मूल विचार र गहिरो निद्रा

हाम्रो स्वास्थ्य र जीवनयापनको कल्याणको लागि निद्रा मूलभूत आधार हो, जुन खाना र पानीको महत्त्वको बराबर नै छ। निद्राको समयमा दिमागले गर्ने विभिन्न जीवनप्रद क्रियाकलापहरूले हामीमा प्रत्यक्ष असर पार्छन्, जसमध्ये केही यस प्रकार छन्: कोषीय पुनर्नवीकरण र शारीरिक मर्मत; गहिरो निद्राको समयमा शरीरले वृद्धि हर्मोन स्राव गर्छ, जसले ऊतकहरूको मर्मत, मांसपेशी निर्माण र रोग तथा संक्रमणविरुद्ध लड्न रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो बनाउन मद्दत गर्छ। यसैगरी, यसले स्मरणशक्ति सुधार गर्छ, जानकारी प्रशोधन र स्थिरीकरण गर्छ, र जाग्ने समयमा जम्मा भएका विषाक्त पदार्थहरू हटाउँछ, जसले ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता, सिकाउने र निर्णय लिने शक्तिलाई सकारात्मक रूपमा प्रभावित गर्छ। निद्राले मनोदशा र मानसिक स्वास्थ्यलाई समेत नियमन गर्न मद्दत गर्छ; पर्याप्त निद्रा नहुँदा तनाव, चिन्ता र छिटो गुस्सा आउने समस्या बढ्छ भने राम्रो निद्राले मानसिक विकार र अवसादको जोखिम घटाउँछ। यसका साथै, रक्तचाप नियमन गरेर हृदय र रक्त वाहिनीहरूलाई पर्याप्त विश्रामको अवसर दिँदै दीर्घकालीन रोगहरूबाट बचाउन मद्दत गरेर हृदय र रक्त वाहिनीहरूको स्वास्थ्यका लागि पनि निद्रा महत्त्वपूर्ण छ। निद्राले तौल नियन्त्रण र चयापचय (मेटाबोलिजम) लाई समेत सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ; पर्याप्त निद्रा नहुँदा खाने इच्छा बढ्ने र तौल बढ्ने तथा मधुमेहको जोखिम बढ्ने सम्भावना हुन्छ। * * * पहिले यो धारणा प्रचलित थियो कि प्रत्येक रात एउटै निश्चित समयमा सुत्दा सजिलै र छिटो निद्रा लाग्छ। तर हालका अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि यो पूर्ण रूपमा सही छैन, विशेष गरी यदि त्यसको अर्थ बिहान पनि निश्चित समयमा उठ्नु पर्छ भन्ने हो भने।

विज्ञानले पुष्टि गरेको छ कि तपाईंको निद्राबाट उठ्ने समय, तल्लो सुत्ने समयभन्दा बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ र यसले त्यो रातको निद्राको गुणस्तर निर्धारण गर्छ। साँझ निश्चित समयमा सुत्नुमा कुनै हानि छैन, तर यो एक्लै पर्याप्त हुँदैन, यद्यपि कोठा उत्कृष्ट—अर्थात् अँध्यारो, चिसो र शान्त—होस् र सुत्नु अघि टिभी जस्ता स्क्रीनहरू हेर्नबाट टाढा रहियोस्। तथापि, केही मानिसहरू अनिद्रा र निद्राको उतार-चढावबाट ग्रस्त रहन्छन्; यसको लुकेको कारण उठ्ने समयमा स्थिरताको अभाव हो। बिछ्याउबाट उठ्ने क्षणदेखि नै निद्राको दबाव निर्माण प्रक्रिया सुरु हुन्छ, जसले शरीरलाई तत्काल निद्राको जैविक आवश्यकता पूरा गर्न सुरु गर्छ। यो प्रक्रिया एडेनोसिन नामक रासायनिक पदार्थको संचयबाट उत्पन्न हुन्छ, जुन निद्राको दौरान दिमागले हटाउँछ। यदि तपाईंको बिहानको तालिका लचिलो भएकाले उठ्ने समय ढिलो गर्नुभयो भने, रातमा निद्राको दबाव कम हुन्छ, जसले गर्दा पर्याप्त निद्रा लाग्दैन र यो खाली चक्र जारी रहन्छ। त्यसैले, यो महत्त्वपूर्ण छ कि हामी बिहान प्रत्येक दिन एउटै समयमा बिछ्याउबाट उठौं, यद्यपि रात अशान्त, खराब वा ढिलो भएको होस्। यसले दिनभरि 'निद्राको प्रेरणा' को निरन्तर संचय सुनिश्चित गर्छ। केही मानिसहरूलाई यो नियम तर्कसंगत नलाग्न सक्छ, तर वास्तवमा यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण नियम हो र अनिद्रा वा अन्य कारणले निद्राको कमी भोगिरहेकाहरूले यसलाई परीक्षण गर्नुपर्छ, साथै वास्तविक निद्रा लागेको महसुस गर्दा मात्र बिछ्याउमा जानुपर्छ भन्ने नियम पालना गर्नुपर्छ। यो विषय स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित छ, केवल सुविधासँग होइन।

माथि उल्लेख गरिएको तथ्य २०२४ मा गरिएको एक अध्ययनको नतिजा हो, जसमा मध्यम उमेरका र वृद्ध गरी ७२,००० भन्दा बढी व्यक्तिको अध्ययन गरिएको थियो। यस अध्ययनबाट स्पष्ट भएको छ कि निद्राको समयमा सबैभन्दा बढी अनियमितता देखाउने व्यक्तिहरूमा अन्यहरूको तुलनामा हृदयघात, स्ट्रोक र अन्य हृदय सम्बन्धी समस्याहरू हुने जोखिम बढी थियो, यद्यपि तिनीहरूको निद्राको अवधि प्रतिदिन सात घण्टा भन्दा बढी थियो। अर्को समान आकारको अध्ययनमा पनि यस्तो पाइएको छ कि जसको निद्रा र जाग्ने समयको अन्तर एक घण्टाभित्र थियो, उनीहरू अध्ययन अवधिमा मृत्यु हुने जोखिम कम थियो, जबकि जसको समयको अन्तर तीन घण्टा वा सोभन्दा बढी थियो, उनीहरूको जोखिम बढी थियो। आजदेखि नै जाग्ने समयमा हुने भिन्नतालाई सीमित गर्नुहोस्; तपाईंले चाँडै नतिजा देख्नुहुनेछ। बिहान गरिने यो त्रुटिले रातको निद्रालाई नष्ट गर्छ। अहमद अस्-साराफ