لبنان در چشمهی «نورماندی اقتصادی» در برابر ایران
در حالی که منطقه به شدت به سمت «نورماندی اقتصادی» که رئیسجمهور دونالد ترامپ با اشاره به «روز صفر» تاریخی (۶ ژوئن ۱۹۴۴) و در تقابل با ایران اعلام کرده بود، کشیده شده است، لبنان بر آنچه «قایق نجات» خود از هر طوفان جدیدی در منطقهای میداند که مسیر مذاکرات مستقیمش با تلآویب، تحت نظارت واشنگتن، با باد مخالفی از چندین جهت (هم اسرائیلی و هم ایرانی) مواجه است و او را بر لبه پرتگاه فروپاشی «ممنوعه» از سوی آمریکا قرار میدهد، پافشاری بیشتری میکند.
در حالی که به نظر میرسد ترامپ گویی حرکتی «استراتژیک» در جبهه ایران انجام داده که آن را نوعی «کیش و مات» میداند، هرچند که این حرکت ممکن است با فروپاشی ساختار سیاسی نظام همراه باشد یا او را مجبور به پذیرش شرایط واشنگتن در مورد برنامه هستهای و تنگه هرم کند، بیروت کمربندهایش را محکمتر بسته و رصد میکند که تهران چگونه با این متغیر جدید سازگار خواهد شد؛ متغیری که رئیسجمهور آمریکا قواعد بازی جدیدی را تحمیل کرده است. در اجرای سختگیرانه این قواعد، همه یکسان محاسبه میشوند و این امر واقعاً برای «جمهوری اسلامی» هرگونه «اکسیژن ذخیرهای» را که میتوانست به شکستن محاصره اعمالشده کمک کند، غیرممکن میسازد.
و در حالی که لبنان به جبهه ایران از طریق «کنترل و تسلط» که بر تصمیم جنگ در آن دارد، از طریق «حزبالله» مرتبط است، و با ترس از اینکه جبهه جنوب بخشی از هرگونه استراتژی جدید «فرار به جلو» برای تهران از سیاست «خفهسازی» اقتصادی به سمت پیچیدن «طناب آتشین» دور گردن کل منطقه باشد، مسیر مذاکره بین بیروت و تلآویب که «سرزمین سدر» آن را بستری برای گرفتن «تصمیم صلح» میداند، به گفته منابع آگاه، به نوعی سپر محافظتی تبدیل شده است که حداقل دو امکان را فراهم میکند:
- حفظ «جغرافیای مفید» که زمینهای برای مواجهه با دوران پس از جنگ ایجاد میکند و در عین حال، ارائه «انگیزههایی» به واشنگتن که فشار آمریکا بر اسرائیل را برای جلوگیری از شتابزدگی که نقشه راه «روز بعد» لبنان را میسوزاند، تسهیل میکند؛ نقشهراهی که دیپلماتیکاً تا رسیدن به یک حل صلحآمیز جامع ترسیم میشود.
از این رو، به گفته منابع آگاه، دلیل پافشاری قدرت لبنان بر مسیر مذاکره با وجود دشواریها و توطئههای اسرائیل و «حزبالله»، هر یک به دلایل خود برای مینگذاری این مسیر، قابل درک است. تلآویب به دلیل تعارض محورهایش (انحلال تدریجی از جنوب) با لحظه حساس انتخاباتی بنیامین نتانیاهو و تأکید بر پیوند آن با تخلیه کامل سلاح حزب از کل لبنان، این روند را به تعویق میاندازد. حزبالله نیز در چارچوب اصرار بر «انحصار» ایران در برگه لبنان، چه در هرگونه رویارویی به سبک «بعد از طوفان» و چه در هرگونه مذاکره جدید با واشنگتن که امتدادی از یادداشت تفاهم (معلق) ولو «توسعهیافته» باشد، عمل میکند.
و در زمانی که واشنگتن همچنان در تلاش برای فراهم کردن شرایط برگزاری هشتمین دور مذاکرات لبنان و اسرائیل در رم است، پس از تصویب اصل تشکیل آن در سپتامبر، با تمرکز بر نحوه چرخاندن زوایای گره مناطق آزمایشی که قبل از تصویب مکانیسم تأیید انصراف اسرائیل، گسترش ارتش لبنان و تخلیه سلاح حزب از هر منطقه آزادشده، امکانپذیر نخواهد بود، این پرونده در سفر رئیسجمهور لبنان ژنرال جوزف عون به ایتالیا حضور داشت؛ جایی که او روز پنجشنبه با پاپ لئوی چهاردهم دیدار کرد و قرار است روز جمعه با همتای ایتالیایی خود، سرجیو ماتارلا، و نخستوزیر، جورجیا ملونی، ملاقات کند.
این ایستگاه اهمیت خود را به دلیل افزایش شاخصهایی کسب کرده است که نشان میدهد رم ممکن است دو نقش را همزمان ایفا کند: میزبانی مذاکرات اجرایی توافق چارچوبی که میان لبنان، اسرائیل، ایالات متحده و دیگر طرفها امضا شده است، و همچنین رهبری کمیته بررسی چندملیتی که در حال تدوین آن است. این در حالی است که نقش متعادلکننده واتیکان و دیپلماسی آن در حمایت از موضع بیروت مبنی بر الزام تلآویب به رعایت مفاد توافق چارچوبی، بهویژه در زمینه توقف آتشبس، عملیاتهای سوزاندن، خراشیدن و تخریب در جنوب، برجسته است.
عون، طی دیداری که با پاپ داشت، از کلیه تلاشهای او برای حمایت از لبنان جهت تحقق مطالباتش برای پایان اشغالگری و حملات اسرائیلی بر سرزمینش قدردانی کرد و از وی خواست تا حمایت خود از این مطالبات، از جمله الزام اسرائیل به اجرای بندهای توافق چارچوبی، توقف فوری حملاتش به روستاها و زیرساختها در جنوب و علیه غیرنظامیان، و همچنین خروج کامل از مناطق اشغالی به منظور بازسازی آنچه اسرائیل ویران کرده و بازگرداندن آوارگان به سرزمین و روستاهایشان را ادامه دهد.
رئیس جمهوری تأکید کرد که این گامها باید همزمان با گسترش حاکمیت دولت لبنان بر تمام قلمرو خود و انحصار تصمیمگیری درباره جنگ و صلح در دست آن دولت باشد، چرا که تنها راه دستیابی به امنیت و ثبات در مرزهاست.
بیانیهای صادر شده از دفتر مطبوعاتی صلیب مقدس (واتیکان) اعلام کرد که «گفتوگوهای دوستانه عمدتاً بر «توافق چارچوبی سهجانبه» متمرکز بود که هدف آن تثبیت مرزهای جنوبی جمهوری لبنان و دستیابی به صلح عادلانه و پایدار است. صلیب مقدس ضمن ابراز رضایت از امضای این سند، همزمان نگرانی جدی خود را درباره دشواریهای پیش روی اجرای آن ابراز کرد و بر حمایت از تلاشهای صورتگرفته در این راستا تأکید نمود.»
در همین حال، گروه نمایندگان حزبالله با مقامات قدرت در لبنان تنشها را افزایش داد و معتقد بود که «رویکرد و رفتار آنان دشمن را به ادامه اشغال لبنان و اعمال وحشیگری و نسلکشی برای نابودی زندگی در روستاهای جنوبیاش تشویق میکند، با موافقت و حمایت از سوی دولت جنایتکار آمریکا.» این گروه مجدداً از مقامات خواست تا «مرگ توافق چارچوبی» را اعلام کنند و از مذاکرات و دورهای تحقیرآمیز آن انصراف دهند.
علی عمار، نایب حزبالله، خطاب به «صاحبان فخامت و دولت» گفت: «به شما توصیه میکنم که مرحله را با توصیف واقعیاش بشناسید و از مسئولیتهای خود فرار نکنید و سعی نکنید پناهگاه کسانی را که فکر میکنید پناه بردن به آنان حفاظتی برای این کشور است، بیابید، بهویژه اینکه آمریکاییها و صهیونیستها خیری برای این کشور نمیخواهند (...).»
وی افزود: «هیچ مقام، عزت یا شکوهی برای کسی که جایگاه و رتبهاش در داخل است، جز از طریق این مقاومت و سلاح آن وجود ندارد.» او همچنین «برخی در داخل لبنان» را نسبت به سیاستهای ایالات متحده که هرگز به دنبال کرامت و حاکمیت ملتها نبودهاند، هشدار داد.
بیانیه گروه نمایندگان حزبالله و سخنان عمار، بهویژه اشاره او به «صاحبان فخامت و دولت» (که به صورت جمع به کار رفته و در لبنان این عنوان تنها برای رئیسجمهور، نخستوزیر و رئیس مجلس به کار میرود)، به عنوان اشارهای ضمنی به آنچه رئیس مجلس، نبيه بری، روز چهارشنبه در برابر وفد «گروه کار آمریکا برای لبنان» اعلام کرد، تفسیر شد. این اظهارات بری با تمام مواضع حزبالله در تضاد بود، زیرا او عملاً از ایالات متحده «استمداد» کرد و به ترامپ به عنوان «تنها کسی که میتواند اسرائیل را به پایان رساندن جنگ، توقف آتشبس و عقبنشینی به مرزهای بینالمللی در جنوب وادار کند»، اعتماد کرد. بری همچنین مکانیسم «منطقههای آزمایشی» را پوشش داد؛ مکانیسمی که گفته میشود بری شخصاً میخواهد موفقیت آن را ببیند و آماده است با حزبالله صحبت کند تا پذیرفته شود که ارتش لبنان در تپه علی الطاهر (شمال لیطانی) مستقر شود، اگر تلآویب تمایل و موافقت خود را با این موضوع اعلام کند.
