لبنان در پی «بازچرخانی» بحران سفیر ایرانی... «راهحلی برای عدم اخراج او»
آیا اخراج سفیر «نامطلوب» ایران، لبنان را در «تلهای» قرار میدهد که «طبلهای» جنگ سیاسی آن کشور برای بازپسگیری تمام ارکان حاکمیتش را که از حدود ۱۹ ماه پیش به صدا درآمده بود، خاموش کند و «ویزای» جنگ و صلح را از دست «حزبالله» و از پشت آن، تهران، خارج سازد؟
این پرسش به دلیل فرا رسیدن موعد انقضای «ویزا» سفیر منصوب، محمدرضا شیbane، که امروز دوشنبه است، در بیروت خودنمایی کرد. شیbane از ۲۴ مارس گذشته در لبنان «بدون صفت» و به عنوان شورشی علیه تصمیم «سرزمین سدرها» برای پس گرفتن تأییدیه اعطای اعتبار دیپلماتیک به او و اعلام او به عنوان شخصیت نامطلوب، اقامت داشته و در آن زمان خواستار ترک خاک لبنان پس از ۵ روز به عنوان حداکثر مهلت شد.
همانگونه که هنگام صدور تصمیم ضمنی برای اخراج شیbane، به بهانه آنچه وزارت خارجه آن زمان «نقض عرفها و اصول دیپلماتیک رعایتشده بین دو کشور» توسط تهران توصیف کرد و بیروت را با ماندن او روبرو ساخت، گویی سفیری به زور و حتی اگر از نظر واقعی بدون کیف دیپلماتیک باشد، اکنون نگرانی از آن وجود دارد که انقضای ویزای او به فضایی برای فرسایش بیشتر توانایی دولت در از بین بردن شهرت «جوهر بر کاغذ» که به تصمیماتش چسبیده است، تبدیل شود؛ با وجود ابعاد فرااستثنایی «قیام» رسمی که با دوران ریاستجمهوری جوزف عون و دولت نواف سلام آغاز شد، به ویژه در مورد انحصار سلاح در دست دولت و تداوم آن (مذاکره مستقیم با تلآویو). این پرونده با احتیاط بسیار شدید مدیریت میشود تا تعادلی بین تقلید از فشارهای خارجی و شرایط آنها و «بافتن» شبکهای امنیتی که کشور را از مواجهه با «دو آتشه»، داخلی و اسرائیلی، حفظ کند، برقرار گردد.
در حالی که لبنان در جبهه مسیر مذاکراتش با اسرائیل که واشنگتن آن را حمایت میکند و تهران با تمام توان تلاش دارد تا با ناکام گذاشتن حزبالله در اجرای «کلید» آن، یعنی تحویل سلاح، این موضوع را تحت چانهزنی بین واشنگتن و تهران قرار دهد، با یکدیگانه میجنگد، سرنوشت سفیر ایران - که بیروت مدارک اعطای اعتبار دیپلماتیک او را نپذیرفت و او را «شخصیت نامطلوب» اعلام کرد - و نحوه برخورد بیروت با روز پس از انقضای ویزای او، عملاً به عنوان «نردبان اندازهگیری» غیرقابل جدایی از «نبرد اصلی» برای بازپسگیری «حاکمیت دیپلماتیک» از طریق مذاکرات مستقیم با تلآویو عمل میکند.
برخی منابع آگاه معتقدند که پس از آنکه لبنان با اعلام رسمی عدم استفاده از او به عنوان «برگه چانهزنی» در مذاکراتش با واشنگتن، «دیوار دفاعی» سیاسی در برابر تهران مستحکم کرد، و در مقابل، ایران با تحکیم چالش با دولت لبنان، از جمله تحمیل ماندن شیbane، گویی «سفیر نزد محور ایرانی در بیروت» است، و تا تأیید اخیر رئیس پارلمان ایران، محمدباقر قالیباف، بر «تداوم ارتباط مستقیم با رزمندگان حزبالله در خطوط مقدم»، تمام این مسیر از بازیابی تدریجی «تخته کنترل» جهتگیری استراتژیک کشور کوچک، حتی اگر «دکمههای انفجار» در دست حزبالله و جمهوری اسلامی باقی بماند، در گرو آن است که در سطح «بحران سفیر» که امروز دوباره زغالهای آن از زیر خاکستر بیرون میآید، چه خواهد شد.
در شبِ «ساعت صفر» انقضای ویزای شیbane، تصادفی نبود که در بیروت فضایی شکل بگیرد که نشان دهد پشت پرده از تماسهایی پر است که نه حول حتمیت خروج او از لبنان، بلکه حول حتمیت ماندنش میچرخد، حتی اگر از صفت دیپلماتیک محروم باشد، زیرا تمام راهها به این توصیف ختم میشوند، از تصمیمی که در ۲۴ مارس صادر شد و همزمان پس گرفتن تأییدیه اعطای اعتبار و اعلام او به عنوان «شخصیت نامطلوب» را در بر داشت.
و در سایه اطلاعاتی درباره نقش مدیرکل امنیت عمومی، ژنرال حسن شقیف، در خط رؤسای جمهور عونی، سلام و نبیه بری، برای یافتن راهحلی که در آن هیبت دولت و «ظرفیت» بین اجزای دولت، بهویژه وزرای دوشیزه شیعه، که «نافرمانی» شیبانی را نسبت به تصمیم استبعادش پوشش داده است، نشکند، گزینههای پیش روی دولت در خصوص تکلیف پایان اعتبار ویزا، بین موارد زیر متغیر بود:
- اخذ ویزای شهروند عادی، یعنی بدون وضعیت دیپلماتیک، که مستلزم تقدیم درخواست به امنیت عمومی است؛ نهادی که تاکنون هیچ دستوری در این زمینه دریافت نکرده است.
- تأیید ایران وی به عنوان فرستاده ویژه به لبنان و شاید سوریه نیز، که به وی «مأموریتی» با پیامدهای بالاتر از مسئولیتهای سفیر در بیروت، اما رتبهای پایینتر از صفت سفیر که بالاترین رتبه در ساختار دیپلماتیک رسمی است، اعطا میکند.
- بهرهمندی وی، با توجه به اینکه پیشتر در لبنان (بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹) تأیید شده بود، از «اقامت تشریفاتی» که میتواند طبق شرایط امنیت عمومی «دیپلماتهایی که پیشتر در لبنان کار کردهاند و پس از بازنشستگی مایل به اقامت در این کشور هستند» دریافت کنند، باشد.
از این سناریوها، تمدید گذرنامه دیپلماتیک او مستثنی است، زیرا به معنای «وارونه کردن» تصمیم لغو تأییدیه و «پاداش دادن» به اقدام پیشین او و تهران در پشت صحنه برای ماندن «به زور» در کشوری است که «او را رانده»، همچنین هر گزینهای که به اخراج یا خروج فوری یا خالی شدن کیف او از هرگونه نقش مرتبط با دیپلماسی منجر شود، رد میشود، زیرا این امر خارج از معادله پیروزی دولت بدون شکست دیگران خواهد بود، حتی اگر نیاز به «بازچرخانی» صفت شیبانی باشد، هرچند با رتبهای پایینتر از سفیر.
اما هر راهحلی برای این مسئله باز که با احتمالات بحران دیپلماتیک با تهران یا بحران داخلی مواجه است، با این واقعیت روبرو میشود که راهحل - آشتی با موانعی روبرو خواهد شد؛ چرا که لبنان شیبانی را «شخص نامطلوب» اعلام کرده است، فراتر از تأیید وزیر خارجه یوسف رجبی در مصاحبهای با روزنامه «النهار» اخیراً که بیان داشت: «به محض اعلام هر دیپلمات به عنوان شخص نامطلوب، وی موظف به ترک خاک کشور میزبان است و هیچ ویزا، مجوز ورود یا اقامتی که پیشتر به او اعطا شده، هیچ اثر قانونی برای تداوم حضورش در خاک آن کشور ندارد. بنابراین، صحبت درباره تمدید هر یک از این موارد، نوعی بدعت قانونی است و با سادهترین قواعد قانون بینالملل و آداب دیپلماتیک مرسوم در تضاد است».
وی بر این نکته تأکید کرد که «هرگونه صحبت درباره تداوم اعتبار ویزای شیبانی یا امکان تمدید آن، از نظر قانونی معتبر نیست و نمیتواند مبنایی برای تداوم حضور او در لبنان باشد». وی افزود: «تداوم حضور آقای شیبانی در خاک لبنان پس از صدور تصمیم مبنی بر نامطلوب بودن او، با تصمیم حاکمیتی واضح صادر شده از سوی دولت لبنان در تضاد است. این تصمیم قطعی و لازمالاجراست و هیچ استثنا، تفسیر یا دور زدن آن پذیرفتنی نیست، همچنین نمیتوان آن را تحت هر عنوانی به «آشتی با وضعیت» تنزل داد».
