خطر در پیش روی ماست... آیا آن را خواهیم دید؟

چند هفته پیش با دوست خارجی خود که در یکی از جلسات تخصصی بحث و گفتگو شرکت داشت، ارتباط برقرار کردم. موضوع بحث، شکل منطقه‌ای بود که پس از «توافق مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در پیش خواهد داشت، و همچنین ماهیت توانایی‌های نظامی و اقتصادی، و آینده نظام امنیتی گسترده‌تر.

در همان بازه زمانی، دایره‌های تخصصی در حال رصد انتقال برخی درس‌های جنگ پهپادی در اوکراین به یمن بودند.

اوایل سپتامبر جاری، گزارش نظامی‌ای به دستم رسید که توسط پژوهشگران متخصص تهیه شده بود. این امر برای کسی که دائماً با مراکز پژوهشی در ارتباط است، عادی است؛ زیرا دانش در دنیای امروز مانند دانه‌های گرده در هوا منتقل می‌شود و مرزها را با سرعتی شگفت‌انگیز می‌پیماید. آنچه ممکن است برای یک طرف، اطلاعاتی بسیار حساس به نظر برسد، ممکن است در منابع باز برای کسانی که می‌دانند کجا جستجو کنند، چگونه بخوانند و با چه کسانی نشست کنند، در دسترس باشد.

روزنامه‌های دیجیتال

زمان و تقویم‌ها

این گزارش به ظهور پهپادهای «FPV» در میان حوثی‌ها اشاره داشت، از جمله نمونه‌ای تجاری که برای کار با هدایت از طریق فیبر نوری اصلاح شده بود که این امر کارایی روش‌های سنتی اختلال الکترونیکی علیه آن‌ها را کاهش می‌دهد. آنچه رخ می‌دهد به عنوان روندی به سوی «اوکراینی شدن» جنگ پهپادی در یمن توصیف شد، یعنی انتقال برخی از تجربیات و فناوری‌هایی که در جنگ اوکراین برجسته شدند، به صحنه یمن.

خودِ اطلاعات کافی نیست

با بازگشت تهدید مستقیم حوثی‌ها علیه عربستان سعودی، دیگر این موضوع یک بحث فنی دور از دسترس نیست. آنچه مرا در اینجا درگیر کرده، پرسشی گسترده‌تر است: چگونه تضمین کنیم که دانش جدید، صرف‌نظر از منبع آن، به وسیله‌ترین دایره ممکن از نیروی انسانی ملی ما که توانایی ارزیابی آن و پیوند دادن آن با نیازهای دولت را دارند، برسد؟

و از طریق آنچه از طریق جلسات تخصصی بین‌المللی که فرصت پیگیری آن‌ها را داشتم، مشاهده کردم، حضور مکرر عمانی‌ها را در بسیاری از این محافل پژوهشی و امنیتی، همراه با مشارکت‌های متفاوت کشورهای خلیج فارس مشاهده کردم. و به طور طبیعی، این مشاهدات جزئی به من اجازه نمی‌دهد درباره حجم کلی آنچه نهادهای کشورهای خلیج فارس انجام می‌دهند قضاوت کنم، زیرا بسیاری از کارهای نظامی در پنهانی انجام می‌شود.

اما آیا می‌توانیم حضور کارشناسان خود را بیشتر در شبکه‌های دانش بین‌المللی گسترش دهیم، به طوری که از آن‌ها بهره‌مند شوند و به آن‌ها بیفزایند و آنچه متناسب با نیازهای ماست را به داخل منتقل کنند؟ حتی نهادهای قدرتمند نیز با گسترش پنجره‌های خود به سوی دانش، چیزی از دست نمی‌دهند.

و این مسئله فراتر از نظامیان است.

چه کسی پیش از ما به میز بحث می‌رسد؟

در ۹ سپتامبر، کمیته دفاع مجلس عوام بریتانیا تحقیقی جامع درباره آینده دفاع بریتانیا در خلیج فارس آغاز کرد: گسترش نیروها، آمادگی، شراکت‌های دفاعی، و درس‌های گرفته شده از بحران‌های ۲۰۲۶. و مهم‌تر از همه، این کمیته تا چهارم نوامبر آینده از شواهد و نظرات استقبال می‌کند. یعنی بریتانیا منتظر آینده نمی‌ماند؛ نهادهای آن اکنون در حال بحث درباره نحوه برخورد با آن هستند.

در مقابل، خود منطقه نیز در حال حرکت است. «توافق مکه» تنها به لحظه امضا محدود نماند؛ بلکه مکانیسم‌های نهادی برای همکاری سیاسی و دفاعی، صنایع دفاعی، و توسعه فناوری در پیرامون آن در حال شکل‌گیری است.

چرخ‌دنده‌ها به تنهایی کار نمی‌کنند

در اینجا به تشبیه ساعت مکانیکی بازمی‌گردم.

دولت مدرن با یک چرخ‌دنده، هرچقدر هم با کیفیت، کار نمی‌کند. نظامی یک چرخ‌دنده است، دیپلمات چرخ‌دنده‌ای دیگر، و سرمایه‌گذار، پژوهشگر، دانشگاهی، اقتصاددان، تکنسین و رسانه چرخ‌دنده‌های دیگری هستند. قدرت واقعی در داشتن بهترین چرخ‌دنده نیست، بلکه در توانایی همه چرخ‌دنده‌ها برای دریافت حرکت از یکدیگر و کار هماهنگ است.

از این رو، به نسلی جدید از مردان و زنان دولت نیاز داریم؛ چیزی که من «چاقوی سوئیسی دیپلمات‌ها» می‌نامم: دیپلماتی چندمنظوره. همان‌گونه که چاقوی سوئیسی ابزارهای مختلفی را در یک قطعه واحد گرد هم می‌آورد، ما به شخصیت‌هایی نیاز داریم که نه جایگزین متخصصان باشند و نه ادعای دانستن همه چیز را داشته باشند، بلکه دارای طیفی از دانش و مهارت‌ها باشند که به آن‌ها امکان درک زبان تخصص‌های مختلف، ارتباط با صاحبان آن‌ها، پیوند دادن نهادها و افراد یکدیگر و سپس تبدیل دانش به تصمیم را بدهد.

من این موضوع را به عنوان قضاوتی درباره آنچه نهادهای دولت انجام می‌دهند مطرح نمی‌کنم؛ چرا که بخش عمده‌ای از آن را نمی‌دانم و انتظار نمی‌رود که بدانم؛ بلکه این را به عنوان دعوتی به گسترش دایره مشارکت و بهره‌گیری از هر پنجره اضافی برای کسب دانش مطرح می‌سازم.

آیا ما دارای شایستگی‌های لازم هستیم؟

سؤالی که ارزش پرسیدن دارد این است: آیا راه را برای تعداد کافی از بهترین شایستگی‌هایمان به اتاق‌هایی که تهدیدها و فرصت‌هایی که ممکن است اهمیت آن‌ها را فردا کشف کنیم، مورد بحث قرار می‌گیرد، باز می‌کنیم؟

در دنیایی که اتحادها و تهدیدها سریع‌تر از اقدامات دولتی حرکت می‌کنند، رسیدن اطلاعات به تنهایی کافی نیست.

ممکن است تفاوت بین کشوری که وقایع را دنبال می‌کند و کشوری که برای آن‌ها آماده می‌شود، در نهایت به این سادگی باشد:

چه کسی در اتاق‌های بحث مشارکت داشته و چه کسی منتظر مانده تا آنچه در آن‌ها جریان دارد، به خبری تبدیل شود که مانند دیگران بخواند؟