مذاکرات رم در آستانه تکانها... از الشیقف لبنان تا تنگه هرمز
بین حدّ ارتعاشات انفجار لرزان، پس از آنکه در اسرائیل اعلام شد که این شبکهای از تونلها و پناهگاهها برای «حزبالله» در اطراف قلعه الشقیف است، و لرزشهای منطقهای که پیش از ساعات دشواری قرار گرفته، یا با «ضربه تسلیمآمیز» واشنگتن به ایران روبرو میشود یا با موجی از تشدید تنش که ترمزهای مانع از شعلهور شدن آشکار در تمام سناریوها را تاکنون حفظ کرده است، روز سهشنبه در رم، هفتمین دور مذاکرات مستقیم بین بیروت و تلآویب با حمایت آمریکا برگزار میشود.
انفجارهای متوالی که اسرائیل در مناطق اشغالی جنوب لبنان انجام میدهد، بزرگترین آنها در شب پنجشنبه تا جمعه با استفاده از ۷۰۰ تن مواد منفجره که باعث زلزلهای به قدرت ۳.۸ درجه مقیاس ریشتر شد و امواج آن به کوه لبنان و بیروت رسید، بر دور مذاکراتی که تا پنجشنبه ادامه دارد فشار میآورد؛ دوری که همچنین با خطرناکترین تحرک صفحات داغ منطقه در شرایطی که جبهه ایران در یک چهارراه سرنوشتساز قرار گرفته، رقابت دارد؛ چهارراهی که یا درهای برخورد بزرگ و جنگ هرمز و مسیرهای مشابه و شاید دریاها را باز میکند یا پنجره دیپلماسی را به پلهای تبدیل میکند که منطقه از طریق آن از مواجههای که ممکن است فراگیر شود، عبور کند.
در حالی که به نظر میرسد تلآویب عملیات انفجار را ترکیبی از نمایش قدرت در چارچوب ترسیم مرزهای عقبنشینیهای ممکن در خلال «مرحله آزمایشی» و آمادهسازی زمینه برای هرگونه عقبنشینیهای اضافی که واشنگتن ممکن است تحت فشار به آن سمت هدایت کند، انجام میدهد تا با تضمین «پاکسازی» آن توسط خود، زیرساختهای حزبالله را از بین ببرد، دور دوم مذاکرات رم که با حضور کارشناسان و متخصصان برای بررسی مکانیسمهای نظارت بر خلوص مناطق بازپسگرفتهشده از حضور حزبالله و همچنین ترسیم مرزهای زمینی همراه خواهد بود، عمدتاً در غباری محصور به نظر میرسد که نشان میدهد طوفان شدیدتری در منطقه در راه است و وزش آن میتواند تمام مسیرهای مذاکره را متوقف کند، بهویژه در شرایطی که نفسها به دلیل احتمال اینکه کشور کوچک به چشمانه این طوفان کشیده شود، در سینه حبس شده است.
در حالی که ایالات متحده تابلوی هشدارها را برای آمریکاییهای حاضر در منطقه یا کسانی که قصد سفر به آن را دارند به رنگ قرمز درآورده است، هیچکس در لبنان به نظر نمیرسد که پاسخی برای این پرسش بزرگ داشته باشد: آیا حزبالله مجدداً به جنگ ملحق خواهد شد، با حمایت ایران، همانطور که در ۲ مارس گذشته انجام داد؟
با وجود اینکه محیطهای سیاسی معتقدند هر موج جدیدی از حملات به ایران که از مرزهای مرحله قبلی فراتر رود، به معنای استفاده تهران از تمام سلاحهای «جنگ بقا» از جمله تمام بازوهای آن در منطقه است، منابع دیگری معتقدند که «حزبالله» ضعیفترین حلقه در هر فعالسازی واحد جبههها شده و در صورت لغزش به مواجهه، سختترین قیمت را خواهد پرداخت؛ و اشاره میکنند که روند جنگ ۱۰۴ روزه اخیر که حزب برای دفاع از تهران انجام داد، میزان تحلیلرفتگی حجم و کارایی نظامی آن را آشکار کرد، پس از آنکه از یک عامل پشتیبانی به نمایندهای تبدیل شد که نیاز به حمایت مستقیم دارد و با موشکهایش سعی در ایجاد معادله بازدارندگی برای جلوگیری از هدف قرار دادن جنوب بیروت داشت، که حتی موفقیتآمیز نبود، زیرا رئیسجمهور دونالد ترامپ، اسرائیل را تحت فشار قرار داد تا مسیر مذاکرات اسلامآباد را محافظت کند.
بر اساس این منابع، تقویتکننده این ادعا که «حزبالله» به «پهلو نرم» در محور ایران تبدیل شده، این است که هر اقدام جدیدی که این گروه علیه کشور انجام دهد، برای نخستین بار بدون حمایت رسمی چتری قانونی صورت میگیرد که پیشتر توسط معادلات سیاسی و بیانیههای وزیری شکل گرفته بود. در مقابل، دولت فعلی به ریاست نواف سلام، نهتنها در ۵ اوت ۲۰۲۵ تصمیم تاریخی مبنی بر انحصار سلاح در دست دولت را تصویب کرد، بلکه در ۲ مارس گذشته و پس از اعلام ورود به جنگ به عنوان «انتقام از خامنهای»، به طور صریح فعالیتهای نظامی و امنیتی حزبالله را ممنوع اعلام کرد و آنها را خارج از قانون دانست و خواستار تحویل سلاح به دولت و محدود کردن نقش این گروه به فعالیتهای سیاسی شد.
همچنین منابع معتقدند که حزبالله حتی مانند جنبش «حماس» نیست که از نبود دولت فلسطینی به عنوان عاملی که تعامل با آن را برای تعیین ابعاد «روز بعد» از جنگ غزه ضروری میکند، بهره ببرد. آنها استدلال میکنند که دولت لبنان، برخلاف پیامدهای عملیات بلعیدن تدریجی و سازمانیافتهای که حزبالله و پشت سر آن تهران برای نقشها و اقتدار خود انجام دادند، حاکمیت دیپلماتیک خود را از طریق مسیر مذاکرات مستقیم با اسرائیل بازیابی کرده است. این مذاکرات نهتنها بدون مشارکت یا حضور حزبالله به هر شکلی در جریان است، بلکه علیرغم اعتراضات سیاسی این گروه علیه آن و نافرمانی از محورهای اصلی آن، به ویژه آنهایی که جوهره فریمورک سهجانبه امضا شده در بیروت، تلآویو و واشنگتن در ۲۶ ژوئن را تشکیل میدهند و بر مبنای «بازپسگیری زمین در برابر تحویل سلاح» استوار است، ادامه دارد.
با وجود اینکه منابع این عوامل را به عنوان ورودیهایی نظری در زمینه «اجزای» بازدارنده از پیوستن حزبالله به جنگ جدیدی که میتواند آخرین اوراق حفظ جایگاه خود را در تعادلات «روز بعد» پراکنده کند، در نظر میگیرند و آنها را از ویژگیهای معادلهای به سبک «ضعف حزبالله، قدرت لبنان» میدانند، اما تمام برآوردها بر اساس نظر مخالفان حزبالله، زمانی که ایران راه «بعد از من، طوفان» را در پیش گیرد، نقض میشود. بازوی اصلی ایران پیش از پنج ماه نشان داده است که نه تمایل و نه توانایی برای گریز از این راه را دارد، به ویژه پس از آنکه دادهها در زمان حذف تقریباً کامل حاشیههای امنیتی لبنان در تصمیمات حزبالله که تصور میشود اکنون توسط گارد انقلاب و بر اساس مقتضیات نبرد بزرگتر اداره میشود، همپوشانی یافتند.
بر اساس نظر مخالفان «حزبالله»، هر مسیری که منطقه و از جمله جبهه لبنان در پیش بگیرد، مسیر مذاکره با اسرائیل مصونیت دیپلماتیک و سیاسی کسب کرده است که تضمین میکند این مسیر، حتی اگر با تأخیری، چارچوب تنظیمکننده یگانه برای پس از جنگ در صورت وقوع آن یا برای مرحله گذار بین انفجار و گشایش باقی بماند. این در حالی است که اطمینان وجود دارد که دولت لبنان در هر حال جایگاه خود را در قبال حزبالله و بازیگران خارجی که مشتاق کمک به بازیابی مقدمات، بازسازی و پشتیبانی از آن برای تضمین خروج کامل اسرائیل بر اساس مکانیسم آزمایشی شامل مرحله اول آن در زوتر غربی، فرون و صریف تثبیت کرده است. لبنان در دور دوم مذاکرات رم میخواهد این مکانیسم را گسترش دهد تا زوتر شرقی، یحمر و آرنون را پوشش دهد و به الخیام برسد و مکانیسمی برای تحقق میدانی ایجاد کند که تلآویو بخشی از آن نباشد و قوانین لبنان را در بخش مربوط به ورود به منازل و املاک خصوصی رعایت کند.
در همین راستا، سفارت ایالات متحده در بیروت ارتش لبنان را تبریک گفت و بر قدردانی ایالات متحده از ایثار این ارتش در حفاظت از حاکمیت و امنیت لبنان تأکید کرد. همچنین به اظهارات وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، استناد شد که گفت: «امیدواریم ارتش لبنان و دولت قانونی و حاکم لبنان به گسترش نفوذ خود و تأمین امنیت بخشهای بیشتری از خاک لبنان ادامه دهند.»
از سوی دیگر، رئیسجمهور جوزف عون گفت: «اکنون زمان آن رسیده که همگی حقیقت ثابت و دستوری و میهنی را تثبیت کنیم: هیچ سلاحی خارج از چارچوب مشروعیت دولت، مشروعیت ندارد و هیچ حفاظتی برای این وطن جز توسط ارتش ملی متحدکنندهای که نماینده تمام لبنانیهاست، وجود ندارد. تنها ارتش است که دارای تصمیمگیری، قدرت و مشروعیت لازم برای تبدیل شدن به بازوی نظامی انحصاری دولت است و ما با ثبات و اصرار، گام به گام، برای حفظ همزیستی مسالمتآمیز و ثبات در حال تلاش هستیم.»
وی افزود: «مسئولیت ارتش امروز در جنوب، با هر گام عقبنشینی اسرائیل از خاک لبنان، دوچندان میشود. مرحله آینده مستلزم حضور کامل واحدهای نظامی در سراسر مرزهای جنوبی و اعمال انحصاری حاکمیت دولت بر سرزمینهایش است؛ امری که به جهان ثابت کند لبنان تنها با ارتش خود قادر به حفاظت از حاکمیت و کنترل امنیت این منطقه حساس است، تا زمینه برای بازگشت ایمن فرزندان آن به روستاها و شهرکهایشان فراهم شود. اگر ارتش این نقش مهم را ایفا میکند، احاطه لبنانیها پیرامون آن نه یک تجمل، بلکه یک ضرورت وجودی است.»
عون ادامه داد: «من با اطمینان و افتخار، اعتماد کامل به رهبری ارتش تجدید میکنم که در دقیقترین و دشوارترین شرایط نشان داده است که در سطح بالایی از مسئولیتپذیری، حرفهایگری و بیطرفی قرار دارد. این نهاد پروندههای حساس را با خردمندی و با تأکید بر منافع ملی عالی، دور از هرگونه رقابتجویی یا سوگیری مدیریت کرده است.»
از سوی دیگر، نخستوزیر تأکید کرد که نهاد نظامی همچنان «نماد اول استقلال لبنان» باقی میماند و بر این نکته تأکید ورزید که «بازیابی حاکمیت کامل، تثبیت ثبات و حفاظت از شهروندان، به حضور ارتش در سراسر خاک لبنان و اعمال حاکمیت دولت بر آن از الناقوره تا العریضة وابسته است.»
پیشتر، عون اعلام کرده بود که «انفجارهای بزرگ ثبتشده در قلعه الشقیف، که امواج لرزهای معادل زلزلهای به قدرت ۳.۸ درجه بر مقیاس ریشتر، بر اساس مرکز ملی ژئوفیزیک ایجاد کردند، تشدید بسیار خطرناکی محسوب شده و نقض فاضحانهای از تعهدات موجود است. این رویدادها همچنین تهدیدی مستقیم برای مسیری هستند که بر اساس توافق چارچوب آغاز شده و لبنان متعهد به اجرای الزامات آن شده است.»
