«استمداد» کویت از ترامپ و پوشش «تجربی» و تحویل ارتش لبنان به «علی الطاهر»
با بازگشتِ منظرهی دریای خروشان در منطقهای که میترسند در آستانهی رویاروییهای شدیدتری باشد، لبنان هراس دارد از آنچه ممکن است در جبههی میانیاش رخ دهد؛ در حالی که نشانههای فزایندهای حاکی از آن است که بیروت به مسیر مذاکرهی مستقیم میان خود و اسرائیل با حمایت آمریکا و به توافق چارچوب سهجانبهای که در ۲۶ ژوئن امضا شد، به عنوان «نیای که به آن تکیه میکند» تا از فروغلتیدن به طوفانی جدید از خون و ویرانی که ناشی از «اتحاد آتشین» با تهران است و تهران نیز هر زمان که بخواهد میتواند آن را از طریق «حزبالله» ترجمه کند، اجتناب ورزد.
در پی آشکار شدن منطقه از انفعال جبههی ایران از «حلقهی امنیت» که توسط یادداشت تفاهم با ایالات متحده شکل گرفته بود، و تبلور چهرهی «خطوط رویارویی» متفرعه از صحنهی اصلی، همانند یمن و عراق، یا جدید مانند خط اسرائیل-ترکیه-سوریه، لبنان تلاشهای خود را برای جلوگیری از کشیده شدن به «ممرّ طوفانها» و تثبیت واقعیتهای خود تا حد امکان، تشدید کرده است؛ به گونهای که بحران چندلایهی خود را بر پایهی مهار خطرات آشکار و استحکام «خطوط دفاعی» در برابر آنها که علیرغم تمام شرایط نامساعد، از طریق استراتژیای انعطافپذیر که «ممنوعیتهای دیپلماتیک» را شکسته است، مدیریت میکند.
تلاشهای لبنانی حول حفظ مسیر مذاکره با اسرائیل به عنوان «فرودگاه اضطراری» متمرکز است که به زودی، حتی اگر با تأخیر، امکان فرود اضطراری برای هر دو طرف، یعنی تلآویو زمانی که «طوفان انتخاباتی» آن آرام شود، و حزبالله زمانی که سختترین آزمایشی که تهران را درگیر کرده یا منجر به فرسایش عمیقتر وزن و جایگاه آن در داخل ایران و منطقه و صحنههای نفوذش شود، فراهم کند؛ به گونهای که «زیرساختها» برای یک راهحل نهایی آماده باشد... هرچند که دیر میآید، اما حتماً خواهد آمد.
لبنانیها در این تلاش از تمایل مشابه واشنگتن برای حفظ مسیر مذاکره که اکنون انگیزههای بزرگتری یافته است، بهره میبرند؛ چرا که یادداشت تفاهم آمریکا-ایران عملاً منقضی شده است، به گونهای که این مسیر را به عنوان ناظم واقعی و «بدون رقیب» برای آتشبس حاکم در سرزمین سدرها تبدیل میکند، حتی با وجود نقضهای اسرائیلی در جنوب، پس از آنکه حزبالله از «یادداشت» و بند اول آن که شامل پایان جنگ در تمام جبههها بود و لبنان را به عنوان حاکم بر جبههی خود بر اساس «دیپلماسی قدرت» که در مهار تلآویو در برابر هدفگیریها و پنهان شدن پشت آن برای محدود کردن خود در برابر مقابلهی مستقیم ناکارآمد بود، استفاده میکرد.
غیرقابل چشمپوشی نبود که نشانههایی از «برادر بزرگ» حزبالله، رئیس مجلس نبيه بری، مبنی بر مخالفت آشکار با «جنگ» حزب بر مسیر مذاکره و توافق چارچوب که هستهی آن بر «منطقهی آزمایشی» (مکانیسم اجرایی خروج تدریجی از اسرائیل در مقابل گسترش ارتش لبنان در مناطق آزاد شده) استوار است، صادر شود؛ که دبیرکل آن شیخ نعیم قاسم نیز حملات تندی به آنها کرد و طبلهای «انفجار خشم» آیندهای را علیه داخل ایران به صدا درآورد که منتظر «ساعت صفر» است، تا به تهدیدی غیرمعمول از سوی یکی از نمایندگان حزب علیه رئیسجمهور، ژنرال جوزاف عون، مبنی بر اینکه «ظلم کردهای و ما انتقامگیرندهی تو هستیم» در راستای توجیه رد خروج از تپهی علی الطاهر و تحویل زیرساختهای آن به ارتش لبنان، منجر شد.
رئیس مجلس نمایندگان لبنان، در جریان استقبال از هیئت گروه کار آمریکا برای لبنان به ریاست سفیر ادوارد گابریل، موضعی را ابراز کرد که به عنوان تسلیمی واقعبینانه تلقی شد؛ بدین معنا که توافق چارچوبی «بدی اجتنابناپذیر» است، با توجه به پایان اعتبار «یادداشت تفاهم» آمریکا و ایران که همواره آن را - به دلیل داشتن بندی درباره لبنان - «بنیانگذار امنیت و ثبات در منطقه و کشورمان» میدانست. در این راستا، بری از «ایالات متحده و رئیسجمهور دونالد ترامپ» یاد کرد و او را «تنها کسی» توصیف نمود که قادر است اسرائیل را متعهد به پایان جنگ، توقف آتشبس و عقبنشینی به مرزهای بینالمللی در جنوب کند. در همین حال، گابریل نقل قول کرد که بری «بسیار علاقهمند به دستیابی به پیشرفت در مورد مناطق آزمایشی است و شخصاً میخواهد موفقیت این مناطق را ببیند».
در موضع دیگری که دفتر رسانهای بری منتشر کرد، وی اظهار داشت که هنگامی که اسرائیل جنگ خود را پایان دهد و به مرزهای بینالمللی در جنوب عقبنشینی کند، «گسترش فوری ارتش لبنان در منطقه جنوب لیطانی تضمین میشود و ارتش لبنان تنها نیروی حافظ امنیت خواهد بود که انحصار سلاح در آن منطقه را در اختیار دارد؛ منطقهای که حق اهل آن است به آن بازگردند و آن را بازسازی کنند و آنها مشتاقانه منتظر دیدن ارتش لبنان هستند که امنیت و ثبات آنها را حفظ کند».
با وجود اهمیت این موضع، محیطهای پیگیر معتقدند که این موضع نه برای آمریکاییها و نه برای اسرائیلیها کافی یا جذاب نیست، زیرا در عمل به معنای اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ است، در حالی که رویدادها، وقایع و تحولات از این قطعنامه و حتی توافق آتشبس (۲۷ نوامبر ۲۰۲۴) فراتر رفتهاند. این موضوع نشاندهنده رد قاطع واشنگتن برای هرگونه حضور «یونیفیل» (نیروی موقت سازمان ملل در لبنان) پس از پایان مأموریت آن در پایان سال است و تأکید بر تلآویو بر این نکته است که خواسته اصلی، خلع سلاح کامل حزبالله و تخریب ساختار نظامی آن به عنوان «محصول نهایی» همزمان با عقبنشینی کامل و تدریجی اسرائیل است.
آنچه توجه محیطها را جلب کرد، شباهت «گفتار لبنانی» ابراز شده در بیانیه دفتر رسانهای بری و «گفتار آمریکایی» بود که گابریل آن را «با صدا و تصویر» در سخنرانی خود در عین التینه پس از دیدار نقل کرد؛ سخنانی که هیچ انکاری از محتوای آنها که در بیانیه رسمی نیامده بود، منتشر نشد.
گابریل که در حال خواندن متنی مکتوب بود، گفت: «احساس میکنیم رئیسجمهور بری بسیار علاقهمند به دستیابی به پیشرفت در خصوص مناطق آزمایشی است و وی گفته است که شخصاً میخواهد موفقیت این مناطق را ببیند». وی همچنین اعلام کرد: «اگر به توقف آتشبس دست یابیم، شخصاً تضمین خواهم کرد که سلاحهای حزبالله خلع سلاح شود».
وی افزود: «در مورد تپه علی طاهر، (بری) گفت که اگر اسرائیلیها موافقت کنند که ارتش لبنان کنترل زمینها را به عهده گیرد تا از ایجاد ویرانی گسترده توسط اسرائیل جلوگیری شود، بری تمام تلاش خود را برای صحبت مستقیم با حزبالله و متقاعد کردن آنها برای پذیرش توافق به کار خواهد بست و اسرائیل باید در مورد تمایل خود به اینکه ارتش لبنان کنترل این منطقه را به عهده گیرد، شفاف باشد».
گابریل ادامه داد: «(بری) ختم کرد که مردم جنوب اسلحه نمیخواهند، بلکه خانه میخواهند. ما اطمینان حاصل خواهیم کرد که این اظهارات به تصمیمگیران در ایالات متحده منتقل شود».
در بیانیه دفتر رسانهای بری آمده است: «در پاسخ به سوالی مربوط به تپه علی طاهر و تحویل آن به ارتش لبنان، گابریل گفت که اسرائیل باید در مورد پذیرش کنترل ارتش لبنان بر تپه علی طاهر برای جلوگیری از ویرانی گسترده توسط اسرائیل شفاف باشد، اما اسرائیل باید در مورد تمایل خود به اینکه ارتش لبنان کنترل این منطقه را به عهده گیرد، شفاف باشد».
گابریل افزود: «مردم جنوب جنگ نمیخواهند، بلکه میخواهند به خانههایشان بازگردند و ما معتقدیم که جلسه بسیار خوبی بود و رئیس مجلس نمایندگان بسیار صریح بود. ما اطمینان حاصل خواهیم کرد که دیدگاه و نقطه نظر او را به سیاستگذاران آمریکایی منتقل کنیم».
این مهتابی اهمیت خود را نیز در پرتو این برداشت که نبرد علی الطاهر به زودی به پایان خواهد رسید و پیش از آنکه اسرائیلیها به تأسیسات استراتژیک زیر آن حمله کنند، کسب کرده است؛ جایی که دهها از نیروهایش به همراه عناصری از گارد انقلاب ایران محاصره شدهاند. حزبالله بهطور قاطعانه از تسلیم شدن خودداری میکند («پرچم سفید را برنخواهیم تکاند») و حتی تسلیم آن به ارتش لبنان را نیز نمیپذیرد، زیرا از دیدگاه این حزب، این کار به معنای پذیرش ضمنی تجزیه سلاحش در شمال لیطانی خواهد بود. افزون بر این، یکی از نمایندگان حزبالله اعلام کرده که به تصمیم سیاسی لبنان اعتمادی ندارد و نگران است که از ارتش خواسته شود از این موقعیت خارج شود و آن را «به اسرائیل هدیه دهد». در عین حال، حزبالله این نقطه استراتژیک را به گونهای میبیند که سقوط آن میتواند منجر به فروپاشی خط دفاعی دوم در شمال النهر شود و شاید اثر دومینویی از پیشروی اسرائیلیها به سمت منطقه تفاح و بقاع غربی و حتی فراتر از آن به سمت حرمل در پی داشته باشد.
اولین مورد، اعلام تومی پاجوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، مبنی بر اینکه وضعیت لبنان از جمله مسائل امنیتی منطقهای بود که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، بهطور تلفنی با شیخ طحنون بن زاید آل نهیان، مشاور امنیت ملی امارات، مورد بحث و بررسی قرار داد.
دومین مورد، تحویل میشل عون، رئیسجمهور لبنان، از سوی موقتالکار سفیر فرانسه در لبنان، برونو پیررا دا سیلوا، پیامی کتبی از امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، بود که شامل دعوتی برای مشارکت لبنان در نشست مقدماتی کنفرانس بینالمللی حمایت از نیروهای مسلح لبنان و نیروهای امنیتی داخلی بود که در پاریس در ۱۷ سپتامبر آینده برگزار خواهد شد.
این دعوت با تأکید بر «اهمیت این نشست در حمایت از ارتش لبنان به منظور توانمندسازی آن برای کسب تواناییها و منابع لازم جهت ایفای موثر مسئولیتهایش» مطرح شده است؛ امری که نیازمند حمایت بینالمللی و تلاش جمعی برای برآورده کردن نیازهای عملیاتی، تجهیزات لجستیکی، آموزش و توانمندسازی بر اساس اولویتها، برنامه عملیاتی و نیازهای تعیینشده توسط ارتش لبنان است. همچنین در این دعوت اشاره شده است که «نیروهای امنیتی داخلی در بارهایی که ارتش بر دوش میکشد، شریک ارتش هستند و تقویت این نیروها به ارتش امکان میدهد تا بر وظایف اولویتدار خود متمرکز شود».
رهبران نیروهای مسلح تعدادی از کشورها به همراه نمایندگان سازمانهای بیندولتی و کارشناسان در این نشست شرکت خواهند کرد.
شبکه «الپیسیآی» لبنان اشاره کرد که نشست مقدماتی کنفرانس حمایت از ارتش به صورت مشترک توسط فرانسه و اردن سازماندهی خواهد شد. شایان ذکر است که این کنفرانس قرار بود در مارس گذشته برگزار شود، اما شرایط جنگ در منطقه منجر به تأخیر در برگزاری آن شد. در عین حال، سطح مشارکت در نشست ۱۷ سپتامبر به دقت رصد میشود، زیرا این نشست میتواند نشاندهنده میزان اعتماد عربی و بینالمللی به مسیری باشد که بیروت در خصوص مسئله خلع سلاح «حزبالله» اتخاذ کرده است. بهویژه که تقویت ارتش از عناصر توانمندسازی آن برای پیشبرد این وظیفه است، هرچند مقامات لبنان تمایل دارند این فرآیند بدون خشونت و به آرامی اجرا شود.
رئیسجمهور لبنان در دیدار با مهمانان خود تأکید کرد که «وضعیت در جنوب نیازمند پیگیری دقیق است. ما باید از تمام فرصتها به نفع لبنان استفاده کنیم و هر کاری از دستمان برمیآید برای دستیابی به آرامشی که در جنوب آرزو داریم، انجام خواهیم داد؛ جایی که بزرگترین چالش، خروج اسرائیل از روستاها و شهرهای جنوبی اشغالشده، گسترش ارتش تا مرزهای بینالمللی و بازسازی است. ما با تمام توان و به همراه دوستانمان در جهان برای فشار بر اسرائیل جهت پایبندی به توافق چارچوب تلاش خواهیم کرد.»
در این راستا، سفر میشل عون به رم صورت میگیرد؛ وی روز پنجشنبه با پاپ لئون چهاردهم دیدار خواهد کرد و روز جمعه با جرجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، ملاقات خواهد نمود. این در حالی است که واتیکان حمایت و توجه ویژهای به لبنان و «راه صلح» در این کشور نشان میدهد و پایتخت ایتالیا میزبان مرحله اجرایی مذاکرات لبنان، اسرائیل و ایالات متحده بوده است؛ بهویژه دو دور نهایی ششم و هفتم. اکنون با انتظار برای میزبانی دور هشتم در سپتامبر پس از فراهم شدن شرایط مناسب توسط واشنگتن برای برگزاری آن، بهویژه از نظر دستیابی به تفاهم اولیه درباره مکانیسم نظارت در مناطق آزمایشی، که احتمال دارد رم نقش اصلی در آن ایفا کند و آن را گسترش دهد، هستیم.
