هنگامی که روح، فضای خود را انتخاب می‌کند

مرایای روح

همه‌ی دوری‌ها به معنای خاموشی نیست، و همه‌ی سردی‌ها نشانه‌ی بی‌رحمی نیست، و همه‌ی سکوت‌ها اعلام خصومت نیست. گاهی روح کمی عقب‌نشینی می‌کند، نه به این دلیل که از مردم متنفر شده باشد، بلکه چون از حضور مکرر، از تلاش‌های بی‌پایان برای تفسیر رفتارها، و از روابطی که بیش از آنکه به او ببخشند، انرژی‌اش را تخلیه می‌کنند، خسته شده است.

در مراحل خاصی از زندگی انسان، نه از کسی خشمگین می‌شود، و نه درگیری‌ای را تجربه می‌کند که قطع رابطه را طلب کند، و حتی نمی‌تواند دلیل واضحی برای تمایلش به دوری پیدا کند؛ اما به آرامی و تدریجاً احساس می‌کند که حضور اجتماعی‌اش سنگین‌تر شده، صحبت‌های زیاد دیگر او را جذب نمی‌کند، و دیدارهای مکرر در حال تخلیه‌ی بخشی از انرژی‌اش هستند. در چنین حالتی به سکوت گرایش می‌یابد، دایره‌ی روابطش را محدود می‌کند و به دنبال فضایی آرام‌تر می‌گردد که با روحیه‌ی او سازگارتر باشد.

آنچه می‌توانیم آن را «سردی اجتماعی» بنامیم، لزوماً به معنای بیزاری از مردم نیست، بلکه در بسیاری از موارد، نیاز درونی به بازتعریف رابطه‌ی انسان با خودش و با اطرافیانش است.

انسان نمی‌تواند همواره در حالت ایثار و بخشش پایدار بماند. حتی اجتماعی‌ترین و گرم‌ترین افراد نیز گاهی نیاز دارند درهای خود را کمی ببندند، نه برای طرد دیگران، بلکه برای بازیافتن خودشان.

قرآن کریم نیز به ارزش خلوت آرام اشاره کرده و می‌فرماید: «وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلاً» (مزمل: ۸)؛ «تبتل» در اینجا ما را به اهمیت این نکته یادآوری می‌کند که روح نیاز به فضایی دارد که در آن از شلوغی دنیای بیرون قطع شود تا پیوندش با دنیای درونش را بازیابد. شاید خسته‌کننده‌ترین چیز برای انسان در جامعه‌ی امروز، نه شلوغی مردم، بلکه شلوغی انتظارات باشد؛ اینکه همواره حاضر باشی، همواره در دسترس باشی، همواره لبخند بزنی، با همه تعامل داشته باشی و از تو خواسته شود که برای هر غیبت و سکوتت توضیح بدهی. حتی برخی افراد اکنون احساس گناه می‌کنند، زمانی که به خودشان نیاز دارند.

اما بلوغ به ما می‌آموزد که روابط سالم نه با تعداد دیدارها، نه با سرعت پاسخ‌ها، و نه با میزان حضور سنجیده می‌شوند، بلکه با صداقت محبت هنگام حضور و پابرجایی احترام هنگام غیبت اندازه‌گیری می‌گردند.

کوچک کردن دایره‌ی اجتماعی لزوماً به معنای تنگ‌نظری قلب نیست؛ شاید دقیقاً برعکس باشد: انسان آگاه‌تر شده است که ارزش زمان و انرژی‌اش را بداند و توانایی بیشتری در تمایز قائل شدن بین رابطه‌ای که به او آرامش می‌بخشد و رابطه‌ای که او را در حالت تخلیه‌ی مداوم نگه می‌دارد، پیدا کرده است.

در مراحل خاصی از زندگی، دیگر به دنبال تعداد زیاد آشنایان نیستیم، بلکه به دنبال تعداد کمی هستیم که به آن‌ها اطمینان داشته باشیم. ما مجالس زیاد نمی‌خواهیم، بلکه می‌خواهیم در مجلسی باشیم که مجبور نباشیم نقاب به چهره بزنیم. ما دوستانی که وقت را پر کنند نمی‌جوئیم، بلکه افرادی را می‌خواهیم که سکوت در کنارشان به اندازه‌ی گفتگو راحت باشد.

با این حال، نباید سردی اجتماعی طبیعی را با انزواهایی که همراه با تنگی شدید نفس، از دست دادن لذت زندگی، یا قطع کامل ارتباط با دیگران است، اشتباه گرفت؛ زیرا در چنین مواردی ممکن است موضوع دیگر تنها نیاز به آرامش نباشد، بلکه نشانه‌ای باشد که نیاز به توجه، آگاهی و درک دارد.

اما وقتی دوری انتخابی موقت باشد که بار سنگین را از دوش روح بردارد و پاکی آن را بازگرداند، و پس از آن فرد متعادل‌تر به زندگی بازگردد، این پسرفت یا بیزاری از دیگران نیست.

برخی مراحل زندگی از ما نیاز به ازدحام بیشتر، گفتگوهای فراوان ندارند، بلکه به کمی سکوت نیاز دارند. نیاز به گسترش دایره‌ی روابط نیست، بلکه به پاک‌سازی آن است. و نیاز به توضیح همه‌چیز برای دیگران نیست، بلکه به گوش سپردن صادقانه به آنچه روح‌مان می‌گوید است.

بنابراین، وقتی خود را در مرحله‌ای می‌یابی که سکوت را بر گفتگوهای گذرا، دیدارهای اندک را بر تعارفات زیاد، و خانه‌ی آرام را بر مکان‌های شلوغ ترجیح می‌دهی، عجله نکن که خودت را به خشونت یا غریبگی متهم کنی.

شاید شما فقط در حال یادگیری چگونگی حفاظت از آرامش درونی خود باشید. نه همه کسانی که دور شده‌اند تغییر کرده‌اند، و نه همه کسانی که حضورشان کم شده، دلشان خشکیده است؛ برخی از ما کمی دور می‌شویم تا به خودمان بازگردیم، برخی سکوت می‌کنند زیرا در درونشان گفتاری بزرگ‌تر از آن است که بیان شود، و برخی دایره‌ای کوچک‌تر را انتخاب می‌کنند، زیرا سرانجام دریافته‌اند که آرامش روح نه در تعداد اطرافیان، بلکه در کیفیت کسانی است که اجازه می‌دهیم نزدیک شوند.

بی‌تفاوتی اجتماعی، وقتی آگاهانه و متعادل باشد، پایان روابط نیست، بلکه ممکن است آغاز رابطه‌ای صادقانه‌تر با خود باشد.

نویسنده کویتی