آیا لبنان سقف را برای تحریک فشار آمریکا بر اسرائیل بالا میبرد؟
به سبک «پیام من حماس میدهم تا حزبالله بشنود»، اعلام «با قاطعیت کامل» بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، مبنی بر اینکه هیچ انصرافی از نوار غزه پیش از خلع کامل سلاحهای این جنبش صورت نخواهد گرفت، موضعی بود که بازتابهایی در سطح لبنان داشت؛ کشوری که مذاکرات دشواری را با تلآویب به ریاست آمریکا و با محوریت زرادخانه نظامی حزبالله میگذراند. در این میان، معادلهای حاکم بر لبنان شده است که مشابه وضعیت در غزه، «زمین در برابر سلاح» را مطرح میکند.
رفتار نتانیاهو در قبال پرونده غزه و «حماس»، بازتابدهنده سیاست «سفتکردن اهرم» است که وی در مسیر انتخابات پیشرو در اکتبر آینده به آن متوسل خواهد شد؛ شرایطی که فضای سیاسی لبنان نیز در آن شکل گرفته است. بیروت اگرچه بر نقش ایالات متحده برای متقاعد کردن اسرائیل به ارائه امتیازی در مسیر مذاکرات با بیروت برای بقای این فرآیند و فراتر رفتن از پیشرفتهای «کاغذی» حاصل از آخرین دور مذاکرات «رم ۲» در پروندههای «دوربرد» (مرزهای زمینی و اسرا) حساب ویژهای باز کرده است، اما به نظر میرسد نتانیاهو گویی با «مهر سرخ» بر امکان انصراف از هر منطقه لبنانی واقع در «خط زرد» پیش از انتخابات کنستت (پارلمان اسرائیل) پایانی گذاشته است.
در همین حال، بیروت بر واشنگتن تکیه دارد که ژنرال جوزیف کلرفیلد را بهزودی به لبنان اعزام خواهد کرد تا در تلاش برای شکستن حلقه معیوبی بگردد که دو عنوان فوریتر در آن میچرخند: «مناطق آزمایشی جدید» و «مکانیسم نظارت بر انصراف و خلع سلاح حزبالله». این تلاشها در بازه زمانی میان موعد مقرر برای میز مذاکرات «رم ۳» در اوایل سپتامبر انجام میشود.
این روند به حاکمیت سیاسی در بیروت عناصر دفاعی ملموسی در برابر «تهاجم» فزاینده «حزبالله» به مذاکرات مستقیم، که آن را تاکنون «بیفایده» میداند، و در نتیجه ضربه به روایت این گروه، و به تبع آن، جلوگیری از تدریجی بلعیدن ابزارهای تصمیمگیری و «کنترل و انحصار» قدرت توسط دولت پس از آنکه حزبالله این قدرت را به زور واقعیت از دست آن گرفته است، فراهم میآورد.
از آنجا که تداوم مذاکرات لبنان و اسرائیل از دیدگاه ایالات متحده بخشی از تصویر بزرگتری است که جبهه لبنان را احاطه کرده و عناصر بازتشکیل سیاسی، امنیتی و اقتصادی کل منطقه را تکمیل میکند، این امر واقعاً بازتابدهنده نظام منطقهای جدیدی با تمام ابعاد است که به نظر میرسد واکنشهای آن در حال تکمیل شدن است، هرچند برخی از آنها پیشدستانه نسبت به سرنوشت جبهه ایران باشد.
از این رو، انتظار برای نحوه مدیریت واشنگتن از بنبستی که مذاکرات لبنان و اسرائیل با آن روبرو شده و تلاش برای راهاندازی مجدد چرخهای آن به گونهای که «طوفان انتخاباتی» نتانیاهو آن را به عقب نراند، افزایش یافته است؛ امری که افق جبهه ایران را نیز در نظر میگیرد؛ جبههای که میان نسیمهای سرد و گرم نوسان دارد و گویی برای انفجاری نزدیک یا پس از انتخابات میانهدوره آمریکا (اوایل نوامبر) آماده میشود، یا بر لبه یک گشایش حتی اگر گذرا باشد، ایستاده است.
مشخص شده است که پویایی «مناطق آزمایشی» (مرحله اول آن سه هفته پیش از زووتر غربی، فرون و صریف آغاز شد) و انتقال آن به مرحله بعدی، قطعاً - مطابق با موضعی که واشنگتن به صراحت اعلام کرده - منوط به تصویب مکانیسم نظارت بر اجرای توافق چارچوبی است که میان لبنان، اسرائیل و ایالات متحده امضا شده است. «آزمایشی بودن» یکی از عناصر اصلی این توافق و از مهمترین ارکان آن، حضور ارتش لبنان در مناطقی است که تلآویب به تدریج از آنها خارج میشود، همراه با تخریب ساختار نظامی حزبالله در آن مناطق و تضمین عدم بازگشت رزمندگان این گروه به آنجا.
در حالی که اسرائیل بر نقش نظارتی خود در این مکانیسم اصرار دارد، بیروت این موضوع را بهطور قاطعانه رد میکند؛ امری که تلاش برای یافتن یک طرف ثالث مورد پذیرش همه ذینفعان را توجیه میکند (واشینگتن نمیخواهد هیچ نقشی در عرصه میدانی داشته باشد) «چه از طریق یک نیروی چندملیتی، بازرسان ملل متحد یا کشورهای اروپایی مانند ایتالیا و فرانسه (که تلآویو با آنها مخالفت دارد)، به شرطی که واشنگتن نقش داوری نهایی را ایفا کند بدون استقرار نیروها در زمین»، طبق گزارش روزنامه «هآرتس».
از آنجا که این دو نقطه حساس هستند و تبدیل آنها به «نردبان سنجش» برای پیشرفت یا بنبست در روند مذاکرات میتواند به نتایج ناامیدکننده یا دلسردکننده منجر شود که اهمیت راهبردی این گفتوگوهای مستقیم بیسابقه را که حدود ۴۲ سال پیش برگزار شد، زیر سوال ببرد، دایرههای آگاه میپرسند آیا امکان استفاده از عناوین فوریتر و کمپیچیدهتر وجود دارد که سه طرف پای میز مذاکره رم بتوانند در آنها به پیشرفتی دست یابند و مجدداً به اعتبار «دیپلماسی» بیفزایند.
در این چارچوب، فرض بر این است که تمرکز بر دو مسئله باشد: توقف کامل آتشبس از سوی اسرائیل، و توقف نقضها خارج از «منطقه امنیتی» شامل نفوذها و هدفگیریها با پهپادها و غیره، و همچنین توقف عملیات خاکیبرداری، آتشسوزی و تخریب در روستاهای اشغالی، همزمان با بررسی امکان پیشبرد برنامهریزی برای مناطق آزمایشی، یعنی خروج تدریجی، حتی اگر بازه زمانی آن منوط به اجرای اولیه مکانیسم نظارتی و زمان مورد نیاز آن با توجه به تجربیات گذشته باشد؛ امری که حداقل به لبنان «اعتراف به اصل» خروج و دامنههای آن را اعطا میکند.
در این زمینه، جو حاکم بر مذاکرات که از منابع نزدیک به ریاست هیئت لبنان به شبکه «الحدث» منتقل شد، حاکی از «سختگیری و احتیاط لبنانی در بازگشت به مذاکرات پیش از دستیابی به پیشرفت در سه موضوع: توقف کامل آتشبس در سرزمینهای لبنان، ایجاد منطقه آزمایشی شامل بنت جبیل و الخیام، و توقف خاکیبرداری، آتشسوزی و تخریب» بود و این موضوع گذرا نبود.
پیش از این، شبکه «الجدید» از منابع ریاست هیئت لبنان مناخات مشابهی را نقل کرد و بر «عدم تکیه بر مسیرهای دیگری که شکنندگی خود را اثبات کردهاند» تأکید نمود و افزود: «مذاکرات در شرایطی که اسرائیل تمایلی به اتخاذ هرگونه اقدامی در حال حاضر ندارد، بهویژه با نزدیک شدن به انتخابات اسرائیلی، دشوار است.»
منابع توضیح دادند که «هیئت نظامی پروندههای متعددی مربوط به مناطق آزمایشی و ترسیم مرزها را بررسی کرده است، اما هنوز وعدهای در این زمینه دریافت نکردهایم. ما به ارتش و عملکرد آن اعتماد داریم و نیازی به کسی ندارد که پشت سر آنها تحقیق کند؛ در حالی که اسرائیل میخواهد تمام کشورهای اروپایی حتی ایتالیا را حذف کند و مشارکت عربی را رد میکند. لبنان نیز حذف کشورهای عربی و غربی از هر مسیری را رد میکند.»
در پاسخ به زمان مورد انتظار برای دور بعدی در سپتامبر، منابع اعلام کردند: «هنوز هیچ زمانی تعیین نشده و ما در انتظار مشاهده رفتار اسرائیل هستیم.»
این امکان وجود نداشت که مشخص شود آیا این جو که قطعاً بر مأموریت کلرفیلد در بیروت سایه خواهد انداخت، بیانگر آمادگی واقعی برای توقف مذاکرات در صورت عدم تحقق شروط لبنان است یا بخشی از نمایش قاطعیت قدرت در برابر تعصب اسرائیل در نقضها و لجبازیها، و تلاش برای کسب حداقل یک توقف آتشبس واقعی، پایان عملیات خاکیبرداری و تخریب، و اعتراف به مناطق آزمایشی و دامنههای آنها حتی «به صورت اصولی» به عنوان یک دوز تقویتی برای روند مذاکره و پشتیبانی از دولت در برابر حملات شدید «حزبالله» بر این دو محور، در چارچوب تلاش برای گروگانگیری کامل واقعیت لبنان برای جبهه ایران و روند مذاکرات آن با ایالات متحده است.
وعمّق هذا الغموض ما نُقل عن مصدر سياسي لبناني مفاده أنه على عكس الشائع، فإن الجانب اللبناني لا ينوي مقاطعة المفاوضات ويصرّ على إكمال هذا المسار حتى النهاية «لأن البديل عنه سيكون كارثياً بالنسبة للبنان وشعبه، لكنه في الوقت نفسه متمسك بمواقفه ومطالبه التي عرضها الوفد اللبناني في الجلسات الأخيرة، والتي ستُنقل إلى رئيس لجنة التنسيق العسكرية الجنرال كليرفيلد، خلال زيارته المرتقبة قريباً إلى بيروت لبحث وقف النار والمناطق التجريبية».
ولم يُعرف ما إذا كانت تصريحات نتنياهو، حول «أن إسرائيل عملت بقوة في لبنان خلال الأيام الماضية»، ومضيفاً أنه لا يستطيع الكشف عن مزيد من التفاصيل بشأن طبيعة العمليات الجارية، بمثابة تمهيد لتخفيف التصعيد الميداني الذي بدأ قبيل انتهاء مفاوضات «روما 2» وألقى بظلال قاتمة عليها، أم لمزيد من التسخين، وسط التعامل مع الأمر على أنه سيكون اختباراً للدور الأميركي في تثمير التقاطعات بين ثلاثي المسار التفاوضي الخاص بجبهة لبنان على حساب تناقضات يُخشى أن يستفيد منها «حزب الله» ومن خلفه طهران.
وقد أكد نتنياهو أن إسرائيل تنفذ ما وصفها بـ«عملية بالغة الأهمية» في لبنان، مشيراً إلى أن الجيش الإسرائيلي نفذ خلال الأيام الأخيرة عمليات مكثفة قال إنها استهدفت من وصفهم بـ«الإرهابيين»، بمن فيهم عناصر في مرتفعات علي الطاهر.
وأضاف: «نحن في خضم عملية بالغة الأهمية، ونتصرف بحكمة وتقدير سليم، وبإصرار وحذر، بالتعاون مع الجيش الإسرائيلي، ونعمل على إزالة التهديدات».
