پادشاهی که پادشاهی نوینی بنا کرد، قربانی جهل شد
افقِ سخن
در سال ۱۹۰۱، حبیبالله خان پادشاه کشوری منزوی شد.
او بلافاصله برای رساندن برق به کاخها و خانهها اقدام کرد.
جادهها را هموار کرد و خودروها برای نخستین بار در خیابانهای کابل حرکت میکردند.
او بیطرفی کشورش را در طول جنگ جهانی اول حفظ کرد.
این اصلاحات مورد پسند سران قبایل که از تغییر میترسیدند، قرار نگرفت.
ناگهان صدای شلیک رگباری سکوت صبح را شکست و پادشاه سقوط کرد.
گاو زن را کشت... پسر پدرش را به قتل رساند و شوهر خودکشی کرد.
چگونه میتوانم به تصمیم کمیته پلنگها اعتراض کنم، در حالی که آنها در اصل گروهی از خران هستند؟
زمانی که جهل حاکم شود، دستاوردهای ملتها به فاجعه تبدیل میشود؛ این همان اتفاقی بود که اوایل قرن گذشته در افغانستان رخ داد. در سال ۱۹۰۱، حبیبالله خان جانشین پدرش شد و پادشاه کشوری منزوی از جهان گشت.
او بلافاصله کار را برای رساندن برق ابتدا به کاخها و سپس به خانهها آغاز کرد، در حالی که خودروها برای نخستین بار در خیابانهای آسفالته کابل حرکت میکردند و دوربینهای عکاسی تصاویری از افغانها ثبت میکردند.
این پادشاه روشنفکر در طول ۱۸ سال، کشوری مدرن بنا نهاد و نخستین سیستم تلگرافی را ایجاد کرد که مناطق دورافتاده را به پایتخت، کابل، متصل میکرد؛ به طوری که پیامها به جای هفتهها، در عرض چند دقیقه سفر میکردند.
از دیگر دستاوردهای او حفظ بیطرفی در جنگ جهانی اول بود و مردمش او را دوست داشتند و قدرتهای خارجی به او احترام میگذاشتند، اما این موضوع مورد پسند سران قبایل که از تغییر میترسیدند، قرار نگرفت و نزدیکانش نیز از اصلاحات او احساس خطر میکردند.
برادرش نصرالله و پسرش امانالله در پنهانی توطئه میکردند، زیرا آنها انزوای کشور را بر توسعه ترجیح میدادند. به همین دلیل در فوریه سال ۱۹۱۹، در حین یک سفر شکار نزدیک جلالآباد، تیراندازان ناشناسی در میان درختان کمین کرده بودند و ناگهان صدای شلیک رگباری سکوت صبح را شکست و پادشاه بر زمین افتاد.
خری که خرس شد
در سطوح بعدی، داستانی از ادبیات چک نقل میشود: در یکی از جنگلها، موقعیت شغلی «خرگوش کاوشگر تونلها» خالی اعلام شد. هیچکس برای این شغل متقاضی نشد جز یک خرس بیکار که پذیرفته شد و حکم انتصاب او صادر گردید.
پس از مدتی، خرس متوجه شد که در جنگل، خرس خاصی با عنوان «خرس راهگشای تونلها» استخدام شده و حقوق و مزایایی دریافت میکند که بسیار بیشتر از مزایای اوست!
خرش شکایت خود را به مدیر اداره تقدیم کرد و شکایت به مدیریت کل ارجاع داده شد. کمیتهای از پلنگها برای بررسی شکایت تشکیل گردید و خرس و خرگوش برای رسیدگی به پرونده احضار شدند.
کمیته از خرگوش خواست مدارک و اسناد اثباتی خود را ارائه دهد و تمام اسناد تأیید میکردند که خرگوش در واقع خرس است. سپس کمیته از خرس خواست مدارک و اسناد اثباتی خود را ارائه دهد و تمام اسناد تأیید میکردند که خرس در واقع خرگوش است!
و تصمیم کمیته بر این بود که هیچ تغییری ایجاد نشود، زیرا خرگوش خرس است و خرس خرگوش است؛ از هر معیار و نشانهای که بنگرید.
خرش از تصمیم کمیته تجدیدنظرخواهی نکرد و به آن اعتراضی نداشت. و وقتی از او پرسیدند چرا به تصمیم اعتراض نمیکند، پاسخ داد: چگونه میتوانم به تصمیم کمیتهای از پلنگها اعتراض کنم که آنها در اصل گروهی از خران هستند و تمام مدارکشان نیز نشان میدهد که آنها پلنگ نیستند؟
شیطان فقط میخ را تکان داد
شیطان از روستایی آرام گذشت و برای استراحتی کوتاه توقف کرد و به تنه درستی تکیه داد و به روستا نگریست. زنی را دید که گاو شیر میداد و بچهگاوش با طنابی به میخی در نزدیکیاش بسته شده بود. او مدتی به صحنه خیره شد و در خود گفت: بگذارید کمی آشوب ایجاد کنم تا سرگرم شوم.
از جای خود بلند شد و وقتی به نزدیکی بچهگاو رسید، میخ را تکان داد. بچهگاو ترسان به سوی مادرش دوید تا از او شیر بخورد، اما سطل شیر افتاد و شیر روی زمین ریخت.
زن از هدر رفتن روزیاش خشمگین شد، عصایی برداشت و با شدت به بچهگاو زد که بر زمین افتاد. وقتی گاو بچهاش را در این حالت دید، زن را با شدت لگد زد و او را بلافاصله به زمین انداخت. پدر شوهر زن در آن محل از کنار میگذشت و همسرش را بر زمین افتاده دید، تفنگش را برداشت و گاو را کشت. شوهر زن صدای شلیک را شنید و به محل دوید، همسرش را مرده و پدرش را ایستاده بر سر او دید و بدون هیچ اندیشه یا پرسشی، اسلحهاش را بیرون کشید و پدرش را کشت.
اما وقتی که داستان را از همسایگانی که آنچه رخ داده را دیده بودند، شنید، تاب آوردن آن مصائب بر او سخت افتاد و به زندگی خود پایان داد.
اما شیطان که از دور بر وقایع نظارت میکرد، با طعنه گفت: «آنها مرا مسئول هر کاری که انجام دادهاند خواهند دانست، در حالی که من کاری جز تکان دادن میخ نکردهام.»
نیشها
حکیمان میگویند: از دو نفر بپرهیز؛ کسی که زیاد میخواند و کسی که هرگز نمیخواند. زیرا اولی تو را از درون میشناسد و دومی اصلاً تو را نمیبیند... این است دنیاست.
•••
اندوه دنیا را به دوش نکش، زیرا آن از آنِ خداست؛ و اندوه روزی را به دوش نکش، زیرا آن از آنِ خداست؛ و اندوه آینده را به دوش نکش، زیرا آن در دست خداست... تنها یک اندوه را به دوش بگیر، و آن این است: چگونه خدا را راضی نگه دارم؟ زیرا او کسی است که تو را راضی میکند و وقتی از تو خشنود شود، تو را بسنده میسازد.
•••
آنهایی که مسیر دنیا را میشناسند، میگویند: چهار نفر شکستناپذیرند:
۱ - ثروتمندی که قانون را میخرد.
۲ - قدرتمندی که قبیلهاش از او حمایت میکند.
۳ - چاپلوسی که هنر تعریف و تمجید را به کمال رسانده است.
۴ - نادانی که گله پیروان از او پیروی میکنند.
•••
از پدرت پند بگیر و دنیای خود را بشناس، و از مادرت دعا بگیر و با آن بر آزمایشهایت غلبه کن، و از دل شب سجدهای بجا آور و با آن پروردگارت را شکر کن، و بر پیامبرت درود فرست و با آن رنجهایت را به دیگران برسان.
