«پاییز ظفار»... ای کوهها، با شما رفیق
کوههایی که مه آنها را فرا گرفته و درههایی که آب در آنها جاری است و چمنزارهای سرسبز... و مردمی نیکسرشت
سلطنت عمان - ظفار - سوزان ناصر
«خودم گواهی میدهم که بهشت زمین، ظفار است و شبهایی که در آن گذر کردند، کوتاه بودند.»
شعر، زیبایی ظفار را اینگونه خلاصه کرده است، پیش از آنکه تصاویر آن را بازگو کنند. به محض رسیدن به آنجا، درمییابی که شاعران در توصیف آن زیادهگویی نکردهاند... «ای زنده باد کسی که به ظفار آید»، این عبارت از لحظه نخست تو را استقبال میکند و به تو سفری میان مه، کوهها و سرسبزی میبخشد، جایی که پاییز ظفار از یک داستانِ گفتهشده به تجربهای زیسته تبدیل میشود. اینجا در جنوب سلطنت عمان، جایی که مه با هوای خنک آمیخته میشود، جز این نیست که با اولین نسیمهای خنک بپذیری که «پاییز ظفار... واقعاً چیز دیگری است». در امتداد جاده، رطوبت همسفر همیشگی سفر بود؛ چهرهها را با خنکی ملایمش مرطوب میکرد و به کوهها، درهها و دشتها رنگی سبز چشمنواز میبخشید. میان سواحل بکر، درههای خروشان و ارتفاعاتی که با ابرها در آغوش هستند، داستان مکانی پیش روی بازدیدکننده آشکار میشود که طبیعت، تاریخ و انسان را در خود جمع کرده است؛ به گونهای که پاییز ظفار تجربهای است که در یک عکس یا یک ویدیو خلاصه نمیشود، بلکه با تمام جزئیات آن زیسته میشود. و از میان آن مناظر، ما جزئیات سفرمان را در ولایات استان ظفار ثبت کردیم، در سفری که میان دریا و کوه، و میان روستاهای سنتی و بازارهای قدیمی در حرکت بود و سرشار از داستانها و موقعیتهایی بود که سزاوار روایت شدن هستند.
سفر از فرودگاه صلاله، سوار بر پرواز ایرلاین «جزیره» آغاز شد، جایی که نخستین چیزی که ما را استقبال کرد، هوایی بود که از بوی سبزیها پس از بارش باران اشباع شده بود. به محض اینکه فرودگاه را به سمت ولایت مرباط ترک کردیم، در برابر یکی از فروشندگان توقف کردیم تا نارنج را بچشیم؛ میوهای که نامش با ظفار گره خورده و بازدیدکننده هنگام رسیدن به آن، تلاش میکند آن را بچشد... به راه خود ادامه دادیم تا به
مواد نظامی
سازمانهای چندجانبه
« resorts علیلا » رسیدیم، جایی که منظره کاملاً متفاوت بود؛ ابرهای پایین و هوای سرد، در یک تابلوی طبیعی که آرامش استثنایی به مکان میبخشد و بازدیدکننده را تنها با دیدن دریا و کوههای گسترده پیش رو، از هیاهوی شهرها فراموش میکند.
«مرباط»... بندر و قلعه
در صبح روز بعد، سفر ما را به «بندر مرباط» برد، جایی که هنوز شغل ماهیگیری بخش جداییناپذیری از زندگی مردم ولایت است. میان قایقهای لنگر انداخته و تورهای پهن شده روی ساحل، با تعدادی از ماهیگیران ملاقات کردیم که درباره فصلهای ماهیگیری و ماهیهای معروف در آبهای ظفار صحبت کردند و اینکه چگونه ماهیگیران این شغل را از پدر به پسر منتقل کردهاند.
و از بندر به «قلعه مرباط»، یا «خانه شیخ والی»، که مسئولیتش را در سال ۱۹۷۱ بر عهده گرفت و آخرین کسی که والی آنجا بود شیخ عامر العمری بود. میان دیوارهای سنگی قدیمی قلعه، صفحاتی از تاریخ ولایت و نقش اداری و اجتماعی آن در ساختمانی تجسم مییابد که اصالت خود را با وجود گذر سالها حفظ کرده است.
«خانه کوفان»
و چون سفر در ظفار بدون توقف در جلوههای خانههای قدیمی عمانی کامل نمیشود، ایستگاه بعدی ما در «خانه کوفان» در ولایت طاقه بود، که طراحی آن یگانگی معماری سنتی عمانی را نشان میدهد، که با استفاده از سنگ، چوب و مواد طبیعی با محیط محلی هماهنگ است، در تصویری که هویت مکان و میراث معماری آن را حفظ میکند. و پیش از ادامه راه، از «قلعه طاقه»، یکی از برجستهترین جاذبههای تاریخی ولایت، گذشتیم.
...و اکنون زمان ناهار است، و شک نیست که ماهی تازه گزینه اول برای بازدیدکنندگان ظفار است، به دلیل تنوع ثروت دریایی و کیفیت محصولات این استان زیبا.
«دره دربات»
و از آنجا بود که یکی از زیباترین ایستگاههای سفر آغاز شد: «وادی دربات». اما پیش از رسیدن، در ایستگاهی به نام «ابو عارف» توقف کردیم؛ نقطهای که تقریباً همهی کسانی که به سمت وادی حرکت میکنند، با آن همنظرند. و پس از آن، تابلویی طبیعی پیش چشمانمان گشوده شد که انتقال آن از طریق لنز دوربینها دشوار بود؛ کوههای سرسبز و آبی که میان درختان جاری بودند و مهریزی که با آرامش بر فراز مکان میبارید و وادی را به یکی از زیباترین مکانهای طبیعی در سلطنت عمان تبدیل میکرد.
با نزدیک شدن به عصر، به رویداد «بازگشت گذشته» منتقل شدیم، جایی که به نظر میرسید میراث دوباره به حیات بازگشته است. میان محیطهای دریایی، روستایی، بدوی و شهری، اشیاء و آثار به نمایش گذاشته شده تنها موزهوار نبودند، بلکه صحنههای زندهای بودند که جزئیات زندگی قدیمی در ظفار را بازتاب میدادند؛ از حرفههای سنتی و هنرهای مردمی گرفته تا بازارهای قدیمی و آداب و رسوم اجتماعی که هنوز در حافظهی مردم محلی زنده هستند.
«چشمه حشیر»
و در صبح روز بعد، راه خود را به سمت «چشمه حشیر» ادامه دادیم، جایی که ماجراجویی با صعود به کوه از طریق جادههای پیچدرپیچی که از میان مه میگذشتند، آغاز شد. به محض رسیدن، درختان غولپیکر «تبلدی» با شکلهای منحصربهفرد و عمر طولانیشان نمایان شدند، گویی که برای صدها سال نگهبانان این مکان بودهاند. میان صخرهها و مسیرهای طبیعی، آب چشمه جاری بود و صحنهای را رقم میزد که به بازدیدکننده فرصتی برای تأمل پیش از عکسبرداری میداد.
«سلام بر سمحان»
صعود خود را به سمت «کوه سمحان» ادامه دادیم، جایی که این مکان یادآور بیت شعری از احمد الجنیبی است:
«سلام ای سمحان، ای بلندمرتبه و والا مقام
ای بلندمرتبهای که قلهاش هرگز فرو نمیریزد»
به محض اینکه به قله رسیدیم، مه در زیر پایمان جاری شد و کوهها و درهها تا افق دید نمایان بودند؛ منظرهای پانوراما که چشم را مجذوب خود میکرد. آنجا، طبیعت ظفار چهرهای جدید از زیبایی خود را آشکار میسازد، گویی که مکان در یک صحنهی زنده، تجسمبخش کلمات شاعر است.
و سفر تنها به کاوش طبیعت محدود نمیشد، بلکه به شناخت میراث اصیل ظفار نیز گسترش مییافت. در میان اتمسفری میراثی، لباسهای سنتی پوشیدیم، غذاهای محلی را چشیدیم و ساعاتی را تجربه کردیم که ما را به دوران اجداد بازگرداندند و جنبهای از هویت عمانی را نشان دادند که هنوز در جزئیات زندگی روزمره حضور دارد.
«مه شعت»
جاده به سمت «کوه شعت» در ولایت رخیوت تنها انتقال به ایستگاهی جدید نبود، بلکه ادامهی داستان بود؛ مهریزی که همراه سفر بود و ابرهایی که بر فراز قلهها نوازش میشدند و منظرهای منحصربهفرد که در آن دریا با کوه ملاقات میکرد، تا جایی که همهی اطراف ما ترجمهای زنده از ابیاتی بود که این مکان را ستایش میکردند.
«ساحل پنهان» نیز از آن تابلو دور نبود، چرا که ایستگاه دیگری بود که توقف در آن ارزشمند بود، جایی که دریا با کوه در صحنهای ملاقات میکنند که به بازدیدکننده احساس آرامش میبخشد و جنبهای دیگر از تنوع طبیعت در ظفار را آشکار میسازد.
«آثین» تپش پاییز
و با فرا رسیدن عصر، «میدان آثین» شلوغ و پر از حرکت و بازدیدکنندگان بود. رویدادهای فرهنگی و تفریحی در سراسر آن پراکنده بودند، هنرهای مردمی به گوش میرسید و غرفههایی که حرفههای دستی، محصولات محلی و خوراکهای عمانی را به نمایش میگذاشتند، پراکنده شده بودند تا میدان را به قلب تپندهی رویدادهای فصل پاییز تبدیل کنند.
و پیش از پایان سفر، ایستگاه ما در «موزه سرزمین کاهو» بود، که داستان این محصول مرتبط با تاریخ ظفار را از هزاران سال پیش روایت میکند و نقش آن را در شکوفایی راههای تجاری قدیمی مستند میسازد، تا جایی که «کاهو» به یکی از برجستهترین نمادهای استان و حضور تمدنی آن تبدیل شد. افزون بر این، سایت «بلید» که در فهرست میراث جهانی ثبت شده است، به عنوان بخشی اساسی از سرزمین کاهو.
و از موزه به سمت «چشمه رزات» حرکت کردیم، جایی که آب میان درختان انبوه جاری بود و صحنهای را رقم میزد که جنبهای دیگر از زیبایی طبیعت ظفار را بازتاب میداد، پیش از آنکه به ایستگاه نهایی خود برسیم: «بازار الحافة»، که یکی از قدیمیترین بازارهای میراثی در صلاله است.
و در میان بوی کاهو و عودهای منتشر شده از مغازههای عطرسازی، محصولات سنتی و سوغاتیها، برای بازدیدکننده غیرممکن است که بدون برداشتن آنچه از حافظهی غنی ظفار ممکن است، از آنجا بگذرد.
با نزدیک شدن به زمان حرکت، وداع آسان نبود؛ زیرا ظفار تنها یک مقصد گردشگری نیست، بلکه داستانی است که در آن جادوی طبیعت با عطر تاریخ و اصالت میراث در هم آمیخته است، افزون بر مهماننوازی و استقبال گرم مردم این دیار. ما صلاله را بدرقه کردیم و در دلمان سرشار از گرمای مردم آن و در چشمانمان تصاویری از زیباترین آفریدههای طبیعت در خشکی، دریا و آسمان باقی ماند.
تشکر از وزارت میراث و گردشگری و تیم عملیاتی مطیرح
صمیمانه از وزارت میراث و گردشگری عمان و تیم عملیاتی مطیرح به خاطر حسن استقبال، مهماننوازی و همکاری مؤثری که در تسهیل ترتیبات سفر و موفقیت بازدید و تحقق اهداف آن نقش داشتند، سپاسگزاری میکنیم؛ این همکاریها همچنین تصویر روشنی از سلطنت عمان و مردم نیکوکار آن را به نمایش گذاشت.
معمر هبیس: «لبان» هویت ظفار و «طلای سفید» آن
معمر مسلم هبیس، که تجارت لبان را از پدران و اجداد خود به ارث برده است، بیان کرد که لبان تنها یک محصول طبیعی نیست که زمین آن را پدید آورد، بلکه بخش جداییناپذیری از هویت و تاریخ کهن استان ظفار را تشکیل میدهد.
هبیس توضیح داد که لبان ظفاری انواع و درجات مختلفی دارد که کیفیت آنها بر اساس محیط و موقعیت جغرافیایی که درخت لبان در آن رشد میکند، تعیین میشود. او اشاره کرد که برجستهترین و باکیفیتترین این انواع، لبان حوجری است که به دلیل خلوص بالا، رنگ سفید متمایل به نقرهای یا سبز روشن و بوی خوش و معطرش، باارزشترین و بهترین نوع در جهان محسوب میشود. او افزود که این محصول منحصربهفرد، از دیرباز شهرتی جهانی برای ظفار به ارمغان آورده است، به گونهای که به لبان لقب «طلای سفید» دادهاند.
