اسرائیل بر موضع خود در مذاکرات پافشاری میکند و به «حزبالله» کمک میکند تا راهحل در لبنان را ناکام بگذارد
- پرسشهایی درباره میزان انعطافپذیری ترامپ در قبال لبنان... و اینکه چه شرایطی را بر تلآویب تحمیل خواهد کرد؟
روزنامه «هآرتس» گزارش داد که در سایه تهدیدات حزبالله، لبنان تلاش خواهد کرد ایالات متحده را متقاعد کند تا با یک فرآیند تدریجی موافقت کند. پرسش بیپاسخ این است که رئیسجمهور دونالد ترامپ چه میزان انعطافپذیری در پرونده لبنان نشان خواهد داد و چه شرایطی را بر اسرائیل تحمیل خواهد کرد؟
بر اساس گزارش این روزنامه اسرائیلی، ژنرال جوزف کلرفیلد آمریکایی تاکنون ساعات زیادی را صرف مذاکرات کرده است، اما نتایج عملی چندانی به دست نیاورده است. همچنان صحبت از دستاوردهای ملموس توسط ژنرالی که ریاست مکانیسم هماهنگی و نظارت بر آتشبس بین اسرائیل و لبنان را بر عهده دارد، دشوار است؛ مکانیسمی که میتواند مذاکرات دو طرف را به پیش ببرد.
وی روز چهارشنبه گذشته پس از سفری به اسرائیل به بیروت رسید و با رئیسجمهور لبنان، جوزف عون، و فرمانده ارتش لبنان، رودولف حایک، دیدار کرد. در همان روز او به تلآویب بازگشت و روز جمعه مجدداً به بیروت بازگشت تا سلسلهای از دیدارها با نخستوزیر، نواف سلام، و رئیس مجلس نمایندگان و رهبر جنبش «أمل»، نبیه بری، انجام دهد.
گزارشهای عمومی منتشر شده در لبنان پس از این دیدارها از «جو خوب»، «درک آمریکایی از خواستههای لبنان» و «قدردانی از عملکرد ارتش لبنان» سخن گفتهاند. اما تاکنون زمان مشخصی برای دور جدیدی از مذاکرات میان هیئتهای سیاسی و نظامی اسرائیل و لبنان تعیین نشده است و همچنین توافقی درباره مناطقی که ارتش اسرائیل از آنها عقبنشینی خواهد کرد تا ارتش لبنان بتواند نیروهای خود را در آنجا مستقر کند، وجود ندارد.
همچنین هنوز مشخص نشده است که کدام کشورها در هیئتی که قرار است بر اجرای مأموریت ارتش لبنان برای پاکسازی «مناطق آزمایشی» از حضور حزبالله نظارت و تأیید کنند، مشارکت داشته باشند.
تحلیلگری لبنانی که آخر هفته با «هآرتس» گفتگو کرد، بیان داشت که برداشت غالب در بیروت این است که اسرائیل و ایالات متحده در تلاش برای «کسب زمان» تا زمان برگزاری انتخابات در هر دو کشور هستند.
وی افزود: «بیانیههای عمومی در اسرائیل نشاندهنده قصدی برای عقبنشینی از لبنان، بهطور جزئی یا کامل، نیست؛ حملات بیوقفه و عملیات ترور فرماندهان حزبالله همچنان ادامه دارد، گویی آتشبسی وجود ندارد؛ و خود ایالات متحده نیز پوششی برای این عملیاتها فراهم میکند که توانایی دولت لبنان را برای پیش بردن این فرآیند تضعیف میکند.»
این تحلیلگر اضافه کرد که نوعی بیاعتمادی نسبت به جدیت ایالات متحده در حال شکلگیری است و «ناگهان به نظر میرسد که واشنگتن اکنون زمان کافی دارد.»
دو ادعای اصلی در مذاکرات بین کلرفیلد و مقامات لبنانی برجسته شد: اول اینکه اسرائیل بهطور سیستماتیک آتشبس را نقض میکند، و دوم اینکه این کشور برنامه عملی مشخصی با جدول زمانی معین را در اختیار دولت لبنان قرار نمیدهد تا در نبرد داخلی خود با حزبالله به آن متکی شود.
به جای عقبنشینی، اسرائیل «خط زرد» خود را گسترش داده و تخریب سیستماتیک روستاها بدون توقف ادامه دارد. همچنین ایجاد شبکهای از جادهها، خیابانها و پایگاههای دائمی به عنوان نشانهای از قصد برای اجرای سخنان وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، مبنی بر ماندن طولانیمدت در لبنان تعبیر میشود. ادامه ترور فرماندهان «حزبالله» نیز در لبنان به عنوان نشانهای از قصد برای از سرگیری جنگ تمامعیار علیه این گروه تفسیر میگردد.
دولت لبنان که پیشگام این فرآیند سیاسی بود، اکنون خود را میان ملاحظات سیاسی اسرائیل و آمریکا از یک سو، و انتقادات داخلی ناشی از عملکرد ضعیف در مدیریت مذاکرات از سوی دیگر، محاصره یافته است.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که دولت سیاست «انحصار سلاح در دست دولت» را به عنوان یک اصل راهبردی پذیرفت و قصد خود را برای پایان دادن به وضعیت جنگ با اسرائیل و دستیابی به توافق صلح با آن اعلام کرد؛ همچنین جایگاه حزبالله را به عنوان «مدافع لبنان» از آن سلب کرد.
قرار بود صحنه سیاسی لبنان، در کنار مسئله جنگ، مسیری برای دور زدن نفوذ ایران باشد؛ به گونهای که این امر منجر به گسست پیوند میان جبهههای مختلف، تضعیف کنترل تهران بر مهمترین بازوهایش و وادار کردن حزبالله به انتخاب بین تبدیل شدن به یک سازمان سیاسی یا تثبیت خود به عنوان یک گروه مخالف دولت شود؛ امری که جنگ علیه آن را مشروع جلوه خواهد داد.
در آغاز این فرآیند، با وجود موضع اسرائیل، واشنگتن به لبنان نه تنها به عنوان جبههای مستقل نگاه میکرد که رئیسجمهور میتوانست نخستین دستاورد سیاسی خود را در آن ثبت کند، بلکه شاید اساساً به عنوان یک اهرم چانهزنی سیاسی در مذاکرات با ایران.
اما هرچه کمپین در منطقه خلیج فارس پیچیدهتر میشد، بدون ظهور راهحلی برای بازگشایی تنگه هرمز، و با تشدید فعالیت بازوی ایران در عراق و ادامه حملات حوثیها علیه ناوبری در دریای سرخ، به نظر میرسد اهمیت لبنان به عنوان یک سد در برابر ایران در نظر دولت آمریکا در حال کاهش است.
در هفته گذشته، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و رئیس تیم مذاکرهکننده، اعلام کرد که «در ارتباط مستقیم با حزبالله است، از جمله گفتوگوهای شخصی با فرماندهان و رزمندگان در خط مقدم».
وی افزود: «من شخصاً هر جوانی را که در خط آتش حضور دارد میشناسم. آنها خط مقاومت را نخواهند شکست.»
در بیانیههای عمومی دیگر، ایران همچنان تأکید میکند که جبهه لبنان همچنان بخشی از شرایطی است که برای از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده مطرح میکند.
بر اساس گزارشهای رسانههای عربی، تهران همچنین تلاش میکند از طریق یک شبکه صرافی که از سیستمهای بانکی فراتر میرود یا از طریق انتقال نقدی پول، منابع مالی را به حزبالله منتقل کند. مشخص نیست که آیا تهران موفق به انتقال پول به این سازمان میشود یا خیر، و یا حجم این منابع مالی چقدر است.
اما گزارشهایی در لبنان نشان میدهد که حزبالله در پرداخت حقوق کارکنان غیرنظامی خود با دشواری مواجه است. همچنین این گروه نتوانسته است به تعهدات خود مبنی بر جبران خسارت ساکنانی که منازلشان در اثر حملات هوایی اسرائیل آسیب دیده، عمل کند، یا خانههای آنها را بازسازی نماید، یا حداقل کمکهزینه اجاره مسکن به آنها پرداخت کند.
در این مرحله، با وجود تهدیدات دبیرکل حزبالله، شیخ نعیم قاسم، «حزبالله» همچنان به صورت محدود و موضعی عمل میکند و به نظر میرسد توانایی آن برای توسعه یک رویارویی گسترده محدود است.
شخصی که در یک مؤسسه پژوهشی لبنان کار میکند و درخواست کرده نامش فاش نشود، به روزنامه «هآرتص» گفت: «تلاش سازمان در حال حاضر بر تضعیف مشروعیت اقدامات دولت و تصویرسازی آنها به عنوان خیانت به منافع ملی، تحت تأثیر تحمیلهای اسرائیل و آمریکا، و ناتوانی در مقابله با چالش ایران متمرکز است.»
یکی از تجلیات این تلاش، اختلاف شدید هفته گذشته میان وزیر دفاع لبنان، میشل منسی، و نخستوزیر، بر سر بحث درباره قانون عفو که توسط پارلمان تصویب شد، بود.
منسی به چندین ماده از قانونی که عفو را برای مسلحانی که سربازان لبنانی را کشته بودند، شامل میشد، اعتراض کرد و خواستار ارائه موضع ارتش در برابر پارلمان شد. اما سلام مانع از حضور او در پارلمان شد و دلیل این امر را اینگونه توجیه کرد که ارائه موضع ارتش یا وزیر دفاع به صورت جداگانه از موضع دولت مجاز نیست.
این اختلاف علنی به یک مناقشه فرقهای تبدیل شد، زیرا ادعا شد که سلام، که سنیمذهب است، پوششی برای «اسلامگرایان» سنی فراهم میکند و اجازه نمیدهد منسی، که مسیحی است، موضع متفاوتی را مطرح کند.
از اینجا، راه برای اتهامی که نمایندگان حزبالله، که در جلسه پارلمان غایب بودند، به نخستوزیر وارد کردند، کوتاه بود. آنها گفتند کسی که زندانیانی را آزاد میکند که سربازان لبنانی را کشتهاند، نمیتواند از ارتش بخواهد علیه حزبالله عملیات انجام دهد.
مسئله وفاداری سربازان شیعه، در صورتی که از آنها خواسته شود در رویارویی با عناصر حزبالله شرکت کنند، از حساسترین مسائل محسوب میشود. حزبالله در تحریک این زخم حساس و تقویت آن به عنوان تهدیدی که میتواند طرح خلع سلاحش را مختل کند، تردیدی ندارد.
در برابر این تهدید، دولت لبنان تلاش خواهد کرد ایالات متحده را متقاعد کند که با یک فرآیند تدریجی خلع سلاح موافقت کند، همزمان با گسترش عقبنشینی اسرائیل از مناطقی که احتمال رویارویی مستقیم در آنها محدود پیشبینی میشود.
اما به دلیل اصرار اسرائیل بر اینکه هرگونه عقبنشینی منوط به خلع سلاح حزبالله باشد، بعید است که در آینده نزدیک به توافقی منجر شود که گشایش واقعی ایجاد کند.
سؤال باز بر اساس «هآرتس» این است: ترامپ تا چه حد در قبال لبنان انعطافپذیری نشان خواهد داد و چه شرایطی را بر اسرائیل تحمیل خواهد کرد؟
آیا رئیسجمهور آمریکا با فرمولی انعطافپذیر مشابه تفاهماتی که در مورد خلع سلاح جنبش حماس در نوار غزه به دست آمد، یا فرآیندی که دولت عراق در حال حاضر با شبهنظامیان مدیریت میکند، موافقت خواهد کرد تا به دولت لبنان اجازه دهد سایر بندهای توافق چارچوببندی را اجرا کند؟
