अस्थिर निन्द्राले दिमागको कार्यप्रणालीलाई कसरी परिवर्तन गर्छ?

शोधकर्ताहरूले पाए कि निद्राको विकारहरूको प्रभाव दिनभरि थकान महसुस गर्नुमा मात्र सीमित छैन, बरु ध्यान, निर्णय लिने क्षमता र भावनाहरूको नियन्त्रणका लागि जिम्मेवार मस्तिष्कका क्षेत्रहरूमा संरचनात्मक परिवर्तनहरू पनि ल्याउँछ। निद्राको विकारहरूलाई त्यस्ता अवस्थाहरूको रूपमा परिभाषित गरिन्छ जसले शरीरलाई स्वस्थ र पर्याप्त निद्रा लिनबाट रोक्छन्, जस्तै अनिद्रा, स्लीप एपनिया (निद्राका क्रममा सास रोकिने), नार्कोलेप्सी (अनियन्त्रित निद्रा) आदि। निद्राका विकारहरू सामान्यतया दुई प्रमुख प्रकारमा वर्गीकृत गरिन्छन्: पहिलो प्रकारलाई ‘पेराम्निया’ (Parasomnia) भनिन्छ, जसमा निद्राका चरणहरूमै खलल पुग्छ; यसका प्रमुख उदाहरणहरूमा निद्राको अवस्थामा हिँड्ने, बारम्बार आउने दुःस्वप्न र रातिको डरका आक्रमणहरू पर्दछन्। दोस्रो प्रकारलाई ‘डिसमनिया’ (Dyssomnia) भनिन्छ, जसमा निद्रा सुरु गर्न वा निरन्तरता दिन गाह्रो हुन्छ। यी निष्कर्षहरू प्राप्त गर्नका लागि, एक शोध टोलीले मस्तिष्क इमेजिङ प्रविधिहरूमा आधारित ५७ वटा पूर्ववर्ती अध्ययनहरूको व्यापक विश्लेषण गरे, दुवै प्रकारका विकारहरूबाट ग्रसित व्यक्तिहरू बीच तुलना गर्यो र आफ्ना निष्कर्षहरू ‘सिन्टिफिक रिपोर्ट्स’ (Scientific Reports) पत्रिकामा प्रकाशित गर्यो। शोधकर्ताहरूले पाए कि पेराम्नियाका अवस्थाहरू मस्तिष्कको ‘पोस्टेरियर सिङ्गुलेट कर्टेक्स’ (Posterior Cingulate Cortex) भनिने क्षेत्रमा परिवर्तनहरूसँग सम्बन्धित छन्, जुन क्षेत्र व्यवहारलाई उत्तेजित गर्न, निर्णय लिने र भावनाहरूलाई नियन्त्रण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शोधकर्ताहरूका अनुसार, यी परिवर्तनहरूले नै केही रोगीहरूले गुनासो गर्ने मनोदशाको उतार-चढाव र भावनाहरूमा नियन्त्रण कमजोर हुनुको कारण हुन सक्छ। साथै, अध्ययनले पेराम्निया र डिसमनिया दुवैबाट ग्रसित व्यक्तिहरूमा ‘थ्यालेमस’ (Thalamus) को गतिविधिमा कमी देखिएको रेकर्ड गरेको छ, जुन मस्तिष्कको त्यस्तो क्षेत्र हो जसले संवेदी जानकारीहरूलाई फिल्टर गर्न, ध्यान केन्द्रित गर्न र अमूर्त चिन्तन गर्न जिम्मेवार छ। गतिविधिमा यो कमीले ध्यान कमजोर हुनु र चोट लाग्ने सम्भावना बढ्नु जस्ता घटनाहरूलाई व्याख्या गर्न सक्छ, जुन विशेष गरी टुक्रिएको निद्रा भोग्ने बुढापाकाहरूमा सामान्य देखिन्छ। अध्ययनका संयोजकहरूले यी संरचनात्मक परिवर्तनहरूले जोडिएका मस्तिष्क नेटवर्कहरूमा बाधा पुर्याउन सक्छन्, जसले मानिसको संज्ञानात्मक, भावनात्मक र उत्प्रेरणात्मक कार्यक्षमतामा नकारात्मक असर पार्छ। डब्ल्यू. म्याथ्यु सदर्ल्यान्डले भने, “निद्रासँग सम्बन्धित समस्याहरू व्यापक रूपमा फैलिएको हुनाले, यसका मस्तिष्कीय यान्त्रिकीहरूलाई बुझ्नु उपचार हस्तक्षेपहरू सुधार गर्न र प्रत्येक रोगीलाई व्यक्तिगत चिकित्सा सेवा प्रदान गर्नको लागि कुञ्जी हो।” स्रोत: ‘इन्डिपेन्डेन्ट’