क्रिस्ता बाइक: अमेरिकी अपराधी महिलाद्वारा मृत्युदण्डको माग

२०० वर्षभन्दा बढी समययता पहिलो पटकको रूपमा, अमेरिकी टेनेसी राज्यले ३० सेप्टेम्बरमा ५० वर्षीया क्रिस्ता पाइकको फाँसी कार्यान्वयन गर्न तयारी गरिरहेको छ, जसले गर्दा पाइक १८१९ पछि उक्त राज्यमा फाँसी दिइने पहिलो महिला बन्नेछन्। पाइकको कथाको अद्भुत पक्ष के हो भने, अमेरिकी सञ्चार माध्यमहरूले उल्लेख गरे अनुसार, उनले निर्धारित मिति केही दिन अघि नै फाँसी कार्यान्वयनमा सहभागी सबै व्यक्तिहरू महिला हुनुपर्छ भन्ने असामान्य अनुरोध गरेकी थिइन्, तर उक्त अनुरोध पुरा हुन सकेन। उनका वकिलहरूले मृत्युदण्ड कार्यान्वयनको विधि झुन्ड्याउमा परिवर्तन गर्न अनुरोध गरेका छन्, जबकि दोषी मुक्ति समितिले मृत्युदण्ड रोक्न र यसलाई आजीवन कारावासमा (जसमा जमानतको सम्भावना नहुने) परिवर्तन गर्न प्रयास जारी राखेको छ। पाइकको अनुरोध उनको जेल प्रवेशअघिको व्यक्तिगत इतिहाससँग जोडिएको छ। उनका वकिलहरूले दिएको क्षमायाचनाको अनुरोध अनुसार, पाइक बाल्यकालदेखि नै यौन र शारीरिक दुर्व्यवहार तथा उपेक्षाको शिकार भइन्। मुद्दाका कागजातहरूले देखाउँछन् कि उनको प्रारम्भिक वर्षहरूमा बारम्बार यौन दुर्व्यवहार भयो, र पछि बाल्यकाल र किशोरावस्थामा बलात्कारको शिकार भइन्। उनका वकिलहरूले भन्छन् कि फाँसीको प्रक्रियाले नै उनलाई ती अनुभवहरूको आघातलाई पुनः जगाउन सक्छ, विशेष गरी किनभने यस प्रक्रियामा उनलाई बाँध्ने र शारीरिक रूपमा सम्पर्क गर्ने काम हुन्छ, साथै उनले आफ्नो शरीरमाथि नियन्त्रण गुमाएको अवस्थामा चिकित्सा प्रक्रियाहरू पनि गरिन्छ। त्यसैले, पाइकले फाँसीको प्रक्रियामा पुरुषहरूको सहभागिता नहुन अनुरोध गरेकी छन्, किनभने उनीहरूको उपस्थितिले उनका पुराना आघातहरूलाई उत्तेजित गर्न सक्छ भनी उनी मान्छिन्।

उनको मुद्दा, जसको आधारमा उनलाई मृत्युदण्ड सुनाइएको थियो, सन् १९९५ मा फिर्ता जान्छ, जब पाइक नक्सभिल शहरमा रहेको 'जब कर्प्स' (Job Corps) केन्द्रमा अध्ययन गरिरहेकी थिइन्। सोही वर्ष, १९ वर्षीया कोलिन स्लाइमर पाइक, उनको साथी ट्याडरिल शिप, र श्याडोला पेटर्सन सहित तीन साथीहरूसँग केन्द्रबाट निस्किएकी थिइन्। अर्को दिन, स्लाइमरको मृत शरीर भेटियो, र ती तीन नामहरू उक्त मुद्दामा अभियुक्त बने। अदालतका कागजातहरूले देखाउँछन् कि पाइकले अपराध अघि एक साथीलाई स्लाइमरलाई मार्ने योजना रहेको बताएकी थिइन्, र पछि आफ्नो अपराधको स्वीकारोक्ति दिएकी थिइन्। अनुसन्धान र मुद्दाको निष्कर्षले देखायो कि पीडितमा गम्भीर चोटपटक र धेरै प्रहारहरू सहितको हिंस्रक आक्रमण भएको थियो, र अन्त्यमा गम्भीर टाउको चोटका कारण उनको मृत्यु भएको थियो। पाइकलाई जानीजानी हत्याको दोषी ठहर गरियो र सन् १९९६ मा उनलाई मृत्युदण्ड सुनाइयो। पाइक अपराध गर्दा १८ वर्षकी थिइन्, जबकि उनको साथी शिप १७ वर्षका थिए, त्यसैले उमेरको कारणले उनी मृत्युदण्डको पात्र थिएनन्, र उनलाई आजीवन कारावास सुनाइयो। अर्की सहभागी, पेटर्सनले पाइक र शिपविरुद्ध साक्ष्य दिएकी थिइन्, र उनलाई हल्का सजाय भयो। यसरी, ती तीनमध्ये पाइक मात्रै मृत्युदण्डको सजाय पाएकी थिइन्। पाइक टेनेसीमा हाल मृत्युदण्डको सजाय पाएका एकमात्र महिला बनेकी छन्, र उनको मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको २८ वर्षभन्दा बढी समयदेखि जेलमा बितेको छ। सन् २००१ मा, उनले अर्की कैदीमाथि आक्रमण गरेपछि पहिलो श्रेणीको हत्याको प्रयासको लागि दोषी ठहरिएकी थिइन्, र उनलाई थप सजाय सुनाइएको थियो।

पछिल्लो वर्षहरूमा, उनको मुद्दा केवल मृत्युदण्ड कार्यान्वयनको विधि मात्र होइन, बरु उनको मूल मुद्दामा जुरीले उनको बाल्यकाल, मानसिक अवस्था, र हिंसाको इतिहासको बारेमा पूर्ण तस्बिर पाएका थिए कि थिएनन् भन्ने कुरामा पनि केन्द्रित भएको छ। उनका वकिलहरूले भन्छन् कि सन् १९९६ मा उनको मुद्दामा सजाय निर्धारणको चरणमा यी जानकारीहरू पर्याप्त रूपमा प्रस्तुत गरिएको थिएन, र त्यस समयको रक्षा टोलीले जुरी अगाडि उनको व्यक्तिगत इतिहास र आघातहरूसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण प्रमाणहरू प्रस्तुत गरेको थिएन। जबकि टेनेसी राज्यले २०० वर्षभन्दा बढी समयपछि पहिलो महिलाको मृत्युदण्ड कार्यान्वयन गर्न तयारी गरिरहेको छ, पाइकको मुद्दा अझै पनि १८ वर्षको उमेरमा गरिएको अपराध र बाल्यकालको बीचमा अड्किएको छ, जसका कागजातहरूले देखाउँछन् कि उनले हिंसा र यौन दुर्व्यवहारका वर्षहरू बिताएकी थिइन्, र अन्तिम कानुनी लडाइँले निर्धारण गर्नेछ कि ३० सेप्टेम्बरमा उनी मृत्युदण्डको कोठाबाट कार्यान्वयन कोठातर्फ जानेछिन् कि उनको कथाको अन्त्य परिवर्तन हुनेछ।