युरेनस ग्रहमा के भइरहेको छ?

ब्रिटिश खगोलशास्त्री विलियम हर्शेलले सन् १७८१ मा युरेनस ग्रहको पत्ता लगाएदेखि नै वैज्ञानिकहरूले यो सौर्यमण्डलका अन्य ग्रहहरूभन्दा फरक प्रकृतिको ग्रह हो भन्ने कुरा बुझेका थिए, तर वास्तविक आश्चर्य त सन् १९८६ मा भोयेजर २ अन्तरिक्ष यानले यसको नजिकबाट गुज्रिएपछि मात्र खुल्यो, जुन अहिलेसम्म यो ग्रह भ्रमण गरेको एकमात्र अन्तरिक्ष मिशन हो। अवलोकनहरूले देखाए कि युरेनसले आफ्नो अक्षमा घुम्ने तरिका अन्य ग्रहहरूजस्तो छैन; बरु, सूर्यको वरिपरि घुम्दा यो आफ्नो पार्श्वमा सुतिरहेको जस्तो देखिन्छ, जसले गर्दा यो सौर्यमण्डलकै सबैभन्दा चरम मौसम भएका ग्रहहरूमध्ये एक बन्छ र यसका ध्रुवहरूमा लगातार दशकौंसम्म दिन वा रात रहन्छ। युरेनसको घूर्णन अक्षको झुकाव करिब ९७.८ डिग्री छ, जबकि पृथ्वीको अक्षीय झुकाव मात्र २३.४ डिग्री हो; यही फरकले यो अनोपो दृश्य सिर्जना गर्छ। ग्रहले स्पिनिङ टोपको जस्तो घुम्नुको सट्टा सूर्यको वरिपरि लुड्डुक्क घुम्दै गरेको जस्तो देखिन्छ। यद्यपि युरेनसले आफ्नो अक्षमा करिब १७ घण्टामा एक चक्र पूरा गर्छ, ध्रुवहरूमा दिन-रातको आदानप्रदान घूर्णन गतिद्वारा होइन, बरु सूर्यको वरिपरि ८४ वर्षीय पृथ्वीय वर्षमा हुने यसको ढिलो परिक्रमाले निर्धारण गर्छ। नतिजास्वरूप, प्रत्येक ध्रुवले लगभग ४२ वर्षसम्म निरन्तर सूर्यको प्रकाशमा बिताउँछ, जसपछि लगभग ४२ वर्षसम्म स्थायी अन्धकार आउँछ, र ग्रहले आफ्नो कक्षमा घुम्दै रहँदा ध्रुवहरूले आफ्नो भूमिका आदानप्रदान गर्दै जान्छन्। डरह्याम विश्वविद्यालयको इन्स्टिच्युट अफ कम्प्युटेसनल कस्मोलोजीका जेकोब किगिरिसले यो घटनालाई वर्णन गर्दै भनेका छन्: «युरेनसले आफ्नो पार्श्वमा घुम्छ, जसले गर्दा यसको घूर्णन अक्ष सौर्यमण्डलका अन्य सबै ग्रहहरूको घूर्णन अक्षसँग लगभग लम्बकोण बनाउँछ।» विस्कांसीन-म्याडिसन विश्वविद्यालयको स्पेस साइन्सेज एन्ड इन्जिनियरिङ सेन्टरको प्लानेटरी साइन्सेस ग्रुपले स्पष्ट पार्छ कि युरेनसको परिक्र्ता काल ८४ वर्ष र अक्षीय झुकाव करिब ९७ डिग्री छ, त्यसैले यसका ध्रुवहरू ४२ वर्षको सूर्यको प्रकाश र ४२ वर्षको अन्धकार बीच आदानप्रदान गर्छन्।