरेको थियो। आर्थिक स्तरमा, यसले कुवेतको व्यापारिक गतिविधिलाई सक्रिय बनाउन र पश्चिमी हिन्दुस्तान (भारत) का बन्दरगाहरूसँगको सम्बन्धलाई बलियो बनाउन मद्दत गरेको थियो, जुन त्यस समयमा ब्रिटिश उपनिवेशहरूमध्ये प्रमुख थिए। यसले कुवेतको व्यापार र समुद्री नौकायन गतिविधिमा प्रभाव पारेको थियो र कुवेती व्यापारीहरूका लागि व्यापारिक विनिमयका लागि ठूला अवसरहरू खोलेको थियो।

यसैबीच, अल-फाजिलले कुवेत र ब्रिटिशहरूबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धको प्रकृति, चाहे व्यक्तिगत स्तरमा वा औपचारिक सम्बन्धको स्तरमा, यस सम्बन्धको उत्पत्ति र विकासमा योगदान पुर्‍याएका प्रमुख चरणहरूको समीक्षा गरे।

उनले व्यक्तिगत स्तरमा सुरुवात डा. एडवर्ड आइभ्ससँग भएको बताए, जसले 'शेख अल-कुरेन' (कुवेतलाई अंग्रेजहरूले पहिले यस्तो उच्चारण गर्थे) सँग खोर द्वीपमा भेट गरेका थिए र बस्राबाट हलाबसम्म सामान ढुवानी गर्न अनुरोध गरेका थिए।

وأوضح أنه في عام 1775 عندما فرض كريم خان زند حصاراً على البصرة، بدأت العلاقات الفعلية بين الكويت وشركة الهند الشرقية في الظهور بشكل أكثر وضوحاً، حيث تم تحويل السفن والتجارة والبريد إلى الكويت، فقد كانوا يتعاملون مع الزبير والبصرة، لكن كريم خان زند احتلها، ما دفعهم إلى التوجه نحو الكويت، الأمر الذي أسهم في تعزيز العلاقة بين الكويت والبريطانيين، أو شركة الهند الشرقية.

وأضاف أن العام 1793 شهد محطة بارزة أخرى في تاريخ هذه العلاقات، مع انتقال وكالة شركة الهند الشرقية إلى الكويت، حيث استقرت لمدة عامين، وهو ما عزز التواصل المباشر وأسهم في ترسيخ العلاقات بين الكويت وبريطانيا.

ولم يَفت الفاضل أن يستذكر قصة «بيت ديسكون»، الذي استأجرته الوكالة البريطانية في الكويت، موضحاً دورها بتاريخ 1904 تقريباً، وحتى نهاية آخر معتمد بريطاني، موضحاً سبب تسمية البيت بـ«بيت ديسكون» أنه ارتبط بالمعتمد البريطاني هارولد ديكسون، الذي تولى مهامه في الكويت خلال الفترة من 1929 إلى 1936، والذي فضّل الإقامة في هذا المنزل، بعدما استأذن من الحاكم آنذاك في اتخاذه مقراً لسكنه، وهو ما تم بالفعل. وأشار إلى أنه ظل مقيماً في المنزل حتى وفاته في نهاية الخمسينيات من القرن الماضي، وبعد وفاته تقدمت زوجته فيوليت ديكسون، المعروفة في الكويت بلقب «أم سعود»، بطلب للاستمرار في الإقامة فيه، وحصلت على الموافقة، لتظل في المنزل حتى الغزو العراقي للكويت عام 1990. وأضاف أن «أم سعود» أُخرجت من البيت، ونُقلت إلى بريطانيا، حيث عاشت حتى وفاتها. وكانت، بحسب ما ذكره الفاضل، شديدة التعلق بالكويت وتتمنى أن تكون وفاتها ودفنها فيها، إلا أن ظروف الغزو حالت دون تحقيق أمنيتها.

بعد المحاضرة، أقيم معرض وثائقي شارك فيه عضوا مجلس الإدارة صالح المسباح وهاني العسعوسي، حيث استعرضا مجموعة من المقتنيات والوثائق التاريخية.

وقال المسباح إن المعرض يضم مجموعة متنوعة من الكتب والمجلات والصحف وألبومات الطوابع، التي توثق جوانب مختلفة من تاريخ الكويت وعلاقاتها ببريطانيا، موضحاً أنه من بين المعروضات مجلة «الفروسية» التي حمل غلاف أحد أعدادها صورة للملكة إليزابيث الثانية، وتعود إلى عام 1979.

بدوره، قال العسعوسي إنه شارك في المعرض بمجموعة من مقتنياته الخاصة، تضمنت وثائق ومراسلات أصلية تعود إلى عهد الشيخ مبارك الكبير، بينها مراسلات متبادلة بينه وبين المعتمدين البريطانيين في تلك الفترة، إلى جانب مراسلات مع المعتمدين في خرمشهر والعراق والكويت.

كما استعرض العسعوسي عدداً من الوثائق الخاصة بالشيخ أحمد الجابر الصباح، منها رسالة دعوة من المعتمد البريطاني في الكويت موريس تاندي في عام 1945 إلى حاكم الكويت الشيخ أحمد الجابر الصباح وعائلته ورجال الكويت لحضور حفل رأس السنة.

من جانبه، قال رئيس منصة «ديوان درب» بدر صفر إن المنصة بمثابة جريدة شبابية طلابية كويتية، لافتاً إلى أنه أسسها خلال فترة دراسته في المرحلة الثانوية، واستمر في تطويرها حتى بعد التحاقه بالجامعة. وأوضح صفر أن «درب» تطورت مع مرور الوقت لتتحول إلى مساحة تجمع طلبة المرحلة الثانوية وطلبة الجامعات، إلى جانب الموظفين في القطاعات الحكومية والأهلية.

في خضم حديثه، لفت الفاضل إلى المعتمدية البريطانية في الكويت، مبيناً أنها بدأت العلاقات الرسمية بعد توقيع اتفاقية الحماية البريطانية عام 1899، وصولاً إلى قدوم أول معتمد بريطاني إلى الكويت، الميجر ستيوارت جورج نوكس عام 1904.