कृत्रिम बुद्धिमत्ताले नयाँ भाइरसहरू डिजाइन गर्दै... प्रयोगशालामा प्रजनन योग्य

बीबीसी - अमेरिकाका शोधकर्ताहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिहरूको प्रयोग गरेर पूर्ण संरचना भएका नयाँ भाइरसहरूको डिजाइन गर्न सफलता हासिल गरेको घोषणा गरेका छन्, जसले प्रयोगशालामा काम गर्न र प्रजनन गर्न सक्छन्। यो उपलब्धि एआई द्वारा भाइरसको सम्पूर्ण जीनोम डिजाइन गर्ने पहिलो प्रकारको उपलब्धि मानिन्छ।

शोधकर्ताहरूले स्पष्ट पारेका छन् कि विकास गरिएका सोह्रवटा भाइरसहरूले केवल ब्याक्टेरियालाई लक्षित गर्छन् र मानव स्वास्थ्यका लागि कुनै जोखिम उत्पन्न गर्दैनन्।

केही वैज्ञानिकहरूले यो उपलब्जिलाई जैविक अनुसन्धानमा महत्त्वपूर्ण मोड भन्दै रोगहरूको उपचारमा नयाँ अनुप्रयोगहरूको बाटो खोल्न सक्ने बताएका छन्।

स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका सहायक प्राध्यापक ब्रायन हेले भने, "यो अध्ययनले जेनेरेटिभ एआईले सामना गर्न सक्ने जटिलताको स्तरमा नयाँ चरणलाई जनाउँछ।" उनले स्पष्ट पारे कि यो पहिलो पटक हो जब यस्तो प्रकारको एआईको प्रयोग पुनरुत्पादन गर्न सक्ने र कोषिकाहरू भित्र कार्यहरू गर्न सक्ने सम्पूर्ण जीनोम डिजाइन गर्न गरिएको छ, जसलाई उनले शोधकर्ताहरूका लागि "नयाँ वैज्ञानिक क्षेत्र" भनेर वर्णन गरे।

तर, शोधकर्ताहरूले यो प्रक्रियालाई "जीवनको भाषा" सँग सम्बन्धित समस्याहरू समाधान गर्न प्रयोग गरेका हुन्। 'इभो १' र 'इभो २' नामक एआई मोडेलहरूलाई शब्दहरूको सट्टा आनुवंशिक कोडहरू विश्लेषण गर्न तालिम दिइएको थियो, ताकि आनुवंशिक अनुक्रमहरूको भविष्यवाणी र डिजाइन गर्न सकियोस्।

यी मोडेलहरूको तालिम भाइरस, ब्याक्टेरिया, बिरुवा र मानिसहरूका आनुवंशिक कोडहरू समावेश गर्ने विशाल डाटाबेसहरूमा आधारित थियो, र पछि यसलाई 'ब्याक्टेरियोफेज' (ब्याक्टेरियालाई संक्रमण गर्ने भाइरस) को एक प्रकारको डिजाइन गर्न समायोजन गरिएको थियो, जसले विशिष्ट प्रकारका ब्याक्टेरियाहरूलाई मात्र संक्रमण गर्छ।

स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका शोधकर्ताहरूको टोलीले एआईले सबैभन्दा अधिक भविष्यवाणी योग्य मानेका ३०२ वटा डिजाइनहरू छनोट गर्यो र प्रयोगशालामा तिनीहरूलाई निर्माण गर्न सफल भयो। प्रयोगहरूले देखाए कि तिनीहरूमध्ये १६ वटा 'इस्चेरिचिया कोलाई' (ई कोलाई) ब्याक्टेरियालाई नष्ट गर्न सक्षम थिए।

अध्ययनमा सहभागी पीएचडी विद्यार्थी सामुएल किंगले भने, "हामीले प्रयोगको सफलता बिहानका पहिलो घण्टाहरूमै बुझेका थियौं, जब नयाँ भाइरसहरूले आफ्नो कार्य प्राकृतिक रूपमा गर्न थालेको स्पष्ट संकेतहरू देखिन थाले।"

उनले स्पष्ट पारे कि शोधकर्ताहरूले यी ब्याक्टेरियोफेजहरूलाई ब्याक्टेरियाको तह भएको प्रयोगशालाका प्लेटहरूमा राखेका थिए र हेरेका थिए कि तिनीहरूले आक्रमण गर्न थाल्छन् कि नहीं।

यसैबीच, ब्रायनले भने, "जब टोलीका सदस्यहरूले नतिजाहरू देखे, तिनीहरू बसेको हलमा आफैंले प्रशंसाका ताली बज्न थाल्यो," जसले यो उपलब्धिको महत्त्वलाई जनाउँछ।

शोधकर्ताहरूको मान्नुमा, नयाँ ब्याक्टेरियोफेजहरूको विकासले एन्टिबायोटिक प्रतिरोधी ब्याक्टेरियल संक्रमणहरूको सामना गर्न नवीन उपचार विधिहरूको बाटो खोल्न सक्छ, जुन आधुनिक चिकित्सामा सामना गरिने प्रमुख चुनौतीहरूमध्ये एक हो।

तथापि, यो उपलब्धि केवल नयाँ भाइरसहरूको विकासमा सीमित छैन, बरु कृत्रिम बुद्धिमत्ताले प्रकृतिमा भएका कुराहरूभन्दा पर जैविक प्रणालीहरू डिजाइन गर्ने क्षमता बढ्दै गएको पनि संकेत गर्छ, जसलाई संश्लेषणात्मक जैविकी (Synthetic Biology) को क्षेत्र भनिन्छ।

ब्रायनको मान्नुमा, यो प्रविधिले नवीन औषधि र उपचारहरूको विकासलाई तीव्र बनाएर स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउन सक्छ, जसले मानव स्वास्थ्यलाई व्यापक रूपमा सुधार गर्न मद्दत गर्न सक्छ।

यस प्रगतिले हानिकारक उद्देश्यहरूका लागि नयाँ रोगजनकहरू डिजाइन गर्न प्रविधिको दुरुपयोग हुन सक्ने भय बढ्दो छ।

अध्ययनसँगै साइन्स पत्रिकामा प्रकाशित टिप्पणीमा, जन्स हॉप्किन्स स्वास्थ्य सुरक्षा केन्द्रका डाक्टर थोमस इंगल्सबी र डाक्टर मोरिट्ज हान्केले भने कि अध्ययनका नतिजाहरूले "सुरक्षा र जैविक सुरक्षासँग सम्बन्धित तत्काल प्रश्नहरू उठाउँछन्।"

दुवै शोधकर्ताहरूले संकेत गरे कि प्रश्न अब एआई प्रविधिहरूले भाइरल जीनोमहरू डिजाइन गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने होइन, बरु यसले "गम्भीर क्षति" नगर्ने गरी यसको प्रयोग कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने हो।

शोधकर्ताहरूले, उदाहरणका लागि, यो कुरामा जोड दिएका छन् कि रोगहरू निम्त्याउने क्षमता भएका भाइरसहरूको विकास हुन दिनु हुँदैन।