میانجیگری آمریکایی «بازسازی» مذاکرات لبنان و اسرائیل و تقویت «قدرت دیپلماسی»
- اینها رازهای نفوذ ناگهانی در جبهه لبنان-اسرائیل است
- عیسی با دو کلاه سفیر شد... و دولت لبنان در حال «جویدن» روایت «حزبالله» است
اعلامیه اسرائیل مبنی بر «آزادسازی پنج شهروند لبنانی که در مناطق تحت کنترل ارتش اسرائیل در جنوب لبنان دستگیر شده بودند»، نفوذی ناگهانی و بسیار مهم ایجاد کرد که به مذاکرات بین بیروت و تلآویو جرعهای اکسیژن داد و ایالات متحده را در جهت خارج کردن این مسیر از «اتاق احیا» دیپلماتیک سوق داد.
به محض اینکه ارتش لبنان از طریق صلیب سرخ بینالمللی، اولین اسیر بازگشته به آزادی، مالک کمال رازی، را تحویل گرفت که در اکتبر ۲۰۲۵ از شهرک بومیاش، عین عطا در ناحیه راشیا، اسیر شده بود، پرسشها درباره راز این گشایش به سرعت افزایش یافت. واشنگتن تأکید کرد که این گشایش نتیجه میانجیگری آنها بین دولتهای لبنان و اسرائیل بوده و عملاً امکان برداشتن یکی از «قفلهایی» را فراهم کرد که بهطور تقریباً کامل درهای مذاکرات را بسته بود؛ مذاکراتی که به دلیل پیچیدگیهای داخلی و «بارهای سنگینی» که عامل ایرانی بر آن تحمیل کرده، دچار رکود یا توقف شده بودند، با توجه به اصرار تهران بر «وحدت مسیر و سرنوشت» بین دو جبهه.
با وجود اینکه پنج اسیری که انتظار میرود آزادسازی آنها امروز جمعه با رهاسازی چهار نفر باقیمانده تکمیل شود (رسانههای لبنانی گزارش دادهاند که در میان آنها دو سوری به نامهای اسعد الحسیکه و وسام ابراهیم الصماوی و دو لبنانی به نامهای علی شور و حسین عیاش وجود دارند)، در فهرست بهروز شدهای که توسط نهاد اسرا توزیع شده و شامل ۳۶ نام است، قرار ندارند (از این تعداد، پرونده ۳ نفر مربوط به قبل از اکتبر ۲۰۲۴ و ۳۳ نفر مربوط به بعد از آن است)، این تحولاتی که بنیامین نتانیاهو اعلامیه آن را در بیانیهای از دفترش صادر کرد و تأکید کرد که آزادشدگان «به سازمان تروریستی تعلق ندارند، تروریسم را انجام ندادهاند و هیچ دلیلی برای ادامه بازداشت آنها در اسرائیل وجود ندارد»، با توجه به ملاحظات زیر، دلالتهای فراتر از معمول پیدا کرد:
- رهاسازی اسیران به عنوان «بلیت ورود» مجدد دولت لبنان به مسیر مذاکره مستقیم عمل کرد؛ مسیری که هفتمین دور آن یک ماه پیش در رم برگزار شد و هشتمین دور آن در موعد «نظری» ماه جاری گیر کرده بود و برای شکستن چرخه معیوب و خروج از بنبستی که فرآیند «مناطق آزمایشی» را در بیش از یک گرهافکنی متوقف کرده بود، به یک اهرم نیاز داشت... از مکانیسم تأیید که به توافقهای مرکب و چندجانبه (منطقهای و بینالمللی) نیاز دارد، تا رد تلآویب هرگونه گسترش این مناطق (پس از زوطر غربی، فرون و صریفه) با عقبنشینیهای جدید پیش از اطمینان از انجام مأموریت ارتش لبنان در منطقه اول (تخریب هر ساخت نظامی حزبالله در آنجا و جلوگیری از بازگشت آنها) از طریق «ناظر» قابل اعتماد، و در نهایت قرار گرفتن قدرت لبنان در برابر واقعیتی که آن را فرسوده کرده و در برابر کمپینهای فزاینده علیه آن تحت عنوان «بیفایده بودن» مذاکرات، که این شعار را رئیس پارلمان، نبیه بری نیز به خود پیوسته است، آشکار میسازد.
- آزادسازی پنج نفر به عنوان «پیشپرداختی» از سوی نتانیاهو «بدون هیچ معادل واقعی» از سوی بیروت، به جز «وعدهای» برای تعیین مکان جسدهای رؤسای طایفه یهودی در لبنان و بازگرداندن آنها («که در اواسط دهه ۱۹۸۰ ربوده و کشته شدند») بود.
بیانیه نتانیاهو حول این محور متمرکز بود، جایی که اعلام کرد: «در چارچوب مذاکرات با لبنان، نخستوزیر دستور داده است تا بر روی تعیین مکان جسدهای رؤسای طایفه یهودی در لبنان (...) کار شود (...) او از دههها پیش، و بهطور خاص از زمانی که سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد بود، این موضوع را پیگیری میکند»، و توضیح داد که «در ماههای اخیر، عملیاتهای متعددی برای تعیین مکان جسدها، هم از سوی لبنان و هم از سوی اسرائیل، از جمله عملیاتهای میدانی، انجام شده است.»
و«افزود: «با توجه به این فعالیتهای فشرده، مقرر شد پنج شهروند لبنانی که در مناطق تحت کنترل ارتش اسرائیل در جنوب لبنان بازداشت شده بودند، آزاد شوند».
- تلاش نتانیاهو برای کاهش اهمیت این اقدام «یکجانبه» از طریق نشان دادن اینکه آزادشدگان عملاً به «حزبالله» تعلق ندارند، ریشههای این تحولاتی که به وضوح حاصل «دیپلماسی شاتلی» (چرخشی) است که مایکل عیسی، سفیر آمریکا در بیروت، انجام داده، از بین نمیبرد. بازدید او - به عنوان رویدادی برای اسرائیل و دیدار او با نخستوزیرش در تلآویو با مایک هاکابی، سفیر آمریکا در اسرائیل، در عصر سهشنبه - نشان داد که او سفیری فراتر از وظایف معمول، به عنوان نماینده ویژه یا میانجی در کنار نقش اصلیاش عمل میکند.
نیازی به تلاش زیاد نبود تا استنتاج کنیم که نتانیاهو، که در حال آمادهسازی برای آغاز نبرد در ارتفاعات علی الطاهر و کسب «مجوزهای» مربوطه از واشنگتن بود، همزمان با تشدید نقضهایش در سطوح مختلف در جنوب لبنان، از طریق بازدید عیسی، با یک موضع آمریکایی مواجه شد که حول دو محور میچرخید:
و محور دوم این بود که این «احتیاط استراتژیک» در مدیریت رئیسجمهور دونالد ترامپ، ایجاب میکند که دولت اسرائیل «چیزی» به دولت لبنان ارائه دهد تا بازگشت آنها به میز مذاکره تسهیل شود و جایگاه دولت را در برابر حزبالله و روایت آنها از «قدرت دیپلماسی» که پنج اسیر را بدون هیچ هزینه مستقیمی آزاد کرد، تقویت کند؛ در حالی که تمام عملیات مشابهی که حزبالله در دهههای گذشته انجام داده بود، از طریق تبادل یا با اسرای اسرائیلی یا با پیکرهای کشتهشدگان نظامیان بوده است. این تحول همچنین به نفع نشان دادن اعتبار نقش آمریکا به عنوان حامی مذاکرات بود.
- شروع آزادسازی اسرا، بر اساس بند ۱۳ توافق چارچوب سهجانبه بین لبنان، اسرائیل و ایالات متحده در ۲۶ ژوئن گذشته، دومین نقطهای است که ترجمه اجرایی آن در حال حرکت است، پس از مناطق آزمایشی که کار مرحله اول آنها در ۲۰ ژوئیه گذشته آغاز شد. همانطور که بند مذکور اشاره میکند: «اسرائیل و لبنان متعهد میشوند تدابیری با حسن نیت اتخاذ کنند که نیتهای مثبت را منعکس کند، از جمله توقف تمام اقدامات خصمانه یا منفی در محافل سیاسی یا حقوقی بینالمللی، و تعهد به تلاش برای جستجو و بازگرداندن پیکرهای کشتهشدگان، و آزادسازی بازداشتشدگان».
- این موج سرد در جبهه دیپلماتیک، سؤالاتی را درباره این مطرح کرد که آیا عقبنشینی نتانیاهو، گامی با یک مبادله پنهان است که واشنگتن آن را پذیرفته است، مانند «چراغ سبز» برای نفوذ به تپه علی الطاهر که زیرساخت استراتژیک حزبالله در آن قرار دارد.
اما دایرههای سیاسی معتقدند که اگرچه این فرضیه از نظر نظری واقعبینانه است، اما در عمل با مسیر کلی که واشنگتن در برخورد با جبهه ایران ترسیم میکند، در تضاد است؛ جایی که به استراتژی «کشتن آهسته» رژیم ایران و خفه کردن مالی-اقتصادی آن به عنوان راهی برای «پیروزی که تنها مسئله زمان است» روی آورده است، یعنی با تعلیل گزینه نظامی قاطع در حال حاضر. این امر احتمالاً تأیید میکند که مدیریت ترامپ تمایل دارد جبهه لبنان را تحت کنترل نگه دارد، حتی اگر از طریق تشدید کنترلشده اسرائیلی باشد، اما به گونهای که باعث شعلهور شدن هیچیک از فتیلههای متصل به «بشکه باروت» ایرانی نشود و در نتیجه تلآویب «روی تپه علی الطاهر» باقی بماند و اجازه دهد تا عناصر محاصرهشده حزبالله در آنجا به فرسایش کشنده دچار شوند.
و این سناریو با این واقعیت تقویت شد که عیسی از منطق «چرا در لبنان از اسرائیل همه چیز را میخواهید و از حزبالله هیچ چیزی در مورد خلع سلاحش نمیخواهید» عبور کرد و شخصاً دعوت تلآویب را برای ارائه چیزی بر عهده گرفت، در حالی که گزارشهایی وجود دارد که او به نتانیاهو پیشنهاد داده است تپه علی الطاهر را به ارتش لبنان تحویل دهد.
همه این موارد در چارچوب قرار دادن جبهه لبنان بر همان «موج آمریکایی» ارزیابی شد که برای جبهه دوقلو (ایران) نیز به کار میرود؛ یعنی نگه داشتن آن در محدودهای از نوساناتی که از وضعیت موجود فراتر نمیرود، تا زمانی که غبار محاصره بزرگ ایران کنار رود. در آن صورت، اگر نظام سقوط کند، دیگر نیازی به عملیات نظامی بزرگ در «سرزمین سدرها» نخواهد بود، زیرا حزبالله به طور کامل آشکار و فروپاشیده و تمام نظام راهبردی که بخش جداییناپذیری از آن است، از هم پاشیده خواهد شد. همزمان، بستر سیاسی-دیپلماتیک «روز بعد» از طریق مسیر مذاکرات مستقیم بین بیروت و تلآویو که باید «زنده نگه داشته شود»، آماده خواهد بود.
در اولین واکنش به آزادسازی پنج اسیر توسط اسرائیل، مسئولی در وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: «در سال ۲۰۰۶، حزبالله با تلاش برای ربودن اسرائیلیها و نگهداری اجساد به عنوان مبادله با زندانیان، جنوب لبنان را ویران کرد. امروز، و در نتیجه میانجیگری ایالات متحده بین دو دولت مشروع، اسرائیل زندانیان را آزاد میکند و لبنان به اسرائیل در بازیابی اجساد گمشده یهودیان لبنانی کمک میکند.»
وی افزود: «در آخرین دور از مذاکرات رم در اوت، اسرائیل و لبنان مذاکرات دوسویه مستقیمی درباره مسائل مدنی مهم برای هر دو طرف انجام دادند. هر دو سفیر، عیسی و هاکی، فرآیند آزادسازی زندانیان را در جریان سفر سفیر عیسی به اسرائیل به انجام رساندند. ما از دولت اسرائیل و دولت لبنان بابت نشان دادن حسن نیت از طریق این گامهای اولیه قدردانی میکنیم و امیدواریم این گامها مبنایی برای بحثهای گستردهتر درباره سایر مسائل مدنی باشد.»
وی ادامه داد: «ما به تسهیل گفتوگو بین اسرائیل و لبنان بر اساس روزهای متوالی ادامه میدهیم و به دور بعدی مذاکرات در رم امیدواریم. تعهد خود را به اجرای کامل چارچوب سهجانبه تجدید میکنیم.»
همچنین، نخستوزیر لبنان، نواف سلام، «بازگشت هر لبنانی آزادشده به وطنش به سلامت» را گامی مهم در مسیر رسیدگی به این پرونده دانست و افزود: «من از دولت آمریکا، به ویژه از سفیر میشل عیسی، بابت تلاشهای انجامشده در این زمینه تشکر میکنم.» وی گفت: «ما تا آزادسازی تمام اسرایمان، کشف سرنوشت مفقودان و تحقق انسحاب کامل اسرائیل از خاک لبنان به کار خود ادامه خواهیم داد. هرچند مسیر مذاکره دشوار به نظر برسد، ما به بسیج تمام تلاشهای لازم برای حفظ حقوق لبنان و منافع لبنانیها، به ویژه مردم جنوب، و تضمین بازگشت ایمن و شایسته آنها به سرزمین و روستاهایشان، و همچنین بازگرداندن حاکمیت کامل دولت به قلمرو خود ادامه خواهیم داد.»
«الحدث العربیه» برخی از جزئیات «دیپلماسی میشل عیسی» را نقل کرد که «در این مرحله نقشی کلیدی ایفا میکند»، به ویژه با توجه به سفر او به اسرائیل. این رسانه فاش کرد که وی «سعی دارد همه طرفها را به توافقهایی درباره ضرورت دستیابی به نتایج عملی در زمین و حفظ لبنان و اسرائیل در مسیر صلح سوق دهد، و این همان چیزی است که رئیسجمهور آمریکا آرزو دارد و تنها دو سال دیگر به پایان ریاستجمهوری او باقی مانده است.»
یک منبع خاص به «العربیه و الحدث» در واشنگتن اطلاع داد که «سفیر آمریکا در بیروت از دولت اسرائیل خواسته است تا از تپه علی الطاهر خارج شود و آن را به ارتش لبنان تحویل دهد و اجازه دهد مسلحان حزبالله و پاسداران انقلاب اسلامی از تونلهای زیر این تپه خارج شوند.» وی افزود: «عیسی معتقد است اصرار اسرائیل بر تپه علی الطاهر تنها باعث ایجاد معضل برای همه طرفها میشود، در حالی که تحویل «علی الطاهر» دستاوردی برای دولت لبنان خواهد بود.»
این دو شبکه از منابع آگاه به مذاکرات نقل کردند که اسرائیل «بر موضع خود پافشاری دارد که در دورهای گذشته بیان شده و بر این اساس است که ارتش اسرائیل تنها در صورت تضمین امنیت مرزهای شمالی از تمام خاک لبنان خارج خواهد شد، و این امر تنها به انتشار ارتش لبنان در جنوب و جلوگیری از بازگشت حزبالله به این منطقه و تهدید اسرائیل وابسته است.»
منابع اسرائیلی اعلام کردند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر، در پی کشف سرنوشت پیکر ۱۱ یهودی لبنانی، از جمله رهبران جامعه یهودیان، است که بین سالهای ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۶ توسط گروه سازمانیافته «مظلومین در زمین» ربوده و کشته شدند.
