حکم بر تصمیم

در آخرین اشاره پیش از جدایی، هر یک از آن‌ها از مسیری که انتخاب کرده بود مطمئن بود. یکی به سمت مسیر معمولی رفت؛ کمی طولانی‌تر، اما شفاف‌تر و با غافلگیری‌های کمتر.

اما دیگری به یک پیچ فرعی اشاره کرد و گفت که راه کوتاه‌تری دارد، سپس پیش از حرکت خودروها لبخندی زد و گفت: «ببینیم کدام‌یک زودتر می‌رسیم.»

او واقعاً زودتر رسید.

وقتی دوستش چند دقیقه بعد وارد شد، او را با لبخند پیروز سلام کرد و گفت: «به تو گفته بودم.» این عبارت کاملاً در جای خود بود؛ او مسیری را پیشنهاد داد، آن را انتخاب کرد و زودتر رسید. برای اثبات اینکه او درست می‌گفت، به چه چیز بیشتری نیاز داریم؟

اما نکته‌ای کوچک از چشم پیروزی آن دور ماند. مسیر کوتاه‌تر به طور معمول سریع‌تر نبود، بلکه اتفاقاً یکی از چراغ‌های راهنمایی آن سبز بود و خیابانی که معمولاً از آن عبور می‌کرد، در آن شب از ترافیک همیشگی خود خالی بود. در طرف دیگر، یک تصادف ساده باعث اختلال در مسیر معمولی شد و چند دقیقه به زمان آن افزود. هیچ‌کدام از آن‌ها هنگام جدایی از این موضوع اطلاع نداشتند.

اخبار سیاسی

مسیرها تغییر نکرده بودند، اما نتیجه به یکی از تصمیم‌گیرندگان حکمتی بخشید که پیش از آن تنها متعلق به او نبود.

ما تمایل عجیبی به محاکمه تصمیمات از طریق نتایج آن‌ها داریم. اگر تصمیمی موفق شود، به صاحب آن صفت خردمندی می‌دهیم و اگر شکست بخورد، به دنبال دلیل خطا در منطق آن می‌گردیم. گویی نتیجه گواهی‌ای است که کیفیت تفکر پیشین را آشکار می‌سازد، در حالی که زندگی نتایجی را به ما تحویل نمی‌دهد که صرفاً از تصمیمات ما ساخته شده باشند؛ شانس، زمان‌بندی، رفتار دیگران و آنچه نمی‌دانستیم، همگی با ما به خط پایان راه می‌یابند.

و خطرناک‌تر آنکه، ما این کار را نه تنها با دیگران، بلکه با خودمان نیز انجام می‌دهیم. ممکن است انتخابی پیشین را صرفاً به دلیل موفقیت یک‌باره‌اش دوباره برگزینیم و به آن اعتمادی دهیم که نه از طریق منطقش، بلکه از طریق نتیجه‌اش کسب کرده است. به این ترتیب، تصادف پس از تکرار در حافظه، به تجربه‌ای تبدیل می‌شود که گمان می‌کنیم خودمان آن را ساخته‌ایم.

به همین دلیل ممکن است شخصی تصمیمی شتاب‌زده بگیرد و جان سالم به در ببرد و از آن درس مهمی بگیرد: که شتاب‌زدگی‌اش درست بوده است. یا ممکن است دیگری تصمیمی سنجیده بگیرد اما به دلیل چیزی که قابل پیش‌بینی نبود، شکست بخورد و شروع به تردید در روشی کند که سالم بوده است. در اینجا نتیجه ما را تنها یک بار فریب نمی‌دهد؛ بلکه ممکن است به ما بیاموزد که چگونه تصمیم اشتباه را تکرار کنیم و تصمیم درست را اجتناب کنیم.

این به معنای بی‌اهمیت بودن نتایج نیست؛ آن‌ها آزمونی هستند که نمی‌توان نادیده گرفت. اما قضاوت بالغ نیازمند پرسشی پیش از آن است: تصمیم‌گیرنده در لحظه اتخاذ تصمیم چه می‌دانست، چه گزینه‌هایی پیش رو داشت، و آیا انتخابش با توجه به امکانات موجود در آن زمان منطقی بود؟

شاید هیچ‌یک از دو دوست در مسیر انتخابی خود اشتباه نمی‌کردند. اما برنده واقعی لزوماً کسی نبود که زودتر رسید. نتیجه به ما می‌گوید چه اتفاقی افتاده است، اما کیفیت تصمیم به ما می‌گوید که آیا شایسته تکرار است یا خیر.

$ نویسنده کویتی