پاسخ سعودی... و آشکار شدن عراق
ایران ناکارآمدی عراق را فاش کرد. این در حالی رخ داد که جمهوری اسلامی ایران در حملات خود به همسایگان دور و نزدیک خود پیش رفت. این موضوع نشاندهنده میزان ورشکستگی این نظام است که در سال ۱۹۷۹ بر پایه ایده «صادرات انقلاب» شکل گرفت و از سوی دیگر نشاندهنده عدم توانایی هر یک از کشورهای منطقه برای اعتماد به آن است.
پاسخ سعودی که به ضرب مکانهای «حشد الشعبی» در عراق محدود شد، تنها یک واکنش طبیعی به آشکار شدن میزان ناتوانی دولت عراق در کنترل کشور و تصمیمگیری در مورد صلح و جنگ بود.
ایران حملات خود را مستقیماً یا از طریق واسطههایی که در اختیار دارد، به ویژه عراق، که روزانه تلاش میکند ثابت کند همچنان تحت سلطه اوست، انجام داده است.
حملاتی که عربستان سعودی، کویت و اردن را هدف قرار دادند، از خاک عراق آغاز شدند و تصویری از شکنندگی وضعیت در کشوری که قادر به بازگرداندن تعادل خود نیست، ارائه میدهند. پاسخ سعودی که مکانهای شبهنظامیان «حشد الشعبی» را هدف قرار داد، نشان داد که جنگ در منطقه وارد مرحله جدیدی شده است، پس از آنکه عربستان صراحتاً اعلام کرد که آماده تسلیم شدن در برابر فشارهای ایران تا بینهایت نیست و صبر نیز حدی دارد.
جمهوری اسلامی در حال حاضر از تمام برگهای بازی خود برای تشدید جنگی که با ایالات متحده دارد، استفاده میکند. این کشور قادر به پذیرش این واقعیت نیست که یک قدرت بزرگ نیست و باید به راهحلی با دولت دونالد ترامپ دست یابد که آن را به یک کشور عادی تبدیل کند، نه یک قدرت مسلط که شرایط خود را بر دیگران تحمیل میکند و از عراق، یمن و لبنان به عنوان ابزار استفاده مینماید. برای جمهوری اسلامی دشوار است بپذیرد که تشدید تنشها هیچ سودی برای او نخواهد داشت. بیش از آن، این تشدید تنشها حقیقت وضعیت عراق را آشکار میکند، یعنی عراق نمیتواند خارج از دایره کنترل ایران باشد... و دولت عراق نیز علیرغم تمام تلاشهایی که در این زمینه انجام میدهد، از جمله تعیین زمان برای خلع سلاحهایی که تحت کنترل دولت نیست، قادر به تغییر این وضعیت نیست.
رئیسجمهور عراق، علی الزیدی، اخیراً به واشنگتن سفر کرد. دونالد ترامپ هنگام استقبال از او در اتاق بیضی، انواع تحسینها را نثار او کرد. اما تنها چند روز طول کشید تا مشخص شود که شرطبندی عراقیها در کاخ سفید در جایگاه درست نیست و الزیدی قادر به پاکسازی عراق از نفوذ مستقیم ایران نیست.
در نهایت، درست است که الزیدی کمپینی تقریباً موفق علیه فساد در عراق آغاز کرد، اما درست این است که این کمپین به ریشههای اصلی فساد نرسیده است که در سال ۲۰۰۳ و در نتیجه تحویل عراق به ایران توسط دولت جورج بوش جونیور، شکل گرفت.
ارتباط واضحی بین فساد در عراق و نقش ایران در این کشور وجود دارد، به ویژه اینکه فساد نه تنها برای تأمین مالی شبهنظامیان عراقی وابسته به «گارد انقلاب» استفاده میشود، بلکه خزانه جمهوری اسلامی و ابزارهای آن در منطقه را نیز تأمین میکند.
گفتگوی دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «ما به ایران درس سختی خواهیم داد و حملاتی علیه نمایندگان او انجام خواهیم داد»، کافی نیست. چنین سخنانی، علیرغم حملات جدید آمریکا به ایران، در غیاب موضع مشخصی درباره موقعیت عراق، همچنان سخنان زیبا باقی میمانند. چنین موضعی که از آمریکا مورد انتظار است، شامل اعتراف بدون پردهپوشی به این واقعیت است که کشور همچنان تحت کنترل ایران است و از سوی دیگر، برای همسایگانش خطرناک است. پایگاههای «گارد انقلاب» در مرزهای عراق و اردن و حتی سوریه وجود دارد. علاوه بر این، منبع بیشتر موشکهایی که ایران از خاک عراق به سمت کویت شلیک کرده است، از خاک عراق بوده است.
خطرناکترین جنبه این ماجرا این است که حملات ایران علیه عربستان از طریق عراق، تنها بیکفایتی دولت را آشکار نساخت؛ بلکه نشان داد که «جمهوری اسلامی» به توافقهایی که با سایر کشورها امضا میکند احترام نمیگذارد. این موضوع شامل توافقنامهای است که عربستان و ایران در سال ۲۰۲۳ در پکن امضا کردند. ایران نهتنها با استفاده از حوثیها در یمن این توافق را نقض کرد، بلکه عمداً تأکید نمود که عراق در حیطه نفوذ و کنترل اوست. فراتر از این، به نظر میرسد «جمهوری اسلامی» آماده است تا از عراق در جنگی که علیه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و اردن به راه انداخته، استفاده کند.
سخنان دونالد ترامپ مبنی بر اینکه حملاتی که گروههای «حشد الشعبی» در عراق را هدف قرار داد، با هماهنگی میان عربستان و فرماندهی مرکزی ایالات متحده و همچنین با هماهنگی با دولت عراق انجام شده است، فایدهای ندارد. چنین ادعایی در واقع نوعی بیتوجهی به واقعیتی اجتنابناپذیر است. این واقعیت را میتوان در پرسشی بسیار ساده خلاصه کرد: جایگاه عراق در معادله منطقهای کجاست و آیا میتواند بیش از یک بازیگر در مدار نفوذ ایران باشد؟
متأسفانه تلاش علی الزیدی برای ایجاد تعادل میان رابطه دولتش با ایران از یک سو و کشورهای همسایه عربی از سوی دیگر، تلاشی جدی نبود. نخستوزیر عراق مجبور شد سفر خود به ریاض را حداقل در حال حاضر به تعویق بیندازد. این به تعویق انداختن منطقی است تا مشخص شود جایگاه عراق در معادله منطقهای کجاست و آیا خروج کشور از سلطه ایران امکانپذیر است یا خیر...
«حشد الشعبی» که متشکل از گروههای متعددی از شبهنظامیان است، نماد این سلطهگری است که از سال ۲۰۰۳ همچنان ادامه دارد. حقوق اعضای این شبهنظامیان از بودجه دولت عراق تأمین میشود. سخنان ترامپ درباره «هماهنگی» با دولت الزیدی هیچ کمکی نمیکند، بلکه نوعی فرار از پرسش بنیادین درباره مبنای امیدواری او به عراق است؛ امیدواریای که تا زمانی که سلاح شبهنظامیان عراقی کلام اول و آخر را در کشوری بگوید که مشاوران نظامی ایران در آن آزادانه تردد میکنند و به تفریح میپردازند، بیفایده خواهد بود.
