ادبیات طبقات را نمیشناسد
سرانجام، در زمانی که جوایز ادبی اغلب در حلقههای بسته اهدا میشوند و نامهایشان میان نخبگان دستبهدست میگردد، داستان مردی ساده از چین آمد تا کل این نظم را برهم بزند. نه به این دلیل که نویسندهای باتجربه باشد، یا از دانشگاهی معتبر فارغالتحصیل شده باشد، بلکه صرفاً به این دلیل که... او کارمند تحویل سفارش بود.
او پنجاه و شش سال دارد، با دوچرخهاش در خیابانها حرکت میکند، با زمان رقابت میکند، فشار مشتریان را تحمل میکند و جزئیات روزمرهای را زندگی میکند که کسی به آنها توجهی ندارد. او بخشی از محیط فرهنگی نبود، در سمینارها حضور نداشت و در صفحات ادبی شناختهشده نبود. با این حال، چیزی دیگر در درونش حمل میکرد؛ چیزی که با چشم دیده نمیشود، با حقوق سنجیده نمیشود و در قرارداد کاری ثبت نمیگردد... او زبانی را حمل میکرد.
از سالها پیش، نوشتن را آغاز کرد. نه برای نظریهپردازی، و نه برای جستجوی شهرت، بلکه زیرا در نوشتن فضایی یافت تا نفسهایش را بازیابد. او بیش از شش هزار شعر سرود، بسیاری از آنها میان یک سفارش و سفارش دیگر، یا در لحظات انتظار کوتاه زاده شدند. او از خستگی نوشت، از بارانی که او را در راه تعقیب میکرد، از ترس تأخیر، و از کرامت انسان هنگامی که در جزئیات کوچک آزمایش میشود.
او ننوشت چون «میخواست نویسنده شود»، بلکه صرفاً... احساس میکرد، و سپس ناگهان، اتفاقی افتاد که زیاد رخ نمیدهد؛ ادبیات به سوی او برگشت.
در آخرین دوره خود، وانگ جیپینگ برنده جایزه ادبی «لو شون» شد، یکی از مهمترین جوایز در چین، که از دهه ۱۹۹۰ میلادی توسط اتحادیه نویسندگان چین اهدا میشود و به طور دورهای برای آثار برجسته در زمینههای شعر، رمان، نقد و ترجمه اعطا میگردد. این جایزهای گذرا نیست، بلکه یک نهاد ادبی با تاریخ و معیارهای سختگیرانه است و به عنوان یکی از بالاترین اشکال تأیید ادبی در داخل کشور محسوب میشود.
اینکه شاعری از حاشیه زندگی، نه از سالنهای فرهنگ، برنده شود، این تنها یک تصادف نیست... بلکه نشانهای است.
او برای مجموعه شعر خود با عنوان «پرواز پایین» برنده شد، عنوانی که گویی کل سفرش را خلاصه میکند: شاعری که در برجهای زبان بالا پرواز نمیکند، بلکه مینویسد در حالی که نزدیک به زمین، نزدیک به مردم، و نزدیک به جزئیات کوچکی است که هر روز با آنها مواجه میشویم و بدون توجه از کنارشان میگذریم.
و شاید در اینجا عمیقترین پارادوکس نهفته باشد: جایزهای به نام «لو شون»، نویسندهای که از انسان ساده حمایت کرد، امروز به مردی میرسد که آن سادگی را زندگی میکند، نه به عنوان ماده ادبی، بلکه به عنوان زندگی روزمره.
در مورد ارزش مالی جایزه، این موضوع به اندازه جایگاه معنوی آن جلب توجه نمیکند، زیرا از برترین جوایز ادبی در داخل چین محسوب میشود و به تنهایی کافی است تا نویسندهای را از حاشیه به پیشانی بیاورد. با این حال، وانگ جیپینگ در شغل خود باقی ماند، تحویل سفارش را ادامه داد، گویی هیچ چیز تغییر نکرده است... یا شاید زیرا همه چیز در درون او تغییر کرده است، نه در شغلش.
داستان اینجا درباره مردی نیست که برنده جایزه شده است، بلکه درباره سیستمی است که کمی لرزید. زیرا این پیروزی تنها یک تجلیل نبود، بلکه یادآوری صریحی بود که ادبیات تنها در سالنها ساخته نمیشود، و تنها از نظریهپردازی زاده نمیشود، بلکه ممکن است از خیابان، از خستگی، و از زندگیای بیرون آید که کسی آن را نمینویسد.
ادبیات، در ذات خود، تجملی زبانی نیست. او بازتابی از زندگی است، با تمام سختی و سادگیاش. و این همان چیزی است که آن مرد انجام داد: او واقعیت را زیبا نکرد، بلکه آن را همانطور که هست منتقل کرد، و از بسیاری از متون صیقلخورده صادقتر بود.
شاید ما به داستانهایی مانند این نیاز داریم، نه فقط برای تشویق آنها، بلکه برای بازنگری در مفهوم ما از نویسنده. نه هر کسی که نوشته است ادیب شده است، و نه هر ادیبی در داخل کتابخانه زاده شده است.
آنجا، در گوشهای از این جهان، ممکن است کارگر دیگری، یا رانندهای، یا کارمند سادهای باشد که اکنون متنی مینویسد که نمیداند ممکن است چیزی را تغییر دهد.
زیرا ادبیات واقعی... همیشه از بالا نمیآید، بلکه اغلب از پایین صعود میکند، همراه با راستی زندگی، سنگینی تجربه، و نبض انسان.
