از «لبنان واحد لا لبنانان» تا یک دولت برای لبنان
شعار صائب سلام، نخستوزیر فقید لبنان، پس از وقایع سال ۱۹۵۸ این بود: «لبنان یکی است، نه دو تا». این شعار که نماد وحدت میان مسیحیان و مسلمانان در لبنان بود، پس از وقایعی که کشور را لرزاند و با انتخاب فواد شهاب، فرمانده ارتش، به عنوان رئیسجمهور به پایان رسید، مطرح شد. فواد شهاب توسط کامیل شمعون، رئیسجمهوری که پایان دوران ریاستجمهوری او با وقایعی همراه بود که ریشه در دشمنی میان او و جمال عبدالناصر داشت، جایگزین شد؛ عبدالناصری که هر سخنی از زبان او برمیخاست، جهان عرب را از اقیانوس تا خلیج فارس به لرزه درمیآورد.
در روزگار ما، پرسش به سادگی تمام مطرح است: آیا در لبنان یک دولت با رئیسی به نام نواف سلام، پسرعموی صائب سلام، وجود دارد یا چندین دولت که هر کدام برنامهای خاص دارند و توسط این یا آن وزیر کنترل میشوند؟
طبیعی بود که نواف سلام موضوع را حلوفصل کند و از میشال منسی، وزیر دفاع، مانع سخنرانی در جلسه مجلس نمایندگان شود؛ جلسهای که در آن رأیگیری درباره قانون عفو با تمام خوبیها و بدیهایش انجام گرفت که این قانون، بهترین بیانگر وضعیت لبنان با تمام فرسودگیها و کشمکشهایش است.
هیچ چیز بیشتر از ائتلاف میان «حزبالله» و «جریان آزاد میهنی» نشاندهنده این فرسودگیهای لبنانی نیست. این ائتلاف در برابر قانون عفو ایستاد و با وزیر دفاع همبستگی نشان داد که میخواست موضع ارتش لبنان را نسبت به این قانون بیان کند؛ اقدامی که با تصویرسازی ارتش به عنوان نهادی مستقل از کابینه، اساس نظام موجود را زیر سوال میبرد. یعنی ارتش دارای دیدگاه مستقلی در کنار تصمیم کابینه، نماینده قوه مجریه، است... یا حداقل چنین فرض میشود.
صحبت کردن وزیر دفاع در جلسه مجلس نمایندگان به این معنا بود که لبنان اکنون چهار قدرت دارد: قوه مجریه، مقننه، قضاییه... و قدرتی به نام «قدرت ارتش لبنان»، در حالی که این ارتش باید در اختیار قوه مجریه، متجلی در نهاد کابینه و ریاستجمهوری باشد. آیا نیاز به وجود قدرت جدیدی در کشوری است که در مرحلهای گذرن میکند که حداقل میتوان آن را سرنوشتساز توصیف کرد؛ مرحلهای که در پرتو آن مشخص میشود آیا لبنان کشوری قابل حیات است یا خیر.
اتحاد میان «حزبالله» و «جریان آزاد میهنی»، یعنی جریان عون، به نام میشال عون که دوران ریاستجمهوری او بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲، بیش از آنکه دوران ریاستجمهوری باشد، دوران «حزبالله» بود، تصادفی نیست. میشال عون، دولت لبنان را در اختیار «حزبالله»، یعنی در اختیار ایران، قرار داد. این در حالی رخ داد که «حزب» همواره با هرگونه فعالیت ارتش لبنان در خاک لبنان مخالفت میکرد.
اولین مخالفت آنها با حضور ارتش لبنان در جنوب لبنان بود. چه کسی سقوط هلیکوپتر سرهنگ سامر حنا در جنوب لبنان را به دست یک مبارز «حزب» که بعدها آزاد شد، فراموش کرده است؟ چه کسی فراموش کرده که میشال عون، کشته شدن این افسر خلبان را با این جمله توجیه کرد: «(سامر حنا) چه کاری در جنوب لبنان انجام میداد؟»
میشال عون این کار را پیش از آنکه رئیسجمهور شود، انجام داد. این اتفاق در مرحلهای رخ داد که او سوابق خود را برای «حزبالله» ارائه میداد؛ مرحلهای که ده سال طول کشید و در سال ۲۰۰۶ آغاز شد. این مرحله پیش از ورود او به کاخ بعبدا به عنوان نامزد «حزبالله» بود؛ نامزدی که از هیچ تصمیمی که حزب میگیرد، اعتراضی ندارد.
ائتلاف میان عونیان و «حزبالله» نشاندهنده فرصتطلبی است که حد و مرزی ندارد. همچنین نشاندهنده شرطبندی بر برهم زدن دولت نواف سلام، از درون، با هدفی واحد است: جلوگیری از هرگونه پیشرفت در مذاکرات جاری میان لبنان و اسرائیل. نخستوزیر مجلس درست کرد که راه را بر میشال منسی بست؛ مردی که بیش از یک افسر بازنشسته با نیتهای خیر نبود و از حجم آسیبهای ناشی از سوءاستفاده از این نیتها، به ویژه توسط ایران که کاملاً بر «حزبالله» تسلط دارد، آگاه نبود.
در نهایت، لبنان دغدغهای بسیار بزرگتر از قانون عفو با تمام خللهای آن دارد. لبنان با یک آزمون تاریخی روبروست که در نحوه رهایی از اشغالگری اسرائیل خلاصه میشود. اشغالگریای که «حزبالله» میخواهد ادامه یابد تا پیش از هر چیز، توجیهی برای حفظ سلاح خود در برابر سایر لبنانیها باشد.
آنچه نواف سلام انجام داد، عملی کاملاً میهنپرستانه بود در زمانی که هیچ گزینهای جز مذاکرات مستقیم با هیولای اسرائیلی که هر از دستش برمیآید برای تغییر ماهیت جنوب لبنان از طریق تخریب بیشتر و انفجار روستاها و شهرکهای آن منطقه به کار میگیرد، وجود نداشت.
از این منظر، برای لبنان مجاز نیست که در هزارتوهای قانون عفو و موارد مشابه غرق شود. کشور حداقل در حال حاضر، تنها راه تعامل با واقعیتی را دارد که اسرائیل تنها بهرهبردار از حفظ سلاح «حزبالله» است. هر کس که اکنون برای نجات «حزب» و تلاش برای برهم زدن دولت نواف سلام اقدام کند، خود را در خدمت اسرائیل و اشغالگر قرار داده است. هر چیزی غیر از این، جزئیاتی است که همه در خدمت پروژهای هستند که «جمهوری اسلامی» آن را تبلیغ میکند و یکی از اهداف آن تبدیل لبنان به گروگان ایرانی در مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم بین واشنگتن و تهران است.
عیب دارد که عونگرایان و پیروانشان بار دیگر خود را در خدمت «حزبالله» و ایران قرار دهند. در واقع، چنین رفتاری برای طرفی که هرگز از خنجر زدن به پشت ارتش لبنان دست برنداشته، بیش از حد طبیعی است. آیا میشل عون در اکتبر ۱۹۹۰ به سفارت فرانسه در بعبدات فرار نکرد در حالی که افسران و سربازان ارتش با شجاعت در برابر ارتش سوریه که به سمت کاخ ریاست جمهوری و وزارت دفاع در الیرزه پیشروی میکرد، ایستادگی میکردند؟ کسی که در سال ۱۹۹۰ ارتش سوریه را به کاخ بعبدات و وزارت دفاع وارد کرد، به راحتی میتواند در سال ۲۰۲۶ در خدمت پروژه ایرانی در لبنان باشد.
