از رویارویی نظامی تا فرسایش اقتصادی: بحران آمریکا و ایران در مرحلهای جدید
پس از ماهها رویارویی نظامی، درگیری ایالات متحده و ایران وارد مرحله جدیدی شده است؛ به طوری که معیار قدرت دیگر تنها به ضربات نظامی محدود نمیشود و به طور فزایندهای به اقتصاد، تحریمها، انرژی و ناوبری منتقل شده است. با آرامش نسبی جبهه نظامی، واشنگتن بیشتر بر ابزارهای فشار اقتصادی برای تضعیف توان مقاومت ایران تکیه کرده است، در حالی که تهران تلاش میکند برگهای برنده خود را حفظ کرده و جایگاه خود را در هرگونه مذاکرات آتی بهبود بخشد.
این تحول نشاندهنده گذار از مرحله رویارویی مستقیم به مرحله فرسایش است. ایالات متحده بر این باور است که تداوم تحریمها و فشارهای اقتصادی ایران را به سمت ارائه امتیازات و بازگشت به میز مذاکره سوق خواهد داد، در حالی که تهران بر توانایی خود در تحمل فشارها و داشتن برگهای استراتژیک برای مقابله با واشنگتن تکیه دارد. بنابراین، آرامش نظامی فعلی به معنای پایان درگیری نیست، بلکه بازآرایی برگها و استراتژیها را بازتاب میدهد.
تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین برگهای قدرت در این مرحله باقی مانده است، زیرا شریان اصلی انرژی و تجارت جهانی محسوب میشود. هرگونه اختلال در ناوبری از این تنگه به طور مستقیم بر قیمت نفت و گاز، هزینههای حمل و نقل و بیمه، و زنجیرههای تأمین تأثیر میگذارد. در این زمینه، مسئله ناوبری در هرمز بسیار بیشتر از گذشته به بخشی از معادله سیاسی و مذاکرهای تبدیل شده است که کشورهای خلیج فارس را به تسریع جستوجو برای مسیرهای جایگزین و تقویت تواناییهای خود در زمینه امنیت انرژی وامیدارد.
کشورهای خلیج فارس خود را در معادلهای بسیار حساس مییابند؛ از یک سو علاقهمند به حفظ روابط استراتژیک خود با ایالات متحده هستند و از سوی دیگر تلاش میکنند از درگیری مستقیم پرهیز کنند و از تبدیل شدن سرزمین و منافع اقتصادی خود به صحنه رویارویی جلوگیری نمایند. همچنین، طولانی شدن مدت درگیری چالشهایی را برای امنیت انرژی، تجارت و سرمایهگذاری ایجاد کرده و ثبات منطقهای و دیپلماسی پیشگیرانه را به اولویتهای برجسته در سیاستهای کشورهای خلیج فارس تبدیل کرده است.
از منظر سیاسی، تداوم درگیری بدون نتیجه نظامی مشخص، زمینه را برای میانجیگریهای منطقهای و بینالمللی جهت یافتن فرمول مذاکرهای جدید، مانند میانجیگریهای پاکستان، قطر و عمان، فراهم میکند. مرحله پیشرو محدود به پرونده هستهای و تحریمها نخواهد بود، بلکه مسائل گستردهتری مانند امنیت ناوبری در خلیج فارس، آینده تنگه هرمز، امنیت انرژی و تضمینهایی که از تکرار رویارویی جلوگیری کنند را در بر خواهد گرفت. بنابراین، هرگونه حل و فصل پایدار نیازمند رسیدگی به ریشههای درگیری است، نه صرفاً توقف عملیات نظامی.
در نهایت، خطرناکترین جنبه این درگیری این است که به یک نبرد فرسایشی طولانیمدت تبدیل شده که فراتر از مرزهای ایالات متحده و ایران رفته و کل منطقه خلیج فارس را درگیر میکند. تداوم تنش، هزینههای امنیتی، اقتصادی و استراتژیک فزایندهای را تحمیل کرده و کشورهای خلیج فارس را ملزم به تقویت امنیت جمعی از طریق شورای همکاری خلیج فارس، تنوعبخشی به اقتصادها و مسیرهای انرژی و تجارت، و ادامه حرکت دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش دایره رویارویی قرار داده است.
از این رو، منافع خلیج فارس در تداوم فرسایش یا پیروزی یک طرف به هزینه طرف دیگر نیست، بلکه در دستیابی به توافقی است که امنیت کشورهای خلیج فارس، آزادی ناوبری، ثبات بازارهای انرژی را تضمین کند و امنیت و ثبات را به منطقه بازگرداند.
