آیا اسرائیل «ضربات آبی و سفید» را علیه ایران اجرا میکند؟
اسرائيل گزینههای نظامی برای اجرای یک عملیات مستقل احتمالی علیه ایران را در صورتی که ایالات متحده کمپین خود را پایان دهد، یا به توافقی با تهران دست یابد، یا از حمایت از هرگونه تشدید بیشتر توسط اسرائیل خودداری کند، بررسی میکند. مقامات ارشد اسرائیلی این آمادگیها را در سایه تلاش واشنگتن برای یافتن راهحلی دیپلماتیک برای درگیری که در اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، تأیید کردهاند. این آمادگیها لزوماً به این معنا نیست که بنیامین نتانیاهو دستور حمله دیگری را صادر کرده است یا اینکه عملیات نظامی یکجانبهای در آستانه وقوع است. نهادهای نظامی معمولاً گزینههای جایگزینی را برای رهبران سیاسی آماده میکنند. در این زمینه، سیگنالهای اسرائیلی همچنین برای بازدارندگی در برابر ایران، تأثیر بر مذاکرات بین واشنگتن و تهران، حفظ آزادی عمل برای اسرائیل و اطمینانبخشی به افکار عمومی داخلی که از نتایج جنگ ناراضی است، مورد استفاده قرار میگیرد.
بنابراین، تمایز بین برنامهریزی و مجوزدهی امری اساسی است. اسرائیل میخواهد توانایی ضربه زدن به ایران را بدون مشارکت مستقیم آمریکا داشته باشد، اما هنوز نتوانسته است ثابت کند که میتواند دامنه، مدت زمان و حمایت از کمپین مشترک را بهطور مستقل بازتولید کند. بنابراین، تمایز بین برنامهریزی و مجوزدهی امری اساسی است.
وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، بارها تأکید کرده است که اسرائیل باید آزادی عمل خود را در برابر هرگونه تلاش برای بازسازی تواناییهای هستهای و موشکی ایران حفظ کند. در ماه جولای گذشته، او اعلام کرد که ارتش آماده اجرای آنچه را که «ضربات آبی و سفید» نامید، انجام دهد؛ یعنی عملیاتی که بهطور مستقل توسط اسرائیل انجام میشود و در صورت نیاز، بازگشت به ایران با قدرت بیشتر. او پیشتر هشدار داده بود که اسرائیل خود را بهطور دائمی به توافق بین واشنگتن و تهران محدود نخواهد کرد.
در اوایل ماه اوت، کانال ۱۳ گزارش داد که ارتش اسرائیل همچنان برنامههای حمله یکجانبه را حفظ میکند، در حالی که واشنگتن در تلاش برای دستیابی به توافقی برای کاهش درگیریها، بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از اختلالات بیشتر در تأمین انرژی جهانی است.
در طول آمادگیها برای حمله فوریه، مقامات اسرائیلی در ابتدا فرض میکردند که ممکن است برخی عملیات بدون مشارکت آمریکا اجرا شوند. اما در نهایت، این کمپین به یک عملیات مشترک بین ایالات متحده و اسرائیل تبدیل شد.
این همکاری تصادفی نبود. هواپیماهای آمریکایی، اطلاعات، سوختگیری هوایی، مهمات دوربرد، سیستمهای دفاع موشکی، پایگاههای منطقهای، حضور دریایی، و سایر عوامل به گسترش دامنه کمپین فراتر از آنچه اسرائیل بهتنهایی قادر به تحمل آن بود، کمک کردند.
عملیات مستقل نسخه کوچکشدهای از جنگ مشترک نخواهد بود، بلکه مأموریتی متفاوت با تعداد کمتر هواپیماها و مداخلات، با دسترسی محدود به مهمات تخصصی و بدون هیچ تضمینی درباره حمایت یا مداخله آمریکا انجام خواهد شد. اسرائیل توانایی خود را در اجرای عملیات هوایی دوربرد، نفوذ به امنیت ایران، جمعآوری اطلاعات اطلاعاتی، استفاده از تواناییهای سایبری و ترور مقامات ارشد ثابت کرده است. اما سوال سختتر این است که آیا میتواند یک کمپین نظامی را ادامه دهد و خسارات نظامی را به منافع سیاسی تبدیل کند.
اسرائیل پیشبینی کرده بود که جنگ منجر به بیش از آسیب به زیرساختهای نظامی و هستهای ایران شود. نتانیاهو این رویارویی را بهطور علنی به عنوان فرصتی برای تغییر چهره خاورمیانه و تضعیف جدی ایران ارائه داد. اظهارات او به یک نظام منطقهای نوظهور اشاره داشت که در آن اسرائیل نفوذ استراتژیک بیشتری دارد، اگرچه شکل نهادی آن مشخص نشده است.
نتیجه سیاسی مسیر متفاوتی را طی کرد؛ چرا که چهل روز نخست عملیات گسترده اسرائیل و آمریکا، ویرانیهای نظامی را به موفقیت راهبردی تبدیل نکرد. این کمپین به تأسیسات هستهای، نظامی و انرژی ایران آسیب رساند و نیروهای ارشد آن را از بین برد، اما منجر به خلع سلاح هستهای اثباتشده، حذف دائمی توان موشکی ایران یا ایجاد ثبات پایدار منطقهای نشد. همچنین، تحولاتی که نتانیاهو در خاورمیانه پیشبینی میکرد را محقق نگرداند.
حمله دیگری که نیروگاههای تولید برق، تأسیسات نفت و گاز، شبکههای حملونقل یا سایر زیرساختهای غیرنظامی را هدف قرار دهد، میتواند خسارات جبرانناپذیری وارد کند. چنین حملاتی به آسیبهای مادی سنگین و رنج غیرنظامیان منجر خواهد شد. با این حال، مگر اینکه با یک توافق سیاسی قابل دستیابی همراه باشند، هرگونه حمله دیگری تکرار محدودیت اساسی کمپین پیشین خواهد بود: تخریب اهداف بدون تبدیل این تخریبها به دستاوردهای راهبردی پایدار.
چالش نظامی پیچیدهتر میشود اگر اسرائیل اهداف خود را به زیرساختهای نفت، گاز و برق ایران، در کنار تأسیسات هستهای و موشکی گسترش دهد. در آوریل، یک مقام ارشد دفاعی اسرائیل اعلام کرد که چنین حملاتی در دست برنامهریزی هستند، اما منتظر تأیید آمریکا میباشند. تا اواخر جولای، گزارشها حاکی از آن بود که اسرائیل و ایالات متحده مجدداً این گزینه را بررسی میکنند، با وجود اینکه دونالد ترامپ مجوز آن را صادر نکرده است.
افزایش بودجه دفاعی اسرائیل نشان میدهد که دولت برای بیثباتی طولانیمدت آماده میشود. بودجه دفاعی اولیه سال ۲۰۲۶ حدود ۱۱۲ میلیارد شکل برآورد شده بود، که معادل حدود ۳۴ میلیارد دلار با نرخ ارز مرسوم هنگام تصویب بود. با گسترش دامنه جنگ، بودجه دفاعی ابتدا به ۱۴۳ میلیارد شکل افزایش یافت و سپس ۱۵ میلیارد شکل دیگر به آن اضافه شد، تا مجموع تخصیصهای رسمی به حدود ۱۵۸ میلیارد شکل برسد. بر اساس گزارش روزنامه «کالکالیست»، بودجه تقریباً سه برابر شده است و مکانیسمهای تأمین مالی اضافی میتوانند هزینههای واقعی دفاعی را به سطوح بالاتر، یعنی ۱۸۳ میلیارد شکل در سال ۲۰۲۶، افزایش دهند.
این وجوه کل سیستم نظامی را پوشش میدهند و عملیات در غزه، لبنان و ایران، بسیج نیروهای ذخیره، موشکهای مداخلهگر، تجهیزات آسیبدیده، اطلاعاتی، حقوق و دستمزد، خرید مهمات و بازسازی ذخایر مستهلکشده را تأمین میکنند. نمیتوان این بودجه را صرفاً برای یک حمله یکجانبه به ایران در نظر گرفت.
برنامه پیشنهادی توسعه نیروها به ارزش ۴۰۰ میلیارد شکل، از بودجه دفاعی سال ۲۰۲۶ جداست. این یک برنامه چندساله گستردهای است که هدف آن تقویت خریدها، تولید داخلی سلاحها، دفاع هوایی، اطلاعاتی و نیروهای مسلح در طول بیش از یک دهه است. بر اساس نرخهای ارز رایج، ارزش آن بین ۱۱۷ تا ۱۳۳ میلیارد دلار است. وزارت دارایی برخی جنبههای این پیشنهاد را به دلیل پیامدهای آن بر مالیات، وامگیری و هزینههای غیرنظامی مورد مقاومت قرار داده است.
با این حال، این بودجه یک چشمانداز راهبردی را آشکار میسازد. رهبران اسرائیلی انتظار ندارند که رویارویی با ایران و متحدان منطقهای آن با یک توافق واحد پایان یابد. آنها برای عملیات مکرر، افزایش دائمی هزینههای نظامی و کاهش اعتماد به توانایی واشنگتن در تأمین سلاحهای مورد نیاز در زمان نیاز، آماده میشوند.
احتیاط لازم در بررسی افکار عمومی نیز جاری است. یکی از آمارهای متداول نشان میدهد که ۴۸ درصد از اسرائیلیها از جنگ دیگر علیه ایران حمایت میکنند. نزدیکترین درصد مستند، یعنی ۴۸.۲ درصد، از یک نظرسنجی درباره تجدید عملیات نظامی گسترده علیه حزبالله به دست آمده است، حتی اگر این عملیات خطر اختلاف با ایالات متحده را در پی داشته باشد. این نظرسنجی حمایت از یک جنگ تمامعیار دیگر علیه ایران را اندازهگیری نکرده است.
اما نظر اسرائيلي درباره ايران بيشتر متناقض است. اين كمپين مشترك در ابتدا با حمايت گستردهاي مواجه شد که نشاندهنده نگرانيهاي قديمي درباره برنامه هستهاي ايران، موشکهاي بالستيک و ائتلافاقليمي است. همچنان حمايت از تضعيف توانمنديهاي ايران زياد است، بهويژه در ميان ناخبان جناح راست.
اين موضوع بر نتانياهو با نزديک شدن به تاريخ انتخابات اسرائيل که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ برگزار ميشود، سايه سنگيني مياندازد. نظرسنجيهاي متوالي نشان ميدهد که ائتلاف او در موقعيت ضعيفي قرار دارد و اعتماد مردم به رهبري او همچنان پايين است، و جنگ با ايران چندان در بهبود شانسهاي انتخاباتي او نقش نداشته است، با وجود اينکه در داخل اردوگاه او انتظار ميرود که مواجهه نظامي بتواند اعتبار امنيتي آسيبديده او را بازگرداند.
تصعيد ممکن است مسير کمپين انتخاباتي را به سمت مسائل امنيت ملي تغيير دهد و نتانياهو را در مرکز فرآيند تصميمگيري قرار دهد، اما اين به معني آن نيست که انگيزههاي سياسي محرک برنامهريزي نظامي هستند؛ زيرا محاسبات امنيتي ميتوانند با منافع داخلي همزيستي داشته باشند. همچنين هرگونه عمل يکجانبه ممکن است نتايج معکوس داشته باشد اگر منجر به تلفات انساني سنگين، اختلال اقتصادي يا مواجهه با ترامپ شود.
ايالات متحده ميتواند اسرائيل را از طريق محدود کردن تامين مهمات، عمليات سوختگيري هوايي، حمايت اطلاعاتي، سيستمهاي موشکگير، استفاده از زيرساختهاي منطقهاي و حمايت ديپلماتيک مهار کند. با اين حال، اسرائيل همچنان قادر به حرکت مستقل است - بهويژه در پاسخ به حمله آينده ايران يا در صورت وجود شواهد قطعي درباره ادامه تلاشهاي هستهاي - اما اقدام به چنين گامهايي در مقابل مخالفت صريح آمريکا بهاي نظامي و سياسي بسيار بالايي دارد.
همچنين هرگونه کمپين نظامي يکجانبه با محدوديتهاي توانمندي سيستم دفاعي چندلایه اسرائيل مواجه خواهد شد. ميتوان موشکهاي بالستيک ايران را با سيستمهاي «آرو» (Arrow)، «ثاد» (THAAD) آمريکايي يا «پاتريوت» (Patriot) مقابله کرد، در حالي که سيستم «مقلاع داوود» (David’s Sling) لايه دفاعي اضافي در برابر تهديدات خاص شامل موشکهاي بالستيک و موشکهاي کروز ارائه ميدهد. ممکن است بيش از يک موشک ممانعتکننده به سمت هدفي با اولويت بالا شليک شود تا احتمال موفقيت ممانعت افزايش يابد؛ و در نتيجه، درگيريهاي طولاني ميتوانند ذخاير را با سرعتي بسيار بيشتر از توانايي توليد عادي جبران کنند، که اين مشکل ايالات متحده را به تامين بودجه گستردهاي براي افزايش توليد اجزاي سيستمهاي «پاتريوت» و «ثاد» ترغيب کرده است.
بنابراين، آمادگيهاي کنوني بايد به عنوان ترکيبي از برنامهريزي عملياتي و ديپلماسي اجباري تفسير شوند. اسرائيل ميخواهد به ايران بفهماند که دستيابي به توافقي با واشنگتن لزوماً او را از حملات آينده محافظت نخواهد کرد، همچنين ميخواهد به ترامپ بفهماند که هرگونه توافقي که خواستههاي اسرائيل را ناديه بگيرد با چالشها و مخالفتهايي مواجه خواهد شد، و همچنين ميخواهد به مردم اسرائيل اطمينان دهد که دولت هنوز آزادي عمل دارد.
اين پيامها ممکن است موقعيت مذاکرهاي اسرائيل را تقويت کنند، اما همچنين ممکن است اختلاف با واشنگتن را عميقتر کرده و ايران را به سمت توزيع و استحکام بخشيدن به توانمنديهاي باقيمانده خود سوق دهند. تحول برنامههاي اضطراري به عمل نظامي به هرگونه توافقي که بين واشنگتن و تهران امضا شود، به سرعت بازسازي توانمنديها توسط ايران، به ماهيت پاسخ آمريکا، به ذخاير باقيمانده مهمات اسرائيل و به ارزيابي نتانياهو از خطرات نظامي و سياسي بستگي دارد.
آمادگیهای نظامی هماکنون در جریان است، اما هیچ نشانهای مبنی بر نزدیک بودن رویارویی وجود ندارد؛ در حالی که اسرائیل توانایی حمله مستقل به ایران را دارد، پرسشی که تاکنون هیچ برنامهریزی نظامی به آن پاسخ نداده این است: آیا اسرائیل قادر خواهد بود پیامدهای این اقدام را به تنهایی و بدون حمایت ایالات متحده متحمل شود؟
