دفتر حفاظت از کودک... بحرانی که نیازمند بازنگری است
واکنش گسترده به مقاله پیشین درباره دفتر حفاظت از کودک زیرمجموعه وزارت بهداشت نشان داد که این مسئله به یک مورد انفرادی یا یک رخداد گذرا مربوط نمیشود؛ تماسها، پیامها و نظرات متعددی از سوی پدران و خانوادههایی که در طول سالها تجربیات مشابهی را پشت سر گذاشتهاند، دریافت شده است. این امر مستلزم آن است که مراجع ذیصلاح با دقت و شفافیت به این موضوع بپردازند و آن را بررسی کنند.
واکنشها تنها به تأیید محتوای مقاله محدود نشد، بلکه شامل روایتها، تجربیات و شکایات متعددی بود. برخی از افراد ابراز تردید کردهاند که علناً صحبت کنند، زیرا میترسند این کار بر پروندههای حقوقی آنها یا رابطهشان با فرزندانشان تأثیر منفی بگذارد، یا اینکه پیشتر معتقد بودهاند آنچه تجربه کردهاند صرفاً یک مورد انفرادی و تکرارشونده نبوده است.
اما تکرار این وقایع پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا دفتر نیاز به اصلاح برخی از رویههای خود دارد، یا اینکه این موضوع مستلزم بازنگری جامع در نحوه عملکرد، حدود اختیارات و مکانیسمهای نظارتی بر آن است؟ اظهارات دریافتشده نشاندهنده اعتراضات مکرر به حرفهایگری و بیطرفی برخی از گزارشهاست و همچنین به پیامدهای احتمالی آنها در تشدید اختلافات خانوادگی اشاره دارد، بهویژه زمانی که این گزارشها به عنوان سند مؤثری در اجرای احکام ملاقات، پروندههای حضانت و رابطه پدر با فرزندان مورد استفاده قرار میگیرند.
اخبار محلی
اخترشناسی
اخبار نخستوزیر
دفتر حفاظت از کودک یک نهاد اداری معمولی نیست، زیرا گزارشهای صادره از سوی آن میتواند تأثیرات عمیقی بر کودک و یک خانواده بگذارد و ممکن است در محاکم قضایی یا نهادهای اجرایی مورد استناد قرار گیرد. بنابراین، نباید این گزارشها بدون وجود مکانیسمی مستقل برای بازبینی و اطمینان از صحت رویههای تهیه، و مبانی علمی و حرفهای مورد استفاده، باقی بمانند.
شکایات مکرر نشان میدهد که برخی از حضانتگیرندگان از کودک به عنوان ابزاری در اختلافات خانوادگی استفاده میکنند؛ از طریق تلقین یا تأثیرگذاری بر کودک و تخریب رابطه او با پدر، و سوق دادن او به اتخاذ موضعی منفی نسبت به پدر. سپس، گفتههای کودک به دفتر منتقل میشود تا مبنایی برای گزارشهایی قرار گیرد که ممکن است منجر به کاهش ساعات ملاقات یا مانعتراشی در اجرای آن شود، بدون اینکه شرایط شکلگیری این گفتهها بهطور کافی بررسی گردد.
در چنین مواردی، دفتر ممکن است چه با قصد و چه بدون قصد، به ابزاری اضافی در خصومتها تبدیل شود، اگر نیروهای انسانی آن از تجربه کافی برای کشف تأثیرات وارده بر کودک و تمایز قائل شدن بین اراده واقعی کودک و آنچه ممکن است ناشی از تلقین یا تداوم اختلافات خانوادگی باشد، برخوردار نباشند. برخورد با گفتههای کودک به عنوان حقیقتی کامل، بدون مطالعه محیط زندگی او، میتواند به نتایج بسیار خطرناکی منجر شود.
به همین دلیل، نیاز به تعیین مسیر مشخصی برای اعتراض به گزارشها و بازارزیابی آنها در برابر کمیتهای مستقل و متخصص برجسته میشود، بهویژه اگر گزارشها بر اجرای احکام قضایی یا رابطه یکی از والدین با فرزندش تأثیر بگذارند. همچنین، اعمال نظارت قضایی و بازرسی قانونی مؤثر بر فعالیتهای دفتر، و هماهنگی با دادستانی و وزارت کشور، هر یک در حدود اختیارات خود، ضروری است.
گزارشی که بر اجرای احکام و آینده رابطه کودک با والدینش تأثیر میگذارد، از حساسیت کمتری نسبت به فعالیتهای مدیریت کارشناسان که تحت نظارت قضایی و بازبینی حرفهای هستند، برخوردار نیست. بنابراین، باید یک نهاد مستقل، روششناسی، مستندات و حدود اختیارات تهیهکنندگان گزارش را بهطور سیستماتیک بررسی کند تا از تبدیل شدن این نهاد به قدرتی شبهمطلق در اختلافات خانوادگی جلوگیری شود.
همچنین، بازسازی ساختاری دفتر، بازنگری در صلاحیتها و تجربیات نیروهای انسانی آن، و تأسیس دورههای آموزشی تخصصی و ارزیابیهای دورهای ضروری است. چرخش شغلی کارکنان نیز باید اعمال شود تا از ماندگاری طولانیمدت آنها در پستهای یکسان جلوگیری گردد، چرا که این امر ممکن است زمینه را برای ایجاد روابط با وکلا یا ذینفعانی که از گزارشهای دفتر سود میبرند، فراهم کند.
علاوه بر این، بازنگری در گسترش فعالیتهای برخی از نیروهای دفتر فراتر از وظایف اصلی آنها، از جمله حضور در مدارس و مراکز تجاری، مورد نیاز است؛ وظایفی که پیشبینی میشود توسط شورای عالی امور خانواده بر عهده گرفته شود.
واکنش گسترده مستلزم باز شدن این پرونده با شفافیت، بازنگری در گزارشهای سالهای گذشته، انتشار آمار مربوط به پروندهها، شکایات و توصیهها، و میزان تأثیر آنها بر تصمیمات حضانت و ملاقات است. اگر اقدامات صحیح بوده باشند، بازنگری این موضوع را اثبات خواهد کرد؛ و در صورت وجود خطاهای سیستماتیک یا تجاوزات، کشف و اصلاح آنها حفاظت واقعی از کودک و خانواده خواهد بود. نهادی که بتواند تنها با یک گزارش، بر رابطه پدر با فرزندانش تأثیر بگذارد، نباید بدون نظارتی متناسب با حجم این قدرت عمل کند. همچنین نباید حفاظت از کودک به بهانهای برای محروم کردن او از یکی از والدین یا افزایش تفرقه در خانوادهاش تبدیل شود.
