१५ जुलाईको विद्रोह प्रयासको एक दशकपछि: लोकतन्त्रको सतर्कता, एकाकीपन र दृढतामा अध्ययन... लेखक: तुर्की राजदूत टोपा नुर सुन्मेज

१५ जुलाई २०१६ मा तुर्कीमा भएको असफल तानाहट प्रयासको दश वर्ष पूरा भएको छ, जुन तुर्की गणतन्त्रको इतिहासका सबैभन्दा प्रभावशाली मोडहरूमध्ये एक हो। १५ जुलाईका घटनाहरू केवल लोकतान्त्रिक रूपमा निर्वाचित सरकारमाथिको आक्रमण मात्र थिएनन्, बरु यी घटनाहरूले संवैधानिक व्यवस्था, राष्ट्रिय सार्वभौमत्व र तुर्की जनताले आग्रह गर्ने लोकतान्त्रिक मूल्यहरूमाथि पनि आक्रमणको रूप लिएका थिए।

यस तानाहट प्रयासको पछाडि रहेको फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) ले दशकौंदेखि एक गुप्त नेटवर्क निर्माण गरेको थियो, जसले भ्रामक रूपमा आफूलाई 'शैक्षिक आन्दोलन र नागरिक समाजको संस्था' को रूपमा प्रस्तुत गर्थ्यो, जबकि यसले आफ्नो वास्तविक उद्देश्यहरू लुकाएको थियो। २०१६ को जुलाई १५ मा, सशस्त्र बलहरूभित्र घुसेका संगठनका सदस्यहरूले हिंसाको प्रयोग गरेर संवैधानिक व्यवस्था उल्टाउन खोजेका थिए। त्यो रात तुर्कीका राष्ट्रपति रेजेप तयिप एर्दोगानको हत्या गर्ने प्रयास पनि गरिएको थियो, साथै राष्ट्रको लोकतान्त्रिक इच्छाको प्रतीक तुर्कीको महान् राष्ट्रिय सभा (संसद) भवनमा गोली हानिएको थियो। तानाहटकारीहरूले लोकतान्त्रिक राष्ट्रको इच्छाको विपरित एक गुप्त संगठनको इच्छा थोपार्न राज्य संस्थाहरूलाई लक्ष्य गरे र निर्दोष नागरिकहरूमाथि गोली हाने।

तर, तिनीहरूले अनुमान नगरेको कुरा तुर्की जनताको दृढ इच्छाशक्ति र आफ्नो लोकतन्त्र तथा देशको रक्षा गर्ने दृढ संकल्प थियो। यस आक्रमणको सामना गर्दै, समाजका विभिन्न तहका लाखौं नागरिकहरू सडकमा निस्किए र तानाहटकारीहरूको सामना गरे, जसले असाधारण साहस देखाए। आफ्नो राजनीतिक सदस्यता वा सामाजिक पृष्ठभूमि जे नै भए पनि, तिनीहरू एक मात्र सिद्धान्तमा एकजुट भए: वैधानिक लोकतन्त्र र संवैधानिक व्यवस्थाको रक्षा। अर्को दिनको बिहान स्पष्ट भयो कि तानाहट प्रयास असफल भयो, तर यसको उच्च मूल्य चुकाउनुपर्यो; २५३ जना शहीद भए, २,२०० भन्दा बढी घाइते भए, र धेरै भवन तथा संस्थाहरूलाई गम्भीर क्षति पुग्यो। त्यो रात तुर्की जनताले देखाएको कुरा तानाहट प्रयास असफल पार्नु मात्र होइन, बरु 'इच्छाशक्ति हाम्रो हो, विजय हाम्रो हो' भन्ने सन्देश पनि दियो। आफ्नो राष्ट्रिय इच्छाको रक्षा गरेर, नागरिकहरूले यो दृढ तथ्यलाई पुष्टि गरे कि लोकतान्त्रिक वैधता केवल जनताको इच्छाशक्तिबाट मात्र आउँछ, र यसलाई जबरजस्ती, गुप्त प्रवेश वा बलको प्रयोगबाट खोस्न वा बदल्न सकिँदैन।

१५ जुलाईका घटनाहरूले न केवल तानाहटको षड्यन्त्रलाई उजागर गर्यो, बरु फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) को वास्तविक प्रकृतिलाई पनि देखायो। त्यो रात तुर्की जनताले सामना गरेको कुरा उक्त संगठनले दशकौंदेखि अपनाएको गुप्त कार्यको नतिजा थियो, जसले शिक्षा, सामाजिक कार्य, संवाद र नागरिक समाजका गतिविधिहरूको पछाडि आफ्नो वास्तविक उद्देश्यहरू लुकाउँदै राज्य संस्थाहरूमा व्यवस्थित रूपमा घुसपैठ गरेको थियो। पछि गरिएका अनुसन्धान र न्यायिक फैसलाहरूले प्रमाणित गरे कि फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) साधारण धार्मिक वा शैक्षिक आन्दोलन होइन, बरु उच्च अनुशासन भएको एक गुप्त संस्था हो, जसको आफ्नै नेतृत्व संरचना, व्यवस्थित भर्ती प्रक्रिया, वित्तीय नेटवर्क र आफ्नो गुप्त एजेन्डाको लागि सेवा गर्ने सञ्चालनात्मक उद्देश्यहरू छन्।

संगठनका पूर्व सदस्यहरूले दिएका साक्ष्यहरू पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्, जसले पछि पछुतावा व्यक्त गरेका थिए र न्यायिक अधिकारीहरूसँग सहकार्य गरेका थिए। संगठनका गतिविधिहरूमा संलग्नताको आधारमा मुद्दा खेप्नुपरेका धेरै व्यक्तिले अदालतका सत्रहरूमा खुला रूपमा स्वीकार गरे कि १५ जुलाईको तानाहट प्रयास फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) द्वारा योजनाबद्ध र कार्यान्वयन गरिएको थियो। साथै, तिनीहरूले खुलासा गरे कि संगठनका सदस्यहरूले प्रवेश परीक्षाहरूमा धोखा, अवैध निगरानी, ब्ल्याकमेल, डर देखाउने, सबूतहरू गढाउने र अन्य अवैध तरिकाहरू मार्फत राज्य संस्थाहरूमा गुप्त प्रवेश गरेका थिए। धेरै न्यायिक कारबाहीहरूले संगठनलाई तानाहट प्रयासभन्दा धेरै पर फैलिएका विभिन्न आपराधिक गतिविधिहरूसँग जोडेका छन्।

फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) को खतरा विशेष गरी यसको आफ्नो वास्तविक इच्छाहरूलाई बाहिर देखिने रूपमा वैधानिक देखिने संरचनाहरूको पछाडि लुकाउने क्षमतामा निहित छ। यस संगठनलाई केवल आन्तरिक खतराको रूपमा मात्र हेर्नु हुँदैन; यो एक अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क हो, जसको गतिविधि र कार्यशैलीले जहाँ पनि गम्भीर सुरक्षा जोखिम सिर्जना गर्न सक्छ। यसै कारण, तुर्कीले यस संगठनको प्रकृति र कार्यशैलीप्रति जागरूकता बढाउन अन्य देशहरू र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूसँग निकट सहकार्य जारी राखेको छ। यसको सञ्चालनात्मक शैली, गुप्त सञ्चार माध्यमहरू र विश्वव्यापी फैलावटले गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गर्छ, विशेष गरी जब यो त्यस्ता खुफिया संरचनाहरू र बाहिरी नेटवर्कहरूसँग जोडिएको हुन्छ जसका हितहरू संगठन सक्रिय रहेका देशहरूका हितहरूसँग मेल खाँदैनन्। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यी चिन्ताहरूलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। थप रूपमा, अक्टोबर २०२४ मा फेत्हुल्लाह गुलेनको मृत्युलाई फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) द्वारा प्रतिनिधित्व गरिएको खतराको अन्तको रूपमा व्याख्या गर्नु हुँदैन। इतिहासले देखाएको छ कि दशकौंदेखि निर्माण गरिएका गुप्त संस्थाहरू संस्थापकहरूको मृत्युपछि लोप हुन नै सक्दैनन्; प्रायः नेतृत्व परिवर्तन भएपछि पनि नेटवर्कहरू, वित्तीय स्रोतहरू, संस्थागत संरचनाहरू र विचारधारात्मक यान्त्रिकीहरू लामो समयसम्म जारी रहन्छन्। यसै कारण, लापरवाही वा अत्यधिक आत्मविश्वास गम्भीर त्रुटि हुनेछ।

त्यसैले, १५ जुलाईका घटनाहरूबाट सिक्नुपर्ने पाठ केवल तुर्कीको मात्र होइन, बरु यो सबै देशहरूका लागि एक स्मरण हो कि शिक्षा, सामाजिक कार्य, संवाद वा नागरिक समाजको नारा लगाएर काम गर्ने संस्थाहरूलाई सावधानीपूर्वक तयार पारिएको सार्वजनिक छविको आधारमा होइन, बरु तिनीहरूको वास्तविक व्यवहार र पारदर्शिताको स्तरको आधारमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। फेत्हुल्लाह टेहरर संगठन (FETÖ) ले लामो समयसम्म आफूलाई शिक्षा, सांस्कृतिक संवाद र वैश्विक मानवीय मूल्यहरूमा प्रतिबद्ध आन्दोलनको रूपमा प्रस्तुत गर्यो, तर तुर्कीका अधिकारीहरू र धेरै आलोचकहरूले यो छविलाई राज्य संस्थाहरूमा घुसपैठ, अपारदर्शी वित्तीय नेटवर्कहरू र अन्य अवैध गतिविधिहरू लुकाउन प्रयोग गरिएको देखेका छन्।

प्रत्येक वर्ष जुलाई १५ मा, तुर्कीले लोकतन्त्र र राष्ट्रिय एकता दिवस मनाउँछ, र यो अवसर हाम्रा शहीदहरूलाई सम्मान गर्ने, हाम्रा योद्धाहरू र पूर्व योद्धाहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञता व्यक्त गर्ने, र लोकतन्त्र, संवैधानिक व्यवस्था र राष्ट्रिय एकताप्रति हाम्रो दृढ प्रतिबद्धता पुनः स्थापित गर्ने मौका हो। १५ जुलाईका घटनाहरूको दशौं वर्षगाँठमा, त्यस दिनको आत्मा अझै पनि शक्ति र प्रेरणाको स्रोत हो। यसले हामीलाई सम्झाउँछ कि लोकतन्त्र कुनै निश्चित कुरा होइन, र राष्ट्रको दृढ इच्छाशक्ति त्यसको विरुद्ध कुनै षड्यन्त्रभन्दा बलियो छ।

हाम्रो गणतन्त्रको रक्षाका लागि आफ्नो जीवन समर्पण गर्नेहरूलाई सम्झँदा, हामी पूर्ण कृतज्ञता, आभार र गहिरो सम्मानका साथ गर्छौं। हामी परमेश्वरबाट प्रार्थना गर्छौं कि उहाँले हाम्रा शहीदहरूलाई आफ्नो विस्तृत करुणामा लुकाउनुहोस्, हाम्रा योद्धाहरूलाई स्वास्थ्य र सुस्वास्थ्य प्रदान गर्नुहोस्, र हाम्रो प्रिय राष्ट्रको एकता, स्थिरता र समृद्धिलाई संरक्षण गर्नुहोस्।

इच्छाशक्ति हाम्रो हो, विजय हाम्रो हो!