اینفوگرافیک سرمد | بيسنت: خلیج فارس به دنبال راهی دور از تنگه هرمز است - سرمد
اسکات بیسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در مصاحبه با شبکه ۱۲ نیوز آمریکا احتمال داد که تنگه هرمز در دو سال آینده اهمیت خود را از دست خواهد داد و گفت که بیش از ۵۰ تا ۷۰ درصد ظرفیتی که هماکنون از این تنگه عبور میکند، از طریق خطوط لوله زیرزمینی منتقل خواهد شد.
کشورهای خلیج عربی در حال بازنگری در طرحهای راهبردی برای ایجاد خطوط لوله جدید هستند تا وابستگی خود به تنگه هرمز را کاهش دهند؛ این در حالی است که نگرانیها از تهدیدات امنیتی بالقوه روزبهروز افزایش مییابد.
تنگه هرمز مسیر عبور حدود یکپنجم صادرات نفت و گاز جهان است و زمانی که ایران آن را پس از حملات آمریکا و اسرائیل در فوریه سال گذشته بست، صدها نفتکش در بند افتادند که منجر به اختلالات گسترده در تأمین انرژی جهانی شد.
جنگ اخیر بار دیگر بر اهمیت راهبردی خط لوله نفت شرق–غرب عربستان سعودی، که به طول ۱۲۰۰ کیلومتر امتداد دارد، تأکید کرد. این خط لوله در دهه ۱۹۸۰ میلادی و پس از نگرانیها از بستن تنگه در جریان جنگ نفتکشها میان ایران و عراق احداث شد و امروز به عنوان یک شریان حیاتی عمل میکند که روزانه حدود ۷ میلیون بشکه نفت را به بندر یانبع در دریای سرخ منتقل میکند و بهطور کامل از تنگه هرمز دور میشود.
آژانس خبری رویترز پیشتر به پنج منبع آگاه نقل قول کرد که عربستان سعودی در حال بررسی افزایش ظرفیت خط لوله نفت خام به سمت ساحل غربی در دریای سرخ تا رسیدن به ۹ میلیون بشکه در روز است؛ اقدامی که میتواند به این کشور و شاید همسایگانش امکان دهد تا مقادیر بیشتری نفت را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز جابهجا کنند.
مسئولان و مدیران ارشد صنعت انرژی گفتهاند که ایجاد خطوط لوله جدید ممکن است تنها راه برای کاهش وابستگی کشورهای خلیج به این تنگه و اجتناب از هرگونه اختلال احتمالی باشد، هرچند این پروژهها با هزینههای بالا، پیچیدگیهای سیاسی و نیاز به سالهای طولانی برای تکمیل همراه هستند.
در همین راستا، محمد العنقری، کارشناس اقتصادی، در مصاحبهای پیشتر با «العربیة بیزینس» معتقد بود که اهمیت تنگه هرمز در ده سال آینده کاهش خواهد یافت، زیرا کشورهای خلیج در حال حرکت به سوی عدم وابستگی اقتصادهای خود به یک مسیر واحد هستند و در حال ساخت مدلهای اقتصادی پایداری برای دهههای آینده میباشند.
العنقری به بازسازی جامع زنجیرههای تأمین در سطح کشورهای خلیج در آینده اشاره کرد و افزود که عامل جغرافیایی بهشدت به نفع عربستان سعودی است؛ این کشور به دلیل موقعیتش بر دو ساحل، وسعت گستردهاش و وجود راههای زمینی شمالی که امکان بازنگری در نقشههای تأمین را فراهم میکند، از مزایای ویژهای برخوردار است.
وی افزود که این تحول میتواند جهشی کیفی در بخش لجستیک عربستان سعودی ایجاد کند؛ بخشی که از پایههای اصلی هدفگذاری شده در «رؤیای عربستان ۲۰۳۰» است و جایگاه این پادشاهی را به عنوان یک مرکز منطقهای و جهانی برای زنجیرههای تأمین تقویت خواهد کرد.
العنقری گفت که چشمانداز کوتاهمدت نشاندهنده بازگشت ناوبری به وضعیت عادی است و تأکید کرد که باز کردن کامل، ایمن و فوری تنگه یک درخواست واضح آمریکایی بود، زیرا این تنگه یک مسیر بینالمللی است و هیچ طرفی حق کنترل آن را ندارد.
وی توضیح داد که برخی اظهارات ایرانی درباره محدودیتهای فنی یا عملیاتی در تنگه هرمز، در اساساً برای مصرف داخلی ایران مطرح میشود، در حالی که خطاب به خارج کاملاً متفاوت است؛ موضوعی که توسط مقامات ایرانی نیز تأیید شده است. او اشاره کرد که هرگونه نقض محدود در طول آتشبس، استراتژی بزرگ برای پایان دادن به درگیری را تغییر نمیدهد.
در مورد تحولات ناوبری در تنگه، مدیریت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در هفتههای اخیر بارها اشاره کرده است که توافق برای باز کردن تنگه ممکن است نزدیک باشد، پیش از آنکه ایران مذاکرات را تکذیب کند. هنوز مشخص نیست که آیا سری جدیدی از مذاکرات به ترتیبات پایدارتری منجر خواهد شد یا خیر.
در همین حال، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز شنبه تأکید کرد که واشنگتن به فشار بر ایران ادامه خواهد داد و معتقد است که «ایرانیان درد میکشند و میخواهند این ماجرا را پایان دهند».
فانس توضیح داد که واشنگتن بر «تعیین مسیری کار میکند که کشتیها بتوانند با امنیت از تنگه هرمز عبور کنند»، و افزود: «ایران به ما اطلاع داده است که حداکثر میزان جریان نفت را از طریق هرمز مجاز خواهد کرد، اما به آن اعتماد نداریم.» معاون رئیسجمهور آمریکا ادامه داد: «برنامه ما شامل تعهد ایران به شلیک نکردن به کشتیهای تجاری است.»
معاون رئیسجمهور آمریکا ابراز امیدواری کرد که مذاکرات با ایران منجر به بازگشت تأمین انرژی از طریق تنگه هرمز به سطوح پیش از جنگ شود. فانس در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت فعلی تنگه هرمز در صورت دستیابی به توافق، در شبکه «فاکس نیوز» گفت: «انتظار داریم شاهد جریان همان مقدار نفت و گاز از منطقه خلیج فارس باشیم، همانطور که پیش از درگیری وجود داشت. ایران به ما اطلاع داده است که قصد انجام این کار را دارد. و این همان چیزی است که ائتلاف بینالمللی در خلیج فارس میخواهد.»
یک منبع ارشد ایرانی و دو مقام منطقهای روز چهارشنبه به رویترز گفتند که توافق پیشنهادی میان ایران و عمان، که به منظور کمک به پایان دادن به جنگ پنجماهه بین تهران و واشنگتن است، میتواند به تهران امکان کنترل کشتیهای ورودی به خلیج فارس از طریق تنگه هرمز را بدهد؛ این یکی از بزرگترین امتیازاتی است که تاکنون به ایران داده شده است.
اما مقامات آمریکایی بر این اصرار دارند که هرگز موافقت نخواهند کرد که ایران بر ترافیک دریایی در مهمترین مسیر تجاری جهان برای تأمین انرژی تسلط یابد. مشخص نیست که آیا آنها تلاش کردهاند شرایط توافق را تغییر دهند یا خیر.
ایران از عملیاتهای نظامی برای توجیه دریافت عوارض از نفتکشها استفاده میکند. این اقدام، به همراه شلیک به کشتیهایی که بدون اجازه او از تنگه عبور میکنند، باعث اختلال جدی در حملونقل جهانی شده و منجر به افزایش قیمت انرژی و تشدید تورم شده است.
در همین حال، علی الریامی، مدیرکل سابق بازاریابی نفت در وزارت نفت و معادن عمان، اظهارات وزیر خزانهداری آمریکا مبنی بر امکان حذف کامل وابستگی به تنگه هرمز طی دو سال را خیالی و غیرعملی دانست، زیرا این امر نیازمند سالها زمان است.
الریامی پیشبینی کرد که به دلیل فشارهای بینالمللی و تعقل ایران، بهزودی گشایشی در مذاکرات ایران و عمان رخ خواهد داد.
از سوی دیگر، محمد الشطي، کارشناس نفت، احتمال از دست دادن تنگه هرمز از اهمیت خود را در سالهای آینده رد کرد، اگرچه پیامدهای رویدادهایی که از ۳ مارس آغاز شد، کشورهای تولیدکننده نفت را بر آن داشته تا استراتژیهای صادرات خود را بازنگری کنند و جایگزینهای موجود را تقویت کنند.
الشطي در مصاحبه با «العربية بیزینس» توضیح داد که تحولات اخیر باعث میشود اولویت بیشتری به خطوط لوله داده شود، چه از طریق پروژههای مشترک میان کشورهای خلیج فارس و چه از طریق توافقهای دوجانبه، همراه با افزایش ظرفیتهای ذخیرهسازی خارج از منطقه، که به کاهش وابستگی به حملونقل از طریق تنگه هرمز کمک میکند.
او تأکید کرد که تنگه همچنان مسیر اصلی صادرات منطقه خواهد بود، زیرا کوتاهترین راه برای دسترسی به بازارهای اصلی که به نفت، محصولات پتروشیمی، مواد شیمیایی و گاز نیاز دارند، یعنی کشورهای آسیایی، را فراهم میکند.
وی افزود که نفت و محصولات پتروشیمی بهطور فزایندهای به سمت بازارهای آسیایی حرکت میکنند و این امر حذف کامل وابستگی به تنگه هرمز را دشوار میسازد.
الشطي گفت که کشورهای خلیج فارس به دلیل اهمیت تنگه در کوتاه کردن مسیر به بازارهای آسیایی، بهطور کامل از استفاده از آن به نفع مسیرهای جایگزین دست نخواهند کشید، اما انتظار میرود استراتژیهای پشتیبانی شامل توسعه خطوط لوله و افزایش ذخایر نفت و محصولات در خارج از کشورهای خلیج فارس را اتخاذ کنند.
در مورد شایعات مربوط به توافقی که ایران و عمان بر سر آن کار میکنند تا مسیرهای عبور کشتیها را تعیین کنند، بهطوری که کشتیهای ورودی از آبهای ایران عبور کنند و از آبهای عمان خارج شوند، الشطي معتقد است که این ترتیب از نظر عملی و لجستیکی قابل اجراست.
وی توضیح داد که بخش ایرانی تنگه دارای عمق کم آب است که آن را برای حرکت کشتیهای در حال ورود مناسب میسازد، در حالی که بخش عمانی دارای عمق بیشتری است که به کشتیهای باربری امکان عبور از آن را میدهد.
الشطی بر اهمیت آن تأکید کرد که هرگونه ترتیب از این نوع باید در چارچوب قوانین بینالمللی و تحت حمایت سازمان ملل متحد انجام شود، تا بهگونهای روان حرکت کشتیرانی و امنیت انرژی تضمین گردد و از آزادی کشتیرانی در برابر هرگونه رقابتجویی یا تحمیل هزینهها محافظت شود.
