पुरानो 'एप्पल' कम्प्युटर... ८ लाख डलरमा बिक्री हुन सक्छ!

‘बोनेम्स’ नीलामी घरले विज्ञान, प्रविधि र कम्प्युटिङ्गको इतिहास सम्बन्धी आगामी अनलाइन नीलामीमा ४ देखि १४ अक्टोबर २०२३ सम्म चल्ने गरी दुर्लभ ‘एप्पल-१’ कम्प्युटर प्रस्तुत गर्ने घोषणा गरेको छ। न्यू अर्लिन्सका इन्जिनियर फ्रेड हेट्फिल्डसँग रहेको यो कम्प्युटरको अनुमानित मूल्य ५ लाख देखि ८ लाख अमेरिकी डलर बीच रहेको छ। मूलतः करिब २०० वटा उत्पादन गरिएका मध्ये हालसम्म ७५ वटाभन्दा कम प्रतिलिपिहरू मात्र प्रमाणित रूपमा बाँकी छन्, र यो अहिलेसम्म पनि कार्यरत नमूनाको रूपमा वर्गीकृत छ।

यस कम्प्युटरको मेनबोर्डमा संस्थापक सहकर्मी स्टीभ वोज्न्याकको हस्ताक्षर छ, र यससँगै १९७८ मा स्टीभ जोब्सले हेट्फिल्डलाई लेखेको पत्र पनि संलग्न छ, जसले एप्पलका संस्थापकहरू र एउटा मात्र कम्प्युटर बीच प्रत्यक्ष र अनौठो सम्बन्ध सिर्जना गर्दछ। तर, पत्रको मूल्य केवल हस्ताक्षरित स्मृतिचिह्न भन्दा पर जान्छ, किनभने यसले कम्पनीले वास्तवमा यस विशिष्ट कम्प्युटरको लागि के चाहन्थ्यो भन्ने कुराको प्रमाण हो।

१९७७ मा एप्पलले ‘Apple-1’ को उत्पादन रोकेपछि, कम्पनीले उपभोक्ताहरूलाई नयाँ कम्प्युटरहरूमा अपग्रेड गर्न प्रोत्साहित गर्न थाल्यो, र फिर्ता आएका मेनबोर्डहरू नष्ट गरिन्थ्यो, जसले गर्दा मूलतः बनाइएका २०० वटा मध्ये आधाभन्दा कम मात्र बाँकी रहन पुगे। यस प्रवृत्तिको एक व्यावहारिक कारण पनि थियो, किनभने वोज्न्याक नै त्यो पुरानो कम्प्युटरको लागि प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्न सक्ने एकमात्र कर्मचारी थिए भन्ने कुरा छ।

एप्पलका संस्थापक स्टीभ जोब्सले १८ जनवरी १९७८ मा कम्पनीका कार्यकारी उपाध्यक्षको रूपमा हस्ताक्षरित पत्र लेख्दै हेट्फिल्डलाई मेमोरी चिप्स बिनाको आफ्नो कम्प्युटर फिर्ता ल्याउन अनुरोध गरेका थिए, जसको बदलामा ४ किलोबाइट मेमोरी भएको ‘Apple II’ मेनबोर्ड प्रदान गर्ने प्रस्ताव गरेका थिए। हेट्फिल्डले मेमोरी चिप्स राख्न सक्थे, तर कम्प्युटरको मुख्य एकाइ कम्पनीलाई फिर्ता गर्नुपर्ने थियो।

त्यस पत्रदेखि अहिलेसम्म कम्प्युटरका प्रमुख घटनाक्रमहरू यस प्रकार छन्:

• हेट्फिल्डले २०१३ मा खराब अवस्थामा रहेको कम्प्युटर ४०,००० डलरमा बेचेका थिए, जसपछि यसको मर्मत सम्भार गरी सफलतापूर्वक पुनः सञ्चालनमा ल्याइएको थियो।

• पछि यो कम्प्युटर अघिल्लो नीलामीमा ६,७१,४०० डलरमा बिक्री भएको थियो, जसले एप्पलका पहिलो कम्प्युटरहरूका बाँकी रहेका प्रतिलिपिहरूको मूल्यमा भएको ठूलो वृद्धिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

त्यसैले, लगभग पाँच दशक अघि हेट्फिल्डले गरेको अस्वीकारले नै यस कम्प्युटरलाई धेरैजसो समकक्षीहरू भोगेको विनाशबाट जोगाउने निर्णायक तत्व बनेको छ। हेट्फिल्डले यसलाई प्राविधिक रूपमा पुरानो भएपछि फ्याँक्नुको सट्टा विभिन्न स्थानान्तरणहरूमा साथ लिएका थिए, जसले गर्दा आज यो स्टीभ जोब्सको संलग्न पत्रसँगै एउटा भौतिक प्रमाणको रूपमा रहन पुगेको छ, जुन निर्णय पालना भएको भए यस कम्प्युटरलाई इतिहासबाट मेटाउन सक्थ्यो।