پنج پیام راهبردی (۲-۲)
اگرچه بخش نخست به بررسی پیامهای حامل در گزارش دبیرکل سازمان ملل متحد درباره پیشرفتهای حاصله در اجرای اهداف توسعه پایدار پرداخته است، اما مهمترین پرسش همچنان این است: این پیامها برای جهان عرب چه معنایی دارند؟
اهمیت این گزارش در ترسیم چهرهی مرحلهای نوین از کار توسعهای نهفته است، نه صرفاً در رصد میزان دستاوردها، موانع یا تأخیرها. دوران توسعهای که با شمارش برنامهها و راهبردها سنجیده میشد به پایان رسیده و ما اکنون وارد مرحلهای شدهایم که در آن توانایی اجرا، کارآمدی نهادهای دولتی، کیفیت حکمرانی و انعطافپذیری در تصمیمگیری، معیار واقعی موفقیت محسوب میشوند.
از طریق مطالعهی دقیق گزارش که در گفتوگوهای همایش علمی شبکه منطقهای مسئولیت اجتماعی اجتماعی، همراه با برخی همکاران و کارشناسان به اشتراک گذاشته شد، میتوان پنج پیام راهبردی را استخراج کرد که شایسته است محور توجه سیاستگذاران در منطقه عربی در پنج سال آینده قرار گیرند.
اولاً: توسعه به یک پروژه امنیت ملی تبدیل شده است، نه صرفاً یک پروژه اقتصادی.
بحرانهایی که جهان در سالهای اخیر تجربه کرده است ثابت کرده که امنیت (غذا، انرژی، آب) علاوه بر بهداشت عمومی، تحول دیجیتال و سایر حوزهها، دیگر پروندههای جداگانه و بخشمحور نیستند، بلکه ستونهای ثبات ملی محسوب میشوند. بنابراین، سرمایهگذاری در توسعه دیگر یک انتخاب توسعهای نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای تقویت توانایی کشورهای منطقه در مقابله با بحرانها و شوکهای آینده است.
ثانیاً: آینده توسعه بیشتر بر اساس توانایی نهادهای دولتی در اجرا سنجیده خواهد شد تا توانایی آنها در برنامهریزی.
منطقه ما عربی از کمبود چشماندازها یا راهبردهای ملی رنج نمیبرد؛ بیشتر کشورها دارای برنامههای جاهطلبانهای هستند که با اهداف توسعه پایدار همسو میباشند. با این حال، چالش واقعی در تبدیل این اسناد به برنامههای قابل اجرا، پیوند آنها با شاخصهای عملکردی مشخص، فعالسازی سیستمهای پایش و ارزیابی، و تقویت یکپارچگی میان نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه مدنی نهفته است. برنامه موفق آن نیست که با مهارت نوشته شود، بلکه آن است که با کارآمدی اجرا گردد.
ثالثاً: دادهها به یک منبع توسعهای تبدیل شدهاند که از نظر اهمیت با منابع مالی برابری میکند.
گزارش بر اهمیت دادههای دقیق در اندازهگیری پیشرفتها و اصلاح مسیر تأکید دارد. از این رو، سرمایهگذاری در پایگاههای داده ملی، هوش مصنوعی و تحلیلهای پیشبینانه دیگر یک تجمل نیست، بلکه شرطی برای اتخاذ تصمیمات خردمندانه است. هرچه دادهها با کیفیتتر و شفافتر باشند، سیاستهای عمومی توان بیشتری در پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه خواهند داشت.
رابعاً: مشارکتها به الگوی جدید کار تبدیل شدهاند و دیگر یک انتخاب نهادی نیستند.
توسعه پایدار از مفهوم مسئولیت انحصاری دولتها فراتر رفته و به مسئولیتی مشترک تبدیل شده است که میان دولت، بخش خصوصی، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و سازمانهای جامعه مدنی تقسیم میشود. در این زمینه، نیاز فوری به ایجاد پلتفرمهای ملی وجود دارد که این ذینفعان را حول اولویتهای مشترک گرد هم آورده و منابع و تخصصها را به ابتکاراتی با اثرگذاری قابل اندازهگیری تبدیل کند.
خامساً: پنج سال آینده فرصتی برای بازتعریف موفقیت توسعهای است.
همکاران ما عادت دارند موفقیت را بر اساس تعداد پروژههای اجرا شده یا حجم هزینهکرد بسنجند، در حالی که گزارش دبیرکل ما را به تمرکز بر اثرگذاری واقعی بر زندگی انسانها دعوت میکند. هدف نه افزایش تعداد ابتکارات، بلکه بهبود کیفیت زندگی، کاهش شکافها، تقویت عدالت و افزایش توانایی جوامع برای تابآوری در برابر بحرانها است.
برای جهان عرب، این مرحله بیشتر فرصتی است تا چالشی، زیرا منطقه دارای پتانسیلهای سرمایهگذاری بزرگ، زیرساختهای پیشرفته در بسیاری از کشورها و تجربیات انباشته در حوزههای تحول دیجیتال، انرژی و نوآوری است.
اشتراک روزنامه السیاسة
اخبار
اخبار اقتصادی
و在此، أود الإشادة بالرؤى الوطنية الطموحة، وفي مقدمتها رؤى التنمية الخليجية، التي توفر أرضية مناسبة لتسريع تحقيق أهداف التنمية المستدامة، إذا ما أُحسن ربطها بالمؤشرات العالمية، وتعزيز التكامل الإقليمي في تنفيذها.
وقد يكون من المقبول أن نتشارك طرح فكرة الانتقال من الحديث عن "تنفيذ" أهداف التنمية المستدامة إلى بناء منظومة عربية لتسريع الإنفاذ التنموي. منظومة تركز على تبادل الخبرات، ونقل الممارسات الناجحة، وتطوير القدرات المؤسسية، وتوسيع نطاق الشراكات، والاستفادة من الثورة الرقمية، والذكاء الاصطناعي، في تحسين السياسات العامة ورفع كفاءة الخدمات.
إن الرسالة الأكثر عُمقاً التي يطرحها التقرير، لا تكمن في أن العالم يتأخر عن تحقيق أهدافه، إنما أن نافذة الفرصة لا تزال مفتوحة، لكنها تضيق بسرعة، وخلال السنوات خمس المقبلة، ستتحدد ملامح المرحلة التالية من التنمية العالمية، إما ان تكون امتداداً لما تحقق من إنجازات، أو بداية لفجوة جديدة بين الطموحات والواقع.
ويبقى الرهان الحقيقي على قدرة مؤسساتنا العربية على أن تجعل من هذه السنوات القليلة مرحلة للتحول النوعي، لا مجرد مرحلة لاستكمال التقارير الدورية، فالتاريخ لا يتذكر عدد الستراتيجيات التي كُتبت، إنما يتذكر المجتمعات التي نجحت في تحويل الرؤية إلى واقع والطموحات إلى أثر، والسياسات إلى جودة حياة يشعر بها الشباب والناس.
خبير استدامة
