सूर्यको सतहको सबैभन्दा स्पष्ट र उच्च रिजोल्युसनको तस्बिर क्याप्चर गरियो

अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिकहरूको टोलीले सूर्यको दृश्य सतह, जसलाई ‘प्रकाशमण्डल’ (Photosphere) भनिन्छ, को अहिलेसम्मकै उच्चतम रिजोलुसन भएको चित्रण सार्वजनिक गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले यस उपलब्धिलाई सौर्य गतिविधि चलाउने सूक्ष्म भौतिकीमा नयाँ खिडकी खोल्ने बताएका छन्। यी तस्बिरहरू अमेरिकाको हवाई राज्यमा रहेको ड्यानियल के. इनोइ सौर्य दूरदर्शी (Daniel K. Inouye Solar Telescope) द्वारा ४१६ नानोमिटरको तरंग लम्बाइमा खिचिएका थिए, जसले वैज्ञानिकहरूलाई सूर्यको सतहमा पहिले कतै प्रत्यक्ष रूपमा देखिन नसकेको घटनाको अवलोकन गर्न सक्षम बनायो।

अनुसन्धानकर्ताहरूले स्पष्ट पारेका छन् कि यी तस्बिरहरूमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा केल्भिन-हेल्महोल्टज अस्थिरता (Kelvin-Helmholtz instability) को प्रत्यक्ष प्रमाण हो, जुन एक ज्ञात तरल गतिशीलता घटना हो। जब प्लाज्माका दुई तहहरू एकअर्काको छिमेकीमा फरक गतिमा चल्छन्, तब यो घटना हुन्छ, जसले सूर्यको सतहमा चुम्बकीय संरचनाहरूको सीमामा तरङ्गमय घुम्ने ढाँचाहरू (vortices) सिर्जना गर्छ। ‘नेचर’ (Nature) विज्ञान पत्रिकामा प्रकाशित अध्ययनको नतिजा अनुसार, यी घुम्ने ढाँचाहरू सूर्यको सतहबाट करिब १९ किलोमिटर चौडाइ भएको क्षेत्रमा फैलिएका छन्।

कलोराडो राज्यको बोल्डरमा रहेको अमेरिकी राष्ट्रिय सौर्य वेधशालाका खगोल भौतिकीविद् डेभिड करिडेजले भने, यस्तो अस्थिरता सूर्यको चुम्बकीय संरचनाहरूको सीमामा सबै ठाउँमा हुन्छ। उनले थपे कि सूर्यको सतहभरि यस्ता लाखौं संरचनाहरू छन् र तिनीहरूको चुम्बकीय प्लाज्मामा सञ्चित ऊर्जा यस्ता समान घुम्ने गतिहरू मार्फत स्थानान्तरण र रूपान्तरण हुन सक्छ।

अमेरिकी राष्ट्रिय सौर्य वेधशाला, अमेरिकी राष्ट्रिय वायुमण्डलीय अनुसन्धान केन्द्रको उच्च वायुमण्डलीय वेधशाला, र जर्मनीको म्याक्स प्लान्क सौर्य प्रणाली अनुसन्धान संस्थानका वैज्ञानिकहरू समावेश रहेको अनुसन्धान टोलीले भने, यो खोजले सूर्य र अन्य ताराहरूको प्लाज्मा गतिशीलता बुझ्ने क्रममा ठूलो अग्रगति भएको जनाएको छ। टोलीले मूलतः दूरदर्शी मार्फत डाटा सङ्कलनको लागि एक सुधारित विधिको परीक्षण गर्न सुरु गरेको थियो, तर सदस्यहरूले आफूहरूले अपेक्षा गरेको भन्दा धेरै महत्त्वपूर्ण घटनाको अवलोकन गरेको थाहा पाए।

यस खोजको वैज्ञानिक महत्त्व यसमा निहित छ कि यसले अनुसन्धानकर्ताहरूले ‘साना इन्जिन’ भनेर वर्णन गरेका कुराहरूलाई व्याख्या गर्न मद्दत गर्छ, जसले सतहमा निरन्तर चलिरहेको संवहन गतिबाट सुरु भएर सौर्य फ्लेयर र कोरोनल मास इजेक्सन (CME) जस्ता ठूला विस्फोटक घटनाहरूसम्म सौर्य गतिविधिलाई सञ्चालन गर्छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार, सम्भव हुने सबैभन्दा सूक्ष्म स्तरमा यो प्रक्रियाको अवलोकनले सूर्यको वायुमण्डल भएर ऊर्जा कसरी स्थानान्तरण हुन्छ भन्ने कुराको गहिरो बुझ्न आधार प्रदान गर्छ, जसको प्रत्यक्ष असर अन्तरिक्ष मौसमको अध्ययन र पृथ्वीमा यसका सम्भावित प्रभावहरूमा पर्छ।

यस सन्दर्भमा, अध्ययनद्वारा अवलोकन गरिएका प्रमुख बुँदाहरू यस प्रकार छन्:

अनुसन्धानकर्ताहरूले निष्कर्ष निकालेका छन् कि यो खोज, जुन सटीक संख्यात्मक सिमुलेसन विश्लेषणद्वारा समर्थित छ, सौर्य र ताराकीय प्लाज्मा गतिशीलताका बारेमा भविष्यका खोजहरूको आधार बन्नेछ, जसले वैज्ञानिकहरूलाई सौर्य गतिविधि र यसका दीर्घकालीन प्रभावहरूको भविष्यवाणी गर्ने क्षमतालाई बलियो बनाउनेछ।