تجاوز عراقی ... روایت پیروزی
شش و سی و شش سال از سالگرد حمله عراق به کویت میگذرد، در حالی که هنوز صفحاتی از کتاب حقایق و وقایع آن بر فراز پرسشهای مشروع باز مانده است!
اگرچه حافظه ملی از استواری عاطفی برخوردار است، اما به درستی و به صورت نهادینه تکمیل نشده است؛ زیرا مستندسازی رسمی با تأخیر انجام شد و در مراحل انتخابی و خجالتآمیز صورت گرفت، که نه با عظمت این رویداد همخوانی دارد و نه با حجم بهایی که دولت و جامعه پرداختند.
دقیق نیست که بگوییم تمامی وقایع حمله مستندسازی شده است.
هرگاه سالگرد آن فرا میرسد، پرسشها و احتیاطها دوباره به پیشزمینه میآیند: آرشیو ملی نظاممند کجاست؟ و روایت آموزشی منسجمی که حقایق را به نسلهای جدید منتقل کند کجاست؟ و حضور رسانهای سالانهای که بتواند سالگرد را از یک مناسبت عاطفی گذرا به پروژهای برای آگاهی ملی پایدار تبدیل کند، درسی که آموزهها و عبرتها را تثبیت نماید و آن را به مناسبتی تبدیل کند که باعث افتخار و مباهات به هویت کویتی و تاریخ ملی آن شود، کجاست؟
دقیق نیست که بگوییم تمامی وقایع حمله مستندسازی شده است.
دین و باورها
روزنامهها
اخبار
در مقابل، و بر اساس معادلات روایت در عراق، خشم و هیاهوی خیابانی فضای جامعه را ترک نکرده است، در حالی که پوپولیسم به هدایت تصمیمگیری سیاسی در بغداد ادامه داده است.
این موضوع هرگاه طوفانهای داخلی در عراق تشدید میشود، آشکارتر میگردد؛ پروندههای مرزی باز میشوند و شدت خطابهها علیه کویت افزایش مییابد، همانطور که اخیراً در مسئله ثبت مختصات دریایی نزد سازمان ملل رخ داد.
نمیتوان این صحنه را جدا از وزن نفوذ ایران در دوائر تصمیمگیری رسمی بغداد خواند.
ایران تأثیر آشکاری در مفاصل دولت عراق دارد، از تشکیل دولتها گرفته تا مدیریت فرآیند سیاستگذاری و تصمیمگیری در بغداد و تغذیه فرقهگرایی، که باعث میشود خطابههای مرزی بخشی از یک بازی منطقهای گستردهتر باشد.
با این حال، اشاره به این واقعیت کویت را از مسئولیت فوری داخلی رها نمیکند:
مسئولیت پر کردن شکاف آگاهی ملی و ترمیم خلأ فرهنگی و رسانهای که پرونده حمله را احاطه کرده است.
حمله یک رویداد گذرا یا یک روایت سیاسی قابل تقلیل نبود، بلکه جنایتی بود که توسط یک دولت، با رهبری رئیسجمهور، یک نظام سیاسی و یک ارتش منظم، در برابر دولتی با حاکمیت ملی که به رسمیت بینالمللی شناخته شده بود، مرتکب شد.
کویتیان حماسههای مقاومت و پایداری سر دادند و پیگیری جامعه بینالملل دقیق بود که به بسیج حمایت از مشروعیت رهبری سیاسی و عدالت قضیه کمک کرد.
کنفرانس «جده مردمی» که در دوران حمله برگزار شد، نقطه عطفی در تثبیت همبستگی مردمی حول رهبری و پایهای محکم در ساختن روایت ملی و تاریخ آن تشکیل داد. همچنین تحرکات مردمی سازمانیافتهای در خارج از کشور در پایتختهای تصمیمگیرنده، از قاهره تا واشنگتن، با مشارکت تمام لایههای جامعه آغاز شد و آثار ادبی و هنری فراوانی تولید شد که فاجعه را مستند کرد و اشغالگر را در برابر افکار عمومی جهانی عریان ساخت.
سوال اساسی امروز این است: آیا این صفحات در کتب درسی حفظ شدهاند؟
آیا هر ساله در چارچوب یک برنامه آموزشی و رسانهای ملی و نظاممند بازسازی میشوند؟
واقعیت نشان میدهد که تلاشهای رسمی به سطحی نرسیده که با حجم فاجعه حمله، عمق تعلق ملی کویتی و شجاعت فداکاریها در سطوح نظامی، مدنی و مردمی، در داخل و خارج کویت همخوانی داشته باشد.
مقایسه میان پوپولیسمی که تصمیمگیری را در بغداد هدایت میکند و آرامش کویتی که بیشتر به احتیاط افراطی در ساختن آگاهی نزدیک است، تضاد قابل توجهی را آشکار میسازد: خیابانی وجود دارد که به صورت سیاسی مورد استفاده قرار میگیرد، و اینجا خیابانی است که آگاهی آن به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفته است.
این دعوت به بسیج احساسی نیست، بلکه دعوت به پروژهای ملی آرام و عمیق است: آرشیو جامع، کتب درسی دقیق، تولید فرهنگی و هنری پایدار، و رسانهای که رویداد را در طول سال به یاد آورد، نه فقط در فصل سالگرد آزادی. زیرا کشورهایی که حافظه خود را به خوبی ثبت نمیکنند، خلأیی ایجاد میکنند که دیگران آن را پر میکنند.
یادبود حمله عراقی همچنان حماسهای از شجاعت کویتی و پیروزی سیاسی است، از دوم اوت ۱۹۹۰ تا زمان آزادی و تا مرحله بازسازی در دهه ۱۹۹۰ میلادی، و نه یادبود شکستی، همانطور که برخی آن را تصویر میکنند. کویتی با مردم خود مقاومت کرد و تحت پرچم رهبری مشروع خود پابرجا ماند.
روایتی از پیروزی، شجاعت سیاسی و مردمی داریم، اما این روایت به اندازه شایسته سرمایهگذاری نشده و حق خود را در تحلیل، مستندسازی و برجستهسازی معانی ملی و تاریخیاش نیافته است.
یادبود حمله عراقی همچنان حماسهای از شجاعت کویتی و پیروزی سیاسی است، از دوم اوت ۱۹۹۰ تا زمان آزادی و بازسازی در دهه ۱۹۹۰، نه شکستی، همانطور که برخی آن را نشان میدهند؛ زیرا کویتی با مردم خود مقاومت کرد و تحت پرچم رهبری مشروع پابرجا ماند.
روایتی از پیروزی و مقاومت، و شجاعت سیاسی، مردمی و دولتی داریم، اما این روایت سرمایهگذاری نشده و حق خود را در تحلیل و مستندسازی نیافته است.
