«غار و زیتون» دلّال البزری... معنای تعلق به زبان

دلال البزری، جامعه‌شناس لبنانی، کتاب «غار و زیتون» (انتشارات انجمن معارف، بیروت) را منتشر کرده است. در این اثر، نویسنده به تأمل در معنای تعلق به زبان می‌پردازد؛ هم‌زمان با شرط کوچ و مهاجرتی که همواره همراه زندگی‌اش بوده است، و در مسیر جدل میان دو دسته واژگانی متقابل، آن را به‌عنوان سرنوشتی که محیط ارتباطی تحمیل می‌کند، و همچنین به‌عنوان انتخابی آگاهانه که گوینده در طول زمان و در ایستگاه‌های مختلف مسیر زندگی‌اش اتخاذ می‌کند، بررسی می‌نماید. او اندیشه را در وجود نخستین به کار می‌گیرد؛ جایی که فرد جهان را از طریق واژگانی درک می‌کند که خود انتخاب نکرده، بلکه به او با تولد، رشد و تدریج در نردبان ادراک بخشیده شده‌اند. و هنگامی که فرد به محدودیت یک زبان واحد پی می‌برد، مسیر رام‌سازی آگاهی زبانی به‌تدریج رشد می‌یابد و از آنچه سرنوشت اولیه بوده، به نفع انتخاب‌های پیش‌آمده چشم‌پوشی می‌شود.

راوی در آغاز خاطرات خود تأکید می‌کند که کودکی که در «داکار» سنگال، از پدر و مادری لبنانی به دنیا آمده، در ابتدا مانند سایر سنگالی‌ها به زبان فرانسوی صحبت می‌کرده است. همچنین مادرش علاوه بر فرانسوی، به عربی و انگلیسی و همچنین زبان بومیان، یعنی «ولوف» نیز مسلط بود. پدر، با وجود تمایل شدیدش به عروبت و ناصری‌گری، با او، خواهرش (ناریمان) و برادرش (سعید) در خانه و خیابان به زبان فرانسوی صحبت می‌کرد؛ هم از روی تنبلی و هم از روی «عجله».

اخبار ویدیو

مرور نقشه‌های جغرافیایی

اخبار فرهنگی

فرانسوی به‌عنوان امری بدیهی و جدایی‌ناپذیر نمایان شد؛ در حالی که عربی که از طریق صفحات گرامافون محمد عبد الوهاب و بحث‌های پدر و مادر به گوش می‌رسید، بیشتر شبیه به آرشیوی خانوادگی خاص بود که با شدت و سفت‌وسختی به کار می‌رفت و بیشتر برای تأثیر آوایی آن دریافت می‌شد، سرشار از احساسات مبهم و در عین حال نامفهوم بود. فرانسوی به‌سرعت به ابزاری انعطاف‌پذیر برای تصاحب معنا و شکل‌دهی به آن تبدیل شد و به‌زودی به پایه‌ای در ادراک، مرجعی برای مقایسه و نقطه شروع ذهنی برای شکل‌گیری واژگان، حتی در سایر زبان‌ها، تبدیل گردید. تا اینکه ناگهان عربی، به شکلی نزدیک‌تر به وقایع روزمره، خود را نشان داد؛ زمانی که خانواده به کازابلانکا نقل مکان کرد.