اسرائیل «خروج سلاح از تمام لبنان» را اعلام کرد
هنوز غبار انفجار لرزهآور تونلهای تپه علیالطاهر که اسرائیل آن را به منطقهای به مساحت ۷۰۰ کیلومتر مربع الحاق کرده بود که از جنوب لیطانی ضمیمه کرده بود، فرو ننشسته بود که پویایی سیاسی داخلی شتابی را بازیافت که نشان از خروجی شکافافکن از آتش تفرقه پیرامون عناوین حاکمیتی و مالی-معاشی داشت که از زیر خاکستر برمیخاست.
در حالی که دولت لبنان از طریق تقویت حضور ارتش بهویژه در شهر نبطیه تلاش میکند فتیلههای نیتهای اسرائیلی را که بوی عملیات بازآرایی میدان با آتش و تبدیل آن به معیاری برای میز مذاکراتی که تا اکتبر به تعویق افتاده است، بیرون بکشد، جلسه بحث عمومی دولت رئیسجمهور نواف سلام، روزهای سهشنبه و چهارشنبه، به آینهای از کشمکش و کشمکش تبدیل شد، در حالی که نگرانی از این وجود داشت که آنچه پارلمان در طول دو روز شاهد آن خواهد بود، بازتابی از تلاش تهران برای استفاده از محافل نفوذ خود برای ترسیم خطوط دفاعی-تهاجمی در برابر فشار مالی بر این کشور و خروج از وضعیت «طرد اقتصادی» باشد.
بیروت با نارضایتی مواضع وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، را دریافت کرد که در آن اعلام داشت ارتشش از نظر عملیاتی برای کنترل ارتفاعات علیالطاهر آماده است و تهدید کرد که تلآویو هرگونه تلاش «حزبالله» یا هر نهاد دیگری برای بازگشت و استقرار در آنجا را منع خواهد کرد و معتقد بود که این تپه «بخشی از خط زرد و منطقه امنیتی اسرائیل در لبنان» است که مساحت آن ۷۰۰ کیلومتر مربع است.
بیانگرترین نشانه از چالشهای پیش روی مذاکرات لبنانی-اسرائیلی و بهویژه مکانیسم مناطق آزمایشی که به عنوان الگویی برای مسیری با نتیجهای مبنی بر انسحاب تدریجی در مقابل جمعآوری موازی سلاح پذیرفته شده بود، تأکید مجدد کاتس بر عدم تمایل او و نخستوزیر بنیامین نتانیاهو برای حرکت از منطقه امنیتی است؛ وی گفت: «ارتش تا زمان خلع سلاح حزبالله در سراسر لبنان انسحاب یا بازچینش نخواهد کرد.»
اشاره آخر نشاندهنده جوهره بنبستی است که تلاشها برای دستیابی به راهحل نهایی میان لبنان و اسرائیل با آن روبرو میشود، جایی که اسرائیل از زمان هجوم به علیالطاهر و سپس انفجار آن، در تلاش است موضع خود را تثبیت کند که هیچ انسحاب کاملی، و شاید حتی از هیچ شهری در داخل منطقه امنیتی، وجود نخواهد داشت، مگر اینکه در میان ذینفعان در بیروت این باور تثبیت شود که منظور از جمعآوری سلاح حزبالله، منحل کردن آن در سراسر کشور است، نه فقط در جنوب، و اگر ارتش لبنان این کار را در شمال لیطانی انجام ندهد، اسرائیل «تیر اول» را در مسابقه برای اجرای این وظیفه توسط خود از طریق «انفجار میلیونکیلوگرمی» (بیش از یک میلیون کیلوگرم مواد منفجره) تونلهای علیالطاهر شلیک کرده است و این تنها اولین سنگ در «دومینو» سقوط متوالی ارتفاعات استراتژیکی است که امتدادی از تپهای است که روز پنجشنبه گذشته منفجر شد.
در زمانی که نتانیاهو در پستی در پلتفرم «ایکس» (توییتر سابق)، اظهاراتی از رائد برو، معاون حزب، را تکرار میکرد که در آن گفته بود استراتژی حزب در پاسخ یا عدم پاسخ به حمله، حول این محور میچرخد که آیا این امر به نفع انتخاباتی نخستوزیر و تداوم حکومت اوست، نتانیاهو اظهار داشت: «دشمنان اسرائیل میخواهند من سقوط کنم، نباید اجازه دهیم پیروز شوند (به هدف خود برسند)»، پیش از آنکه اعلام کند: «ما پیروزی بزرگ دیگری بر حزبالله به دست آوردیم و دژ بزرگ آنها را در ارتفاعات علیالطاهر ویران کردیم.» این موضع، باور به این را عمیقتر کرد که هرگونه سازش واقعی اسرائیل یا انعطافپذیری در مورد مناطق آزمایشی و گسترش آنها به معنای نظامی مورد توجه، پیش از انتخابات کنستتوتیون ماه آینده مطرح نیست و آنچه درباره امکان تحویل تپه علیالطاهر به ارتش لبنان شنیده شده، ممکن است طرحی به تعویق افتاده باشد.
آنچه این خوانش را تقویت کرد، علاوه بر سخنان کاتس، انتقاداتی بود که وبسایت عبری «واللا» از رفتار ارتش لبنان در قبال تفاهمات میان بیروت و تلآویو نقل کرد. یک مقام ارشد اسرائیلی که «از جزئیات این تفاهمات آگاه است»، اعلام کرد که ارتش لبنان در این آزمون واقعاً مردود بوده است؛ زیرا تنها به بهبود ظاهر در قبال حزبالله بسنده میکند و ریشههای مشکل در جنوب لبنان را درمان نمینماید، بلکه این کار را به ارتش اسرائیل یا عامل زمان واگذار میکند، به امید آنکه سقوط نظام در تهران، اثر دومینویی ایجاد کند.
در همین حال، یک منبع نظامی لبنانی صحت شایعات مبنی بر وجود طرحی برای ورود ارتش لبنان به تپه علیالطاهر و مناطق اطراف آن را تکذیب کرد.
در پی این رویدادها، نخستین نشانههای ایرانی که بهعنوان تلاشی برای کاهش شدت سقوط علیالطاهر و سپس انفجار آن تعبیر شد، نمایان گردید؛ بدون آنکه تهران پاسخی دهد، همانطور که پیشتر از طریق پیامهایی که به واسطهها منتقل شده بود، هشدار داده بود. «آژانس خبری فارس» گزارش داد که هیچیک از عناصر سپاه پاسداران محاصره نشدهاند و «۴۸ عضو حزبالله در تونلها حضور داشتند و ۸ نفر از آنها کشته شدند».
در موازات این تحولات، واشنگتن کوشش داشت تا مسیر مذاکرات لبنان و اسرائیل را «هموار» کرده و از فروپاشی آن جلوگیری کند؛ نه تنها از طریق محدود کردن نتانیاهو در اهداف نظامی و جغرافیایی او در لبنان، بلکه با حفظ ارتباط مستقیم. این امر به معنای برگزاری دیداری است که سفارت آمریکا در بیروت، با استناد به یک مقام وزارت خارجه آمریکا، تأیید کرد که این هفته میان سفیر لبنان در ایالات متحده (ندا حماده معوض) و سفیر اسرائیل (یخیئل لایتر) در وزارت خارجه واشنگتن برای بررسی تحولات جاری و ادامه اجرای «چارچوب سهجانبه» که به عنوان «تنها مکانیسم قابل اجرا برای بازگرداندن حاکمیت لبنان و امنیت اسرائیل» توصیف شده است، برگزار خواهد شد. این نشست مقدماتی برای کنفرانس حمایت از ارتش لبنان که روز پنجشنبه در پاریس و در سطح نظامی میزبان خواهد بود، یکی از دلایل به تعویق افتادن مذاکرات رم تا اکتبر، در کنار جلسات مجمع عمومی سازمان ملل و تعطیلات یهودی، ارزیابی شد.
مجموع این پروندههای پیچیده، در کانون مذاکرات مجلس نمایندگان در جلسه استیضاح دولت قرار خواهد گرفت، در حالی که جو حاکم حاکی از آن است که فضایی حاوی نشانههای تلاش «حزبالله» و متحدانش برای سرنگونی دولت از طریق طرح رأی عدم اعتماد، یا حداقل اخراج آن از پارلمان به عنوان یک نماینده سیاسی که موقعیت مذاکرهای آن را تضعیف میکند، وجود دارد. این در حالی است که حلقههای مخالف حزبالله، این سناریو را غیرقابل تحقق میدانند، زیرا تعادلهای پارلمانی از ترکیب فعلی کابینه محافظت میکنند و همچنین زیرا جامعه بینالملل همواره سرنگونی آن را «ممنوع» دانسته است، اگر لبنان بخواهد به عنوان اهرمی عربی و بینالمللی برای بیرون کشیدن خود از چاله عمیق باقی بماند.
به باور این حلقهها، هرگونه تجدید اعتماد به دولت این بار بر پایه «مانیفست» سیاسی-حاکمیتی شکل خواهد گرفت که از تصمیمات مربوط به جمعآوری سلاح حزبالله و سلب مشروعیت از بازوی نظامی آن نشأت میگیرد؛ هرچند مستثنی نمیکنند که نمایندگان مخالف حزبالله (که اکثریت را تشکیل میدهند) تلاش کنند تا پارلمان را به صدور توصیهای درباره سلاح و رد کشاندن لبنان به جنگهای دیگران سوق دهند. این امر رئیس مجلس، نبيه بری را با آزمون مدیریت جلسهای مواجه خواهد کرد که بدون انفجار آن به مشاجرات و بارهای منفی شدیدِ پیشرونده، و با درهمتنیدگی عنوان حاکمیتی با معیشتی که حمایت از آن افزایش یافته است.
