فیصل الدویسان: سه فصل... برجستهترین شکلهای رمان در هفتمین هنر
فیصل الدویسان، کارگردان و نویسنده فیلمنامه، معتقد است که از میان اشکال مختلف رمان که سینما (هنر هفتم) از آنها بهره میبرد، رمانهایی با ساختار منظم که بر پایه «ساختار سه پردهای» (Three-Act Structure) استوارند و دارای چارچوب مشخصی برای رویدادها و شخصیتها هستند، برجستهترین آنها محسوب میشوند؛ ویژگیای که فرآیند تبدیل آنها به اثر سینمایی را برای پردازش و اقتباس قابلانجامتر میسازد.
الدویسان در جریان حضورش به عنوان مهمان در نشست «سینما و نگاه به اثر ادبی» که در چارچوب رویدادهای «تابستان فرهنگی ۱۸» و با همکاری انجمن نویسندگان کویتی برگزار شد و توسط نسبیة القصار، رئیس «خانه ترجمه» در این انجمن، مدیریت میشد، به فیلمهای متعددی اشاره کرد که بر اساس آثار ادبی ساخته شدهاند؛ از جمله آثار شعری که در قالب تجربیات سینمایی مختلف به پرده سینما راه یافتهاند. او به فیلم «اودیسه» (The Odyssey) ساخته کریستوفر نولان اشاره کرد که بر اساس حماسه «اودیسه» اثر هومر شکل گرفته است.
وی خاطرنشان کرد که در رمان، روایت ممکن است از شخصیتی به شخصیت دیگر منتقل شود و شخصیت جدیدی در چندین صفحه معرفی گردد؛ و این روایت میتواند تا صدها صفحه ادامه یابد، بدون آنکه مانعی برای نویسنده ایجاد کند. اما در سینما، به دلیل داشتن ساختار مشخص و زمان محدود، کارگردان مجبور است رویدادها و ایدهها را خلاصه کرده و آنها را در قالبی دراماتیک و منسجم ارائه دهد.
الدویسان همچنین به آغازین روزهای سینما، توسط برادران لومیر در فرانسه، پرداخت که با اختراع دستگاه سینماتوگراف، نقش مهمی در گذار از تصویر ثابت عکاسی به تصویر متحرک ایفا کردند. او تأکید کرد که سینما به عنوان هنری مبتنی بر طرح ایدهها و تجربیات انسانی، باید پیامی واضح داشته باشد و نباید صرفاً به جنبه سرگرمی بسنده کند؛ و بر اهمیت عمق این پیام و دعوت مخاطب به تفکر و تأمل تأکید ورزید.
در جریان گفتگو، الدویسان به رماننویس آمریکایی استیون کینگ اشاره کرد و او را یکی از بزرگترین رماننویسان معاصر دانست. او به رمان «درخشش» (The Shining) اشاره کرد که استنلی کوبریک آن را برای تبدیل به فیلم انتخاب کرد. الدویسان یادآور شد که کوبریک از جمله کارگردانانی بود که با دقت بسیار زیادی با رمانها برخورد میکرد؛ چرا که پیش از انتخاب یک رمان برای اقتباس، زمانی را برای مطالعه چندین رمان اختصاص میداد تا آن را با نگاهی سینمایی خاص ارائه دهد.
در مورد نقش فیلمنامهنویس در ساخت فیلم، الدویسان اشاره کرد که در مراحل اولیه تاریخ سینما، مسئولیت ساخت داستان عمدتاً بر عهده کارگردان بود، اما به تدریج نقش متخصصانی که مسئول نوشتن فیلمنامه و پردازش و صیقل دادن داستان متناسب با زبان تصویر و الزامات اثر سینمایی بودند، شکل گرفت.
الدویسان به وجود نوعی تنش میان برخی کارگردانان و رماننویسان هنگام انتقال از متن ادبی به پرده سینما اشاره کرد و تجربه رماننویس پرتغالی ژوزه ساراماگو را مثال زد و اظهار داشت: «او بدترین فیلمنامهنویس است، اما نویسندهای بزرگ در زمینه رماننویسی.»
وی افزود که ساراماگو رمان «کوری» را بدون نامگذاری شخصیتهایش نوشت؛ موضوعی که هنگام تبدیل آن به فیلم چالشی ایجاد کرد، زیرا نیازمند پردازش سینمایی ویژهای برای ساخت پیرنگ و ارائه شخصیتها بر روی پرده بود.
الدویسان امید خود را برای وجود حمایت واقعی در سطح محلی جهت صنعت فیلم و سینما، از طریق ایجاد صندوقهایی برای حمایت از تولید سینمایی، و همچنین تقویت تعامل با تجربیات سینمایی جهانی و بهرهگیری از تخصص متخصصان، پنهان نکرد.
