بازگشت به مدرسه دولتی
هنگامی که جامعهای آگاه، اهمیت امر عمومی را در یک موقعیت خاص درک کند و تصمیم واحد و صحیحی نسبت به یک مسئله مهم اتخاذ نماید... و این احساس و آن تصمیم بهطور ناگهانی و خودجوش پدید آید... گویی از یک قلب و یک تنفس سرچشمه میگیرند. و این همان چیزی است که «رأي عمومی روشنفکر» نامیده میشود؛ موجودی مستقل که نخستین بار متولد میشود، سپس راه میرود و رشد میکند تا به نیرویی بالغ، محرک و هدایتگر تبدیل شود که بر جامعه تأثیر میگذارد و مردم آن را بسیار جدی میگیرند، همانگونه که ارزشهای حاکم پیش از نفت در کویت بود و قدرت الزامآوری آن بر همه چنان بود که مانند قانون مکتوب دارای سلطه بود! و این همان چیزی است که همه ما به دنبال آن هستیم...
و در اینجا سوال پیش میآید: چگونه میتوان چنین رأی عمومیای ایجاد کرد؟ و پاسخ این است که اگر بستر مناسب برای ظهور آن وجود داشته باشد، شکل میگیرد... و این بستر مناسب، «امت واحد» است که در نژاد، دین، سنتها، امیدها و اهدافش یکپارچه باشد... بلکه حتی در پوشش و لباس خاص خود نیز...
و پاسخ این است که این رأی عمومی همانگونه که هر کودک کوچکی با آموزش عمومی و جامع پرورش مییابد، تربیت میشود؛ آموزشی که ذهنیت واحد و جامعی را در بافت ارگانیک خود شکل میدهد. با این نوع آموزش، رأی عمومی بر تفکری واحد بزرگ میشود که هدفی جز «منفعت عمومی» ندارد، بهگونهای که بتواند در مسائل و جزئیات زندگیاش، رأیی واحد، سریع، قاطع و ثابت بیان کند... که هیچ طوفان یا حوادث زمان آن را لرزان نکند.
و در نهایت، آیا در کویت رأی عمومی وجود دارد؟ به نظر متواضعانه من، کشور ما از پاکترین بسترها برای وجود رأی عمومی بالغ و قوی برخوردار است... اما آنچه کم داریم، توجه به تربیت این فرزند متولد شده است. تربیتی که او را برای تبدیل شدن به موجودی مستقل، ایستاده بر پاهایش، متفکر با یک ذهن و بهصورت جمعی، و تأثیرگذار بر منفعت عمومی و در نهایت پدیدآورنده پدیدهای واقعی و نه صرفاً کلامی، آماده کند!
بستر مناسب است اما تربیت مغفول مانده است... هر چیزی در کویت باعث میشود این فرزند، موجودی ناقص، آشفته، ضعیفالعقل و پراکنده در افکار پرورش یابد، و این موضوع در اختلافنظرهای ما درباره مسائل سرنوشتساز از أقصى راست تا أقصى چپ بازتاب یافته است... زیرا هر چیزی در کشور ما دارای نسخههای متعدد است، بهویژه پس از اینکه اولین مجلس معارف و مردان آن - مردان دولت - را از دست دادیم.
بله، ما آموزش خارجی، دولتی، مذهبی (و درعمی)، دانشگاهی (بلدی) و خارجی داریم و هر کدام خروجیها و اهداف خاص خود را دارند... و محلههای مسکونی به سبک اروپایی و محلههای عامیانه داریم... محلههای خالص و محلههای مختلط... و لباسهای بلدی که مردمی را که (مغترب) هستند نشان میدهد، و ملبسان، مقبعان و ملبدان داریم... و کسانی که لباس اروپایی، لباس قدیمی (سدیری، بشت و عقال شطبه) و لباس مختلط یا کلاه و پیراهن میپوشند و در مراکز خرید قدم میزنند... و غیره. بلکه حتی غذا در کویت مخلوطی از عیوش و مفاطیح است و ما غذاهای سریع و لغاویش داریم!
همه این اختلاط در وضعیتهای آموزش، تربیت، سیاست و چارچوبی که مردم در کشور ما در آن زندگی میکنند... لزوماً ذهنیتهای مختلفی ایجاد کرده است؛ هر ذهنیتی بهصورت خاص خود فکر میکند... و دنیا را از زاویهای منحصر به فرد میبیند و از اثر آن، هر فرد در حلقهای جدا از واقعیتی که در آن بزرگ شده است حبس شده است و فقط دنیا را دنیای خود میداند و رأی خود را تنها رأی صحیح میپندارد...
و اکنون ذهن او (در دستگاه آیفون) محبوس شده است و در آن دنیایی واقعی نه فرضی میبیند! او ساکن است اما همسایه مجاور مسکن خود را نمیشناسد! چه برسد به اینکه احساس شهروند دیگری را که دور از او زندگی میکند، درک کند! حتی تلویزیون کویت نیز نتوانسته است همه این ذائقههای متنافر را راضی کند! به همین دلیل! و اما رادیو در یک وادی است و مردم در وادی دیگر...
و به این شیوه، ذهنیت امت واحد به ذهنیتهای متعدد، متفاوت و متعارض تجزیه میشود و این امر بازتابی بر تفرقه در شخصیت امت دارد... و اگر شخصیت امتی متلاشی شود، به معنای انحلال و مرگ بالینی آن است؛ از این رو، از ضروریات پیشرو برای ما در عرصه تربیتی، اقدام فوری به «جمعآوری پراکندگیها» است؛ نخست از طریق تمرکز بر اشتراکات برای شکلدهی و تربیت «رأی عمومی» بر پایهای که وحدت و تقویت ثوابت جدید کویت و گسترش آنها در فرهنگ جامعه و ذوق عمومی باشد، و همچنین یکپارچهسازی محیط دانشآموز و نگرش او به پیرامونش...
اگر ما به این تربیت واحد، با دقت و اهتمام صادقانه بپردازیم — بهویژه در چنین شرایطی که کشور از آن عبور میکند — به زودی به امتی با شخصیت مستحکم و رأی عمومیای دست خواهیم یافت که از نظر فرهنگ (چه در تولید و چه در دریافت) یکپارچه است؛ ذهنیتی که قادر است امور را بسنجد و نافع و ضار را تشخیص دهد و با حکمت و تدبر، میان صواب و خطا تمایز قائل شود؛ نه از جنس هیاهوهای بیاساس و یا آنچه به «غریزههای عربی» تعبیر میشود. و بدین ترتیب، ما واقعاً به مکتب بزرگ کویت بازمیگردیم که همه را تحت سایه خود گرد میآورد.
