آیا ایران میتواند برتری آمریکا را به یک چالش انتخاباتی تبدیل کند؟
تنگه هرمز دیگر تنها یک گذرگاه آبی نیست که ناوگان نفتکش در مسیر خود به بازارهای جهانی از آن عبور میکنند و اهمیت آن نیز به یکی از حساسترین گذرگاههای استراتژیک جهان محدود نشده است.
در لحظات جنگ کنونی، هرمز به اهرم فشاری سیاسی، اقتصادی و نظامی تبدیل شده و شاید مهمترین عاملی باشد که میتواند سیر و جهت رویارویی میان ایران و ایالات متحده را تغییر دهد.
معادله در ظاهر ساده به نظر میرسد: واشنگتن برتری نظامی دارد و تهران برتری جغرافیایی. اما جنگها همیشه با داشتن پیشرفتهترین هواپیماها و موشکها تعیین نمیشوند؛ گاهی برنده کسی است که بتواند هزینه جنگ را بالاتر از توان تحمل حریف قرار دهد...
و در اینجا اهمیت تنگه هرمز آشکار میشود.
ایران لزوماً نیازی به بستن کامل تنگه ندارد؛ کافی است حرکت کشتیها را خطرناکتر کند، هزینههای بیمه و حملونقل را افزایش دهد و برخی شرکتها را مجبور به تأخیر در سفرها یا تغییر مسیر کند.
در این حالت، تأثیر هرمز در جایی کاملاً متفاوت ظاهر میشود: پمپبنزینهای آمریکا، قیمت مواد غذایی، هزینههای حملونقل، تورم و در نهایت در صندوقهای رأی.
اخبار اجتماعی
اخبار فوری
بخش اقتصادی
بنابراین، افزایش قیمت نفت از ۸۰ به ۹۰ دلار ممکن است یک خبر اقتصادی باشد، اما نزدیک شدن آن به ۱۰۰ دلار و تداوم در سطوح بالا میتواند به یک مسئله سیاسی تبدیل شود که مستقیماً شهروند آمریکایی را تحت تأثیر قرار میدهد و اینجاست که بزرگترین معضله پیش روی رئیسجمهور دونالد ترامپ و جمهوریخواهان شکل میگیرد.
انتخابات میانهدوره نزدیک میشود و زمان باقیمانده زیاد نیست. در سیاست آمریکا، ناخب ممکن است با یک جنگ دور دست تا زمانی که به جیب او آسیب نرساند، مدارا کند، اما وقتی صورتحساب بنزین افزایش مییابد، قیمت کالاها بالا میرود و احساس میکند اقتصادی که دولت وعده رونق آن را داده است، در حال پرداخت هزینه جنگی است که پایان مشخصی ندارد، کمتر مدارا میکند.
ایران این معادله را به خوبی درک میکند؛ بنابراین ممکن است هدف نظامی مستقیم آن دستیابی به پیروزی سنتی بر نیروهای آمریکایی نباشد، زیرا این هدفی بسیار پرهزینه و پیچیده است. هدف واقعبینانهتر ممکن است فرسایش تصمیمگیری سیاسی آمریکا باشد، یعنی تبدیل برتری نظامی به یک بار سیاسی.
هر روز که جنگ ادامه یابد، هزینه اضافی برای واشنگتن به همراه دارد؛ هر افزایش قیمت نفت فشار جدیدی بر دولت وارد میکند و هر حادثه دریایی در هرمز تنش بیشتری در بازارها ایجاد میکند. اگر این موارد با شکافهای درون حزب جمهوریخواه و ظهور صداهای جمهوریخواهی که در کارآمدی ادامه جنگ تردید دارند همراه شود، تهران بخشی از نبرد را از خلیج فارس به داخل خاک آمریکا منتقل کرده است.
و این نکته بسیار مهم است: ایران ممکن است نیازی به شکست نظامی ترامپ نداشته باشد، اگر بتواند ناخب را وادار به تنبیه سیاسی او کند.
اما واشنگتن نیز این محاسبات را میداند و به همین دلیل انتخاب دشواری پیش رو دارد. اگر دولت در برابر فشارهای ایران عقبنشینی کند، این اقدام ممکن است به عنوان پیروزی تهران تعبیر شود و اگر تشدید کند، خطر گسترش جنگ، افزایش قیمت نفت و احتمالاً سوق دادن اقتصاد جهانی به مرحلهای پرتلاطمتر را به همراه دارد.
و بدین ترتیب، هرمز به تلهای استراتژیک برای هر دو طرف تبدیل میشود.
ایران میخواهد از آن استفاده کند بدون اینکه به نقطه انفجار کامل برسد، زیرا بستن کامل ممکن است دشمنانش را متحد کند و به واشنگتن توجیه گستردهتری برای مداخله نظامی بدهد. ایالات متحده میخواهد آن را باز نگه دارد، اما نمیتواند بدون تحمیل ریسکهای نظامی فزاینده، این موضوع را تضمین کند.
اما بازارها منتظر وقوع فاجعه نمیمانند تا واکنش نشان دهند؛ بازارها احتمال وقوع را پیش از رخداد قیمتگذاری میکنند. صرف ترس از اختلال در تأمینکنندهها میتواند قیمتها را بالا ببرد و کاهش حرکت کشتیها میتواند حق بیمه ریسک را دو برابر کند.
و در اینجا جغرافیا به سلاحی تبدیل میشود.
ایران ممکن است از نظر اقتصادی محاصره شده باشد، اما موقعیتی دارد که از طریق آن میتواند بر اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد. ایالات متحده ممکن است برتری نظامی داشته باشد، اما به اقتصاد جهانی وابسته است که به راحتی نمیتواند شوک بزرگ نفتی را تحمل کند؛ بنابراین، نبرد واقعی بر سر تنگه هرمز تنها درباره این نیست که چه کسی میتواند بر آن تسلط یابد، بلکه پرسش خطرناکتر این است: چه کسی میتواند هزینههای حفظ تنش در آن منطقه را تحمل کند؟
اگر تنگه بهطور جزئی باز بماند، جنگ فرسایشی ادامه خواهد یافت. اگر ترافیک دریایی به حالت عادی بازگردد، فشار بر بازارها و واشنگتن کاهش مییابد، اما اگر ناوبری با اختلال گستردهای مواجه شود، قیمت نفت ممکن است به بازیگری سیاسی مستقل تبدیل شود که قادر به تغییر محاسبات در تهران، واشنگتن و پایتختهای جهان باشد.
در نهایت، شاید بزرگترین پارادوکس این باشد که ایران نه تنها بر موشکها و پهپادها حساب باز کرده، بلکه بر چیزی سادهتر و تأثیرگذارتر: بشکه نفت. افزایش قیمت آن بر اقتصاد فشار میآورد، اقتصاد بر رأیدهنده فشار میآورد و رأیدهنده بر سیاستمدار فشار میآورد.
در این نقطه، تنگه هرمز بیش از یک گذرگاه دریایی است؛ به سلاحی انتخاباتی فراملی تبدیل میشود.
اگر تهران موفق شود قیمتهای نفت را بالا نگه دارد، جنگ را ادامه دهد و شکافهای داخلی در آمریکا را تشدید کند، واشنگتن ممکن است خود را در برابر نبردی بیابد که تنها با زور نظامی قابل حل نیست.
در هرمز، شاید نبرد تنها بر سر آب نباشد؛ شاید نبرد واقعی بر سر آینده خود کاخ سفید باشد.
نویسنده عراقی
