تلة علی الطاهر... نبرد محاسبات منطقهای برای نبرد یا آشتی
در آستانه بازگشت کانونهای داغ در منطقه و تحرکات آنها بر روی «گسل ایران» و پیامدهای آن برای جبهه «دوقلو» در لبنان، بیروت به دو مسیر موازی که به لحظه منطقهای پر از فتیلههای آتشبار که آغاز شعلهور شدن آنها همزمان با شروع شمارش معکوس برای مرحلهای است که «ساعت شنی» آن با موعد پایان سال مسابقه میدهد، گره خورده است؛ یعنی سرنوشت تپه علیالطاهر در جنوب و روز پس از ورق خوردن صفحه «یونیفیل» در زمین تصمیمگیری ۱۷۰۱.
در حالی که دولت لبنان هیچ توانایی برای کنترل آنچه ممکن است از نظر نظامی در جنوب، در «ظروف متصل» با جبهه ایران رخ دهد، ندارد، زیرا حزبالله و تهران دارای «انحصار» تصمیمگیری برای پیوستن «سرزمین سدرها» به هر جنگ جدیدی هستند، پروندههای تپه علیالطاهر و پس از «یونیفیل» همچنان در دست اسرائیل و ایالات متحده است، با وجود تلاش بیروت برای یافتن راهحلهای «به سبک لبنانی» برای «نبرد تپه» و موعد پایان مأموریت نیروی موقت بینالمللی در جنوب که با مکانیسمهایی که قرار است ناظم «پلتفرم» پذیرفتهشده در «توافق چارچوب» سهجانبه امضا شده با تلآویو و واشنگتن به عنوان محور تعادل میان انسحاب اسرائیل و جمعآوری تدریجی سلاح حزبالله باشد، که نام آن به «ناحیههای آزمایشی» تغییر یافته است، درهمتنیده میشود.
و شاخصها بر نزدیک شدن ساعت حسم بر تپه علیالطاهر، با حمله نظامی اسرائیلی که هنوز «اجازه» آمریکا را ندارد، یا با ترتیبی که چندین «مین» در آن قرار دارد و این تأسیسات استراتژیک را به عهده ارتش لبنان میگذارد که خود را در کانون «سقوط اعتماد» رولشوندهای مییابد که تلآویو از طریق نشت اطلاعات درباره نارضایتیهای عمیقتری که به واشنگتن منتقل کرده و فرماندهی مؤسسه نظامی لبنان را به «ادامه همکاری با حزبالله و اجتناب از درگیری با فرماندهانش در جنوب» متهم کرده، آغاز کرده است، پیش از آنکه با افشای «هیئت پخش اسرائیل (کان)» که «فرماندهی عالی امنیتی اخیراً موضوع ادامه کنترل بر ارتفاعات علیالطاهر یا تحویل آن به ارتش لبنان را مورد بحث قرار داده است»، سیگنال معکوسی بدهد.
و همزمان با آنچه گزارش هیئت پخش درباره «اینکه تخمینهایی وجود دارد که نشان میدهد اکثریت عناصر حزبالله محاصرهشده در ارتفاعات علیالطاهر کشته شدهاند»، و اینکه «در اسرائیل، نارضایتی از عملکرد ارتش لبنان تاکنون در ناحیههای آزمایشی وجود دارد»، آنچه از یک مقام ارشد آمریکایی نقل شد، برجسته گردید: «افسران ارتش لبنان به ما گفتند که از انسحاب اسرائیل از جنوب لبنان در این مرحله مخالفت میکنند، زیرا میترسند حزبالله به آن مکانها بازگردد، و ما با دو طرف کار میکنیم تا به یک توافق آینده دست یابیم، اما این فرآیند زمان بیشتری خواهد گرفت، در حالی که ایالات متحده اسرائیل را از آخرین تحولات پیش از آغاز مجدد مذاکرات مستقیم با لبنان در سپتامبر مطلع کرده است.»
و درباره زمان دور جدید مذاکرات، «هیئت پخش اسرائیل» از یک منبع رسمی لبنانی نقل کرد که موعد مذاکرات برنامهریزیشده در رم در اوایل سپتامبر هنوز تعیین نشده است، و بحثها به نیمه دوم ماه منتقل خواهد شد، و ابراز نگرانی کرد که «اسرائیل از مرحله پیش از انتخابات سوءاستفاده کند تا واقعیت جدیدی را در زمین تحمیل کند، و ارتفاعات علیالطاهر به نقطه انفجاری تبدیل شود که نه تنها دور سوم مذاکرات، بلکه آرامشی که کل جبهه لبنان تجربه کرده است را از بین ببرد.»
حلقهای از محیطهای سیاسی با آنچه که نهاد عبری (رسانههای اسرائیلی) از مقام آمریکایی درباره ارتش لبنان نقل کرده بود، همسو شدند؛ اقدامی که بهعنوان تلاشی برای برانگیختن «حزبالله» علیه نهاد نظامی در لبنان تعبیر میشود. این نهاد نظامی مسئول اجرای تصمیمات دولت نواف سلام، انحصار سلاح در دست دولت و پیادهسازی مفاد «توافق چارچوب» در مناطق آزمایشی است. این رویکرد بر این پایه استوار است که اجتناب از درگیری با حزبالله، هزینههای آن برای واقعیت داخلی بسیار بیشتر از یک جنگ اسرائیلی خواهد بود و در نتیجه، حکومت لبنان را به آشفتگیهای داخلی بیشتری غرق میکند که به تمدید تعلیق مذاکرات کمک میکند، تا زمانی که جهتگیری نهایی در مورد مسئله تپه علیالطاهر، که عملاً در وضعیت تعلیق قرار دارد، مشخص شود.
این مسئله دو دیدگاه متضاد را در بر میگیرد:
اول، این دیدگاه که اسرائیل این تپه را بهعنوان یک برگ برنده طلایی برای بنیامین نتانیاهو در انتخابات کنست در اکتبر میبیند و راه را برای ایجاد اثر دومینویی جهت تسلط بر نقاط استراتژیک حزبالله در منطقه تفاح و تا رسیدن به غرب بعلبک باز میکند. این امر باعث گسترش حکمرانی مناطق آزمایشی به سمت شمال لیطانی خواهد شد و مکانیسم نظارتی که هنوز عناصر تشکیلدهنده، صلاحیتها، حدود و ضوابط بازرسی آن (شامل املاک خصوصی و منازل) تکمیل نشده است، را تقریباً به منع بازگشت حزبالله به این مناطق محدود میکند، تا حدی که بیشتر بر تأیید ویرانی ساختار نظامی آن در آنجا متمرکز است تا اطمینان از تفکیک کامل آن، زیرا تلآویو این کار را بهصورت مستقیم انجام داده است.
دوم، این دیدگاه که حزبالله پرونده علیالطاهر و اهداف استراتژیک مرتبط با آن را فراتر از یک تپه ساده میبیند. حزبالله ترجیح میدهد که اسرائیل این تپه را سقوط دهد، حتی اگر پس از یک نبرد که نشان میدهد ایران بیتفاوت نخواهد ایستاد، به جای اینکه آن را تاکنون به ارتش لبنان تحویل دهد. زیرا چنین اقدامی به معنای اقرار حزبالله به این موضوع است که سلاحهایش در شمال لیطانی روی میز است، نه فقط در جنوب رودخانه. بهویژه اینکه حزبالله خروج از این منطقه را در قبال خروج کامل اسرائیل پذیرفته است و مسئله تسلیحات باقیمانده را به گفتوگوی داخلی درباره یک استراتژی دفاعی موکول کرده است.
نقلقولی که «اسکای نیوز عربیه» از سخنگوی وزارت خارجه آمریکا درباره فرآیند «مناطق آزمایشی» منتشر کرد، صرفاً گذرا نبود؛ وی تأکید کرد که این مناطق تنها مسیر قابل اجرا برای دستیابی به صلح و امنیت بلندمدت در لبنان و اسرائیل هستند و خلع سلاح حزبالله بخش جداییناپذیر این فرآیند است. وی همچنین اشاره کرد که «گروه هماهنگی نظامی ویژه لبنان» به کار خود برای تضمین اجرای موفقیتآمیز مناطق آزمایشی اول ادامه خواهد داد.
همانطور که معلوم است، مکانیسم نظارتی در داخل این مناطق به «قفل و کلید» احیای مذاکرات لبنانی-اسرائیلی، بهویژه دور هشتم در رم، تبدیل شده است. دادهها نشان میدهند که نقاط معلق در این موضوع تنها محدود به حدود بازرسی و جستجوی انبارهای سلاح در املاک خصوصی و منازل نیست، بلکه شامل تشکیل نظامیای است که قرار است به ارتش لبنان در مأموریت تفکیک هر ساختار نظامی باقیمانده حزبالله و جلوگیری از بازگشت آن به این مناطق کمک کند.
با ورود نیروی موقت سازمان ملل در لبنان (یونیفیل) در جنوب لبنان به مرحله شمارش معکوس، این چالش با مکانیسم نظارتی و ابزارهای آن تلاقی یافته است. تفکیک این دو مسیر و تصور جایگزینی مستقل از «نیروی نظارتی» و اهداف آن دشوار است. این موضوع ابهامات پیرامون «روز بعد» از پایان مأموریت «کلاهآبیها» را که از سال ۱۹۷۸ در جنوب حضور دارند، توجیه میکند. اکثریت کشورهای عضو شورای امنیت تمایل به تمدید تفویض اختیار دارند و این گزینهای است که بیروت نیز ترجیح میدهد تا از ایجاد هرگونه خلأ در منطقهای با حساسیت بالا جلوگیری کند، بهویژه اگر قطار توافق چارچوب بهدرستی حرکت نکرده باشد. در مقابل، واشنگتن در رسیدن به نهاییسازی پرونده پس از یونیفیل تعلل میکند، با وجود اینکه نمیخواهد هیچ فرمول مشابهی با مأموریت و صلاحیتهای قبلی آن وجود داشته باشد که همواره «بدون دندان» باقی مانده بود.
در حالی که واشنگتن و تلآویو یونیفیل (نیروهای موقت سازمان ملل در لبنان) را به عنوان «شاهد دروغین» بر انباشت تسلیحات حزبالله و «قدرت» نظامی بزرگ او پس از جنگ سال ۲۰۰۶ میدانند؛ جنگی که منجر به شکلگیری «یونیفیل تقویتشده» شد تا به ارتش لبنان کمک کند تا با تضمین اجرای قطعنامه ۱۷۰۱، جنوب لیطانی را از سلاح خالی سازد و سپس سلاح گروههای شبهنظامی را از سراسر کشور طبق قطعنامه ۱۵۵۹ و قطعنامههای مشابه خارج کند، واقعیتی دقیق وجود دارد که لبنان از آن هراس دارد و در رد آن اصرار ورزیده است که خروج یونیفیل به معنای پایان قطعنامه ۱۷۰۱ به عنوان چتر حمایتی سازمان ملل بر وضعیت لبنان در «رابطه» پیچیده و مشکلدار آن با تلآویو نباشد. این امر دقت نظر لبنان را در تأکید بر اینکه هر نیروی جایگزینی باید تحت پوشش این قطعنامه و زیر پرچم سازمان ملل متحد باشد، توضیح میدهد.
در حالی که در سطوح پنهان متن، رد اسرائیل هرگونه نیروی جایگزین برای یونیفیل که از «جنس» یکسان باشد، نمایان است، اهدافی مرتبط با تبدیل «مکانیسم نظارت» به ناظم وضعیت در جنوب لبنان و هر جا که لازم باشد، در جریان است؛ امری که شامل هماهنگی نظامی مستقیم است که اسرائیل بر آن اصرار دارد. در این میان، پرسشهای زیادی درباره این مطرح میشود که آیا در زمان مناسب امکانپذیر خواهد بود که مکانیسم نظارت و به تبع آن توافق چارچوبی که از آن ابزار اجرایی قطعنامه ۱۷۰۱ با مفهوم جامع آن پدید آمد، تبدیل شود تا «نصف» گمشدهای که برای انطباق آن با موازین فصل هفتم منشور سازمان ملل لازم بود، به این قطعنامه افزوده شود؛ به گونهای که بیروت «پرچم سازمان ملل» را به دست آورد و ایالات متحده نظارت بر خلع سلاح را به شکلی عمیقتر از صرفاً «آگاهی و اطلاع» از آن بر عهده گیرد.
در همین راستا، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اعلام کرد که «بیش از ۱۰ کشور عضو آماده مشارکت در مأموریت نظامی و مدنی جدیدی برای ارائه مشاوره و آموزش به نیروهای مسلح لبنان هستند». در همین حال، ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، اعلام کرد که پاریس «تجدید مأموریت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان را در صورت درخواست لبنان حمایت میکند».
این مواضع پس از اعلام اتحادیه اروپا مبنی بر اینکه «وزرای دفاع (روز سهشنبه) مأموریت اروپایی برای حمایت از ارتش لبنان را بررسی میکنند» و تأکید وزیر دفاع ایرلند مبنی بر اینکه ایرلند پس از پایان مأموریت «یونیفیل» در مأموریت اروپایی در لبنان مشارکت خواهد کرد، مطرح شد.
در هفتههای گذشته، از اعزام یک مأموریت اروپایی به لبنان سخن به میان آمده است، بدون آنکه ماهیت و حجم آن مشخص شود. با این حال، اجماع بر این است که چنین مأموریتی که انتظار میرود در اوایل سال ۲۰۲۷ آغاز شود، نه جایگزین «کامل» یونیفیل باشد و نه بخشی از مکانیسم نظارت، بلکه احتمالاً چارچوبی موازی و شاید مکمل خواهد بود. این امر نه تنها به دلیل عدم امکان عملکرد مؤثر چنین مأموریتی مگر اینکه در چارچوب مسیری که واشنگتن رهبری آن را بر عهده دارد و با تأیید آن شکل گرفته باشد، بلکه همچنین بر اساس برخی اطلاعات موجود درباره آن محتمل است.
گزارشهای پیشین فاش کرده بودند که این مأموریت جدید در چارچوب سیاست امنیتی و دفاعی مشترک اتحادیه اروپا (CSDP) آماده میشود و اتریش آن را به دقت در جریان بحثهای اروپایی با مأموریتهای متفاوت از نیروی جایگزین «یونیفیل» یا نیروی ناظر بر خلع سلاح حزبالله دنبال میکند.
روزنامه «اندپندنت عربیه» به نقل از منابع دیپلماتیک اروپایی گزارش داد که این مأموریت قرار است بین ساخت ظرفیتهای مدنی و هماهنگی مدنی-نظامی ترکیبی ایجاد کند و هدف اصلی آن تقویت سیستم امنیت داخلی دولت لبنان باشد، بدون آنکه جایگزین نهادهای لبنانی شود یا خود به عهده گرفتن مأموریتهای امنیتی اجرایی. بخش مدنی مأموریت بر سه محور متشکل استوار است: تقویت ظرفیتهای عملیاتی نیروهای امنیت داخلی در مبارزه با تروریسم و قاچاق، بهبود حاکمیت امنیتی بنادر و مدیریت مرزهای دریایی و هماهنگی گمرکی، و توسعه ظرفیتهای نهادی و آموزشی مؤسسه نیروهای امنیت داخلی.
این جنبش اروپایی از اهمیت کمتری برخوردار نیست که کمتر از دو هفته قبل از نشست مقدماتی کنفرانس حمایت از ارتش لبنان برگزار میشود و پاریس در تاریخ ۱۷ جاری میزبان آن خواهد بود. روزنامه «النهار» گزارش داد که پادشاه اردن، عبدالله دوم، در این کنفرانس به همراه رئیسجمهور فرانسه، امانوئل ماکرون، و رئیسجمهور لبنان، ژوزف عون، شرکت خواهد کرد.
ارتش لبنان امروز سهشنبه نتایج سفر فرمانده خود، ژنرال رودولف حیکل، به اردن را اعلام کرد. در این سفر، پادشاه عبدالله دوم با حضور ولیعهد، شاهزاده حسین، و رئیس ستاد مشترک، ژنرال یوسف احمد الحنیطی، و تعدادی از مقامات، از او استقبال کرد.
بر اساس بیانیه ارتش، پادشاه حمایت کامل خود را از کنفرانس بینالمللی حمایت از نیروهای مسلح لبنان که در پاریس برگزار خواهد شد، ابراز کرد؛ کنفرانسی که هدف آن تقویت توان عملیاتی ارتش و توانایی آن در ایفای مسئولیتهای ملی است. وی همچنین بر ایستادگی اردن در کنار لبنان و حمایت از تلاشهای این کشور برای حفظ امنیت و حاکمیتش تأکید کرد.
