ایران «رباضه» به کجا میرود؟
«به دلیل خطاهای فراوان، او را ناتوان میبینید.» این مثل کویتی بر ایران امروزی صدق میکند؛ نظام کنونی ایران، کشور را به وضعیتی رسانده که حتی در دفاع از خود ناتوان است، چرا که دایره نفوذ خود را به فواصل جغرافیایی بسیار دورتر از مرزهایش گسترش داده است.
به همین دلیل دیروز گفتیم که ایران تلاش کرده از تناقضات فرعی برای ایجاد شکاف میان ملتهای منطقه سوءاستفاده کند. مشهورترین نمونه آن زمانی بود که سعی کرد از وضعیت بحرانی لبنان، بهویژه پس از تهاجم اسرائیل به این کشور در سال ۱۹۸۲، بهره ببرد تا از بخشی از مردم برای تثبیت جایگاه خود در سواحل دریای مدیترانه استفاده کند.
از آن زمان، ایران در جامعه لبنان دست به دستاندازی زد و ایده درگیریهای طایفهای و مذهبی را در شدیدترین شکل خود نهادینه کرد. پس از موفقیت در این زمینه، این ایده را به سایر کشورهای عربی، بهویژه سوریه، و سپس پس از سال ۲۰۰۳ به عراق و بعداً به یمن صادر کرد.
همچنین ایران تلاش کرد این سیاست را در خلیج فارس اجرا کند، اما خود این تلاشها را ناکام گذاشت؛ امری که به حکمت رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و ایمان مردم این کشورها به تعلق ملی خود و طرد خشونت و فتنههای طایفهای و مذهبی امکانپذیر شد. به همین دلیل، نظام ایران در تمام این تلاشها شکست خورد، هرچند همچنان سعی دارد از موقعیت منطقهای خود برای بهبود جایگاه سیاسی خود در میز مذاکره بهره ببرد.
اما همانطور که پیشتر اشاره شد، ایران امروز «رباضه» (ناتوان) است؛ زیرا «رباضه» در زبان فصیح عربی به مردی اشاره دارد که ساکن و ناتوان است. بر این اساس میتوان او را به مردی بیمار تشبیه کرد که برای یافتن درمانی برای مشکلاتش به خارج از مرزهای خود روی آورده است، شاید واقعیت را تغییر دهد و به اهدافش برسد؛ اما پس از دریافت ضربات سنگین از ایالات متحده و تلاش برای دستکاری اقتصاد جهانی از طریق بستن تنگه هرمز و فعالسازی گروهی از نیابتیها در یمن برای بستن تنگه بابالمندب، بار دیگر خود این تلاشها را ناکام گذاشت. زیرا نزدیکترین متحدانش، یعنی چین و روسیه، موضع متفاوتی نسبت به او اتخاذ کردهاند، بهویژه پس از مشکلات اقتصادی که وضعیت داخلی آنها را تحت تأثیر قرار داده است. چین امروز با کمبود تأمین نفت مواجه است و روسیه نیز در جنگ با اوکراین گرفتار شده و به شدت به راهحلی نیاز دارد که ممکن است از طریق ارتباطاتش با واشنگتن، که در پی ایجاد پیشرفتی برای پایان دادن به وضعیت ناسالم است، محقق شود.
در مقابل، ایران امروز دیگر آن قدرت شرور و مزاحم در منطقه و جهان نیست که از طریق تروریسم کشورهای دیگر را باجخواهی کند؛ بلکه امروز حتی از دفاع از خود نیز عاجزتر است. به همین دلیل در حال باز کردن کانالهایی با کشورهای عربی خلیج فارس است، شاید بتواند روابط را به وضعیت سابق بازگرداند، اما افقها از زمان پرتاب نخستین موشک توسط «گارد انقلاب» به سوی این کشورها مسدود شده و اعتماد از بین رفته است. بازسازی این اعتماد بین پایتختهای منطقه و تهران حدود ۵۰ سال زمان نیاز دارد.
ایران امروز دچار نوعی ناتوانی مرکب است که راه خروج از آن جز از طریق اصلاح خرابیهایی که نظام کنونی در طول ۴۷ سال گذشته با رفتار تروریستی خود ایجاد کرده، وجود ندارد. سپس باید تلاش کرد تا کشور را از هزینههای سرسامآوری که پرداخت آنها به کشورهایی که مورد تجاوز قرار داده، نیازمند دههها زمان است، رها ساخت.
از این رو، ایرانِ تحت حاکمیت نظام کنونی «ناتوان» به نظر میرسد؛ بنابراین دیگر هیچ امیدی جز تسلیم شدن در برابر هفت کشور عربی خلیج فارس و عراق، باز کردن تنگه هرمز و دست کشیدن از شعلهور کردن درگیریهای جانبی از طریق بازوی حوثیها علیه عربستان سعودی ندارد، در غیر این صورت وارد تونل پایان خواهد شد.
