آیا حاکمیت شرکتی صرفاً یک مرکز هزینه است؟ تجربه کرهای پاسخ میدهد
این پدیده با عنوان «تخفیف کرهای» (Korea Discount) شناخته میشود و از برجستهترین دلایل آن، ضعف حاکمیت شرکتی، از جمله سلطه سهامداران کنترلکننده، ضعف در حمایت از سهامداران اقلیت، و محدودیت استقلال هیئتهای مدیره بوده است.
اگرچه اهمیت حاکمیت شرکتی را از طریق تجربه عملی درک کرده بودم، اما این تجربه همان چیزی است که اکنون مرا به نوشتن درباره آن وا میدارد، زیرا نشان داد که بازار تنها سود شرکت را ارزیابی نمیکند، بلکه نحوه اتخاذ تصمیمات و چگونگی حفاظت از حقوق سهامداران را نیز میسنجد.
در مواجهه با این مشکل، کره با حاکمیت شرکتی نه صرفاً به عنوان یک موضوع تنظیمگری، بلکه به عنوان بخشی از سیاست افزایش ارزش بازار برخورد کرد. از سال ۲۰۲۵، اصلاحاتی تصویب شد که دامنه وظایف اعضای هیئتهای مدیره نسبت به سهامداران را گسترش داد، نقش اعضای مستقل را تقویت کرد، قواعد انتخابات اعضای کمیتههای حسابرسی را تشدید کرد و ظرفیت سهامداران اقلیت برای تأثیرگذاری را افزایش داد. در سال ۲۰۲۶، این مسیر با تشدید قواعد مربوط به سهام خزانه تکمیل شد.
در سال ۲۰۲۵، شاخص «KOSPI» با رشد ۷۵.۶ درصدی، بهترین عملکرد را در میان بازارهای اصلی ثبت کرد. این عملکرد همزمان با اصلاحات بود، اما نمیتوان آن را صرفاً به حاکمیت شرکتی نسبت داد؛ نیمههادیها و هوش مصنوعی نقش اصلی ایفا کردند. بنابراین، جوهره این تجربه، حرکت شاخص در یک دوره خاص نیست، بلکه ورود خودِ حاکمیت شرکتی به معادله اعتماد و ارزیابی است.
تجربه کره موردی انفرادی نیست. مطالعهای جهانی که توسط مجله اقتصاد مالی (Journal of Financial Economics) منتشر شد و اصلاحات هیئتهای مدیره در ۴۱ کشور را بررسی کرد، نشاندهنده افزایش ارزش شرکتها پس از اصلاحات بود و این اثر به وضوح بیشتر زمانی بود که استقلال هیئتهای مدیره و کمیتههای حسابرسی تقویت میشد. این بدان معنا نیست که حاکمیت شرکتی به تنهایی تضمینکننده سود است، اما تأیید میکند که این مفهوم در معادله عملکرد و ارزش دخیل است.
از این رو، پارادوکس موجود در شرکتهای بخش خصوصی آشکار میشود؛ فروش، سرمایهگذاری و عملیات در دسته فعالیتهایی قرار میگیرند که درآمد ایجاد کرده و سود میسازند، بنابراین به عنوان «کانونهای سود» (Profit Centers) در نظر گرفته میشوند.
حاکمیت شرکتی درآمد مستقیم ایجاد نمیکند و بنابراین از دیدگاه حسابداری به عنوان کانون سود محسوب نمیشود. اما این موضوع آن را صرفاً یک «کانون هزینه» نمیکند، زیرا بر کیفیت تصمیمگیری، تخصیص سرمایه، حجم ریسک، تضاد منافع، هزینه تأمین مالی و اعتماد سرمایهگذاران تأثیر میگذارد. اگرچه بازده آن ممکن است در سطر مستقلی در صورت سود و زیان ظاهر نشود، اما ارزش زیانی که جلوگیری میکند، تصمیمی که بهبود میبخشد و اعتمادی که ایجاد میکند، بر ارزیابی شرکت و توانایی آن در جذب سرمایه بازتاب مییابد.
به همین دلیل، حاکمیت شرکتی قابل تعارف نیست، زیرا به یک رویه داخلی که تنها مربوط به مدیریت است محدود نمیشود، بلکه به حقوق سهامداران و اموال آنها مربوط میگردد. اکتفا به احراز شرایط در کاغذ کافی نیست؛ اصل بر استقلال تصمیمگیری، کارآمدی نظارت و برابری رفتار با تمام سهامداران است.
منظور تغییر طبقهبندی حسابداری آن نیست، بلکه تغییر جایگاه آن در تفکر مدیریتی است؛ به گونهای که پیش از اتخاذ تصمیم حضور یابد تا در آزمایش و حفاظت از آن مشارکت کند، نه اینکه پس از تصمیم برای تکمیل فرآیندها فراخوانده شود. کسی که تصمیم را بهبود میبخشد و سرمایه را محافظت میکند، در حاشیه نتایج قرار ندارد، بلکه شریک در تولید آن است.
در اینجا درس مهمی برای کویت و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نمایان میشود. سرمایهگذار شرکتها را تنها بر اساس سودهای فعلی آنها ارزیابی نمیکند، بلکه به کیفیت مدیریت، استقلال نظارت و توانایی آنها در حفاظت از حقوق تمام سهامداران نیز توجه دارد.
با تحولات بزرگ اقتصادی در کویت و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، جذابیت بازارها دیگر تنها به حجم پروژهها و تأمین مالی وابسته نخواهد بود. زمانی که حاکمیت شرکتی به بخشی جداییناپذیر از فرآیند تصمیمگیری تبدیل شود و نه صرفاً یک گزینه در یک فرم، از یک نقش پشتیبان به یک کانون واقعی برای خلق و حفاظت از ارزش ارتقا مییابد.
