امیر... زبانهای مردم شبیه هم هستند و واژگان متفاوتاند
کلماتی هستند که از کتابها میآموزیم، کلماتی که از زندگی میآموزیم، و کلمهای هست که نیازی به یادگیری آن نداریم؛ زیرا این کلمه پیش از آنکه معنای زبان را بشناسیم، با ما زاده میشود.
در عربی میگوییم: «ام»، در فارسی «مادر»، در انگلیسی «Mother»، در فرانسوی «Mère»، در آلمانی «Mutter»، در ایتالیایی و اسپانیایی «Madre»، و در روسی... در حالی که در روسی، چینی و بسیاری از زبانهای دیگر، نداهای صمیمی نزدیک به «ماما» وجود دارد.
شاید کلمات رسمی متفاوت باشند و زبانها در آواها و ساختارهایشان فاصله بگیرند، اما نکتهای شگفتانگیز در واژگانی که کودک برای مادرش به کار میبرد، توجه را جلب میکند: ما، ماما، ماما...
در اینجا ادعا نمیکنیم که تمام زبانهای جهان واژه مادر را از یک ریشه واحد گرفتهاند؛ زیرا این از نظر زبانشناسی صحیح نیست. اما شباهت در واژگان صمیمانه و نداها، دریچهای به سوی زیبایی انسانی عمیق میگشاید: کودکان در سراسر جهان در آغاز مراحل گفتار، به سوی آواهای ساده و آسان گرایش دارند و از جمله این آواها، صدای «میم» است؛ بنابراین در بسیاری از زبانها واژگانی نزدیک به «ماما» پدیدار میشود.
کودک هنگامی که برای نخستین بار مادرش را صدا میزند، نه عربی میداند، نه انگلیسی، نه چینی و نه روسی. او از مرزها، ملیتها، ادیان و تفاوتهای تمدنی آگاه نیست.
شاید زیباترین بخش ماجرا این باشد که زبان رسمی، هرچه بزرگتر میشویم پیچیدهتر میشود؛ میگوییم: والدة، Mother، Mère، Madre، Mutter... اما هنگامی که انسان به کودکی خود بازمیگردد، کلمات مسیر را کوتاه میکنند و به آوایی ساده و صمیمی بازمیگردند:
مادر تنها نامی برای یک رابطه بیولوژیکی نیست و کلمهای در لغتنامه نیست. مادر نخستین معنای امنیت است، نخستین مدرسه است، نخستین دستی که پیش از آنکه بدانیم چگونه راه برویم ما را در آغوش میگیرد، و نخستین قلبی است که پیش از آنکه بدانیم چگونه عشق بخواهیم، به ما عشق میبخشد.
از این رو، شباهت آوایی در واژگان مربوط به مادر در سراسر جهان میتواند فراتر از یک پدیده زبانشناسی باشد؛ میتواند یادآوری نمادینی از وحدت انسان باشد.
ما ملل بسیاری هستیم، زبانهای بسیاری داریم و تمدنهای متعددی شکل گرفتهاند، اما تقریباً همه ما از نقطهای یکسان آغاز کردیم: کودکی که به دنبال امنیت است و مادری که دستانش را به سوی او دراز میکند. انسان در نامگذاری اشیاء تفاوت داشته، در تفسیر کیهان تفاوت داشته، نقشهها، مرزها و پرچمهایش متفاوت بوده، اما همواره تصویری تقریباً جهانی را در حافظه خود حمل کرده است: تصویر مادر.
این کافی نیست که کودک بداند «مادر» زنی است که او را به دنیا آورده است.
بلکه باید بداند پشت این کلمه، عمری بخشش، شببیداریهای دیدهنشده، ترسهای بیاننشده و شادی از موفقیت فرزندانش که شاید بزرگتر از شادی خودش باشد، نهفته است.
بیایید به فرزندانمان نیز بیاموزیم که احترام به مادر، نه یک رسم اجتماعی است، نه مناسبتی گذرا در تقویم، و نه کلمات زیبایی که سالی یکبار گفته میشود. (این یک ارزش انسانی است).
اگر زبانها آواهای انسانها را جدا کردهاند، مادر میتواند دلهایشان را به هم پیوند دهد. اگر مرزها زمین را تقسیم کردهاند، آغوش مادر مرز نمیشناسد.
و اگر هر ملتی زبان خود را دارد، مادری زبانی کهنتر از زبانها دارد؛ زبانی که نیاز به مترجم ندارد. شاید به همین دلیل است که واژه مادر، فارغ از تفاوت در تلفظ، همیشه نزدیک به قلب باقی میماند.
انسانی بود که روزی کوچک بود و قلبی بزرگ او را در آغوش گرفت.
و این حقیقتی است که نباید میان کلمات گم شود:
همیشه به دنبال کلماتی باشیم که ما را به هم پیوند میدهند، نه کلماتی که ما را از هم دور میسازند. و شاید آغاز این کار، از سادهترین کلمهای باشد که انسان میشناسد... مادر...
