توافق مکه... قدرت جدید منطقهای
زبان رهبری
امضای توافقنامه دفاع مشترک در مکه میان پادشاهی عربی سعودی، ترکیه و پاکستان، صرفاً یک توافق نظامی میان سه کشور نیست، بلکه ممکن است آغاز تحولی دیرینهخواهانه در مفهوم امنیت منطقهای باشد.
منطقه عربی ما سالهاست که به یک ائتلاف منطقهای واقعی نیاز دارد که بر پایه ظرفیتهای کشورهای منطقه استوار باشد، نه تکیه مداوم بر قدرتهای خارجی.
اگر ناتو در ساختن یک نظام امنیت جمعی مبتنی بر این اصل موفق بوده است که حمله به یک عضو، حمله به همه محسوب میشود، توافق مکه حاوی اصولی است که میتوان آنها را به تدریج توسعه داد تا پایهای برای نظامی مشابه در جهان عرب و اسلام ایجاد کند.
صحيح است که این توافق هنوز در مراحل اولیه است و از زیرساختهای نهادی و نظامی یکپارچهای که ناتو دارد، برخوردار نیست؛ اما ائتلافهای بزرگ کامل متولد نمیشوند، بلکه با اعتماد و منافع مشترک آغاز شده و سپس به مؤسسات و ظرفیتهای یکپارچه تبدیل میگردند.
آنچه این گام را امروز منطقیتر از هر زمان دیگری میسازد، این است که خود منطقه دیگر مانند چند دهه پیش نیست. کشورهای خلیج فارس و جهان عرب و اسلام، جهشهای اقتصادی و اجتماعی عظیمی را تجربه کردهاند و به شکلی بیسابقه در زیرساختها، آموزش، فناوری، صنایع دفاعی، تنوعبخشی به اقتصادها و توانمندسازی جوانان و زنان سرمایهگذاری کردهاند.
این تحولات نه تنها تدریجی نیستند، بلکه در بسیاری از جنبههای خود، با سرعتی شتابان و استثنایی نسبت به بسیاری از مناطق جهان پیش میروند. همچنین، رهبران منطقه موفق شدهاند کشورهای خود را از جایگاه دریافتکننده تغییر به جایگاه سازنده آن منتقل کنند و حضور خود را به عنوان بازیگرانی اقتصادی، سیاسی و سرمایهگذاری که نمیتوان نادیده گرفت، در عرصه بینالمللی تحمیل کنند.
بنابراین، طبیعی است که پس از این تحول بزرگ، مفهوم امنیت منطقهای تکامل یابد تا بازتابدهنده حجم این قدرت جدید باشد.
آنچه عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان را به هم پیوند میدهد، پایهای استراتژیک نادر فراهم میکند: وزن اقتصادی و مالی عربستان سعودی، ظرفیتهای صنعتی، فناوری و نظامی ترکیه، و تجربه نظامی و ظرفیتهای استراتژیک پاکستان. اگر این پتانسیلها در چارچوب یک نظام همکاری بلندمدت به کار گرفته شوند، میتوانند فراتر از اهداف دفاع سنتی رفته و شامل دفاع هوایی و موشکی، تبادل اطلاعات، امنیت سایبری، حفاظت از کریدورهای دریایی، آموزش مشترک، تولید دفاعی، پژوهش علمی و هوش مصنوعی شوند. و مهمتر از همه، این نظام میتواند در آینده به کشورهای دیگر نیز گسترش یابد، بر اساس منافع و ظرفیتهای آنها.
چنین ائتلافی متوجه علیه هیچکس نخواهد بود و به معنای رها کردن روابط استراتژیک با ایالات متحده آمریکا، کشورهای اروپایی یا سایرین نیست، بلکه به سادگی به این معناست که کشورهای منطقه اکنون قادرند امنیت خود را از جایگاه یک شریک قدرتمند مدیریت کنند، نه از جایگاه تکیهکننده.
همچنین، همکاری امنیتی میتواند به فرصتی اقتصادی تبدیل شود؛ تولید مشترک، انتقال فناوری و سرمایهگذاری در پژوهش و توسعه میتواند صنایع جدید و اشتغالهای تخصصی ایجاد کند و اقتصاد دانشبنیان را تقویت نماید تا حفاظت از منطقه بخشی از فرآیند توسعه خود باشد.
بنابراین، شاید به جای پرسیدن اینکه آیا توافق مکه «ناتوی» جهان عرب و اسلام است، باید بپرسیم: آیا میتواند نقطه آغازین برای ائتلاف منطقهای دیرینهخواهانه باشد؟
تحلیل دادهها و آمار جمعیتشناختی
تجربه برنامههای مدیریت پروژه
برنامهریزی برای رویدادهای اعیاد و فصلها
پاسخ شایسته آن است که بله. منطقه امروز دارای آنچه در گذشته نداشت: منابع عظیم، اقتصادهای در حال رشد، ظرفیتهای نظامی و فناوری پیشرفته، جوانان تحصیلکرده و رهبرانی است که توانایی خود را در قرار دادن کشورهایشان در کانون صحنه جهانی اثبات کردهاند.
آنچه کم داریم، تبدیل این نیروی پراکنده به نیرویی جمعی و سازمانیافته است و ممکن است توافق مکه گام نخستی در این مسیر باشد. زیرا تشکیل یک ائتلاف منطقهای قدرتمند به معنای انزوا از جهان نیست، بلکه ورود به آن با اعتماد به نفس بیشتر است؛ و به معنای جایگزینی شراکتهای بینالمللی نیست، بلکه بازتعادلبخشی به آنهاست.
اکنون زمان آن فرا رسیده که منطقه از امنیتی که متکی به دیگران است به سمت امنیتی حرکت کند که در ساختن آن سهیم باشد، و از ائتلافهای موقتی که توسط بحرانها تحمیل میشوند به سوی یک نظام منطقهای پایدار که بر اساس منافع مشترک بنا میشود، گام بردارد.
پژوهشگر علوم اجتماعی
