قایقها و کشتیهای کویت به کجا میروند؟
از جمله علل شایع در عرصه تربیتی، ضعف گرایش به مطالعهی صحیح و بیارتباطی با کتابهای اصیل میراثی است!
و این بیماری لاعلاج در میان گروهی از جوانان نسل جدید، از هر دو جنس، رواج یافته است!
آنان را سرگردانیِ شتابزدهای که عصر حاضر به آن مبتلاست، به خود مشغول داشته... و اشتیاقِ رسیدن بدون تلاش، آنها را فریب داده و به این گمان انداخته که مطالعه بیهوده است و شکمهای کتابها تنها گورستانهای جمعی هستند که بر آنها غبار و گلولای نشسته است! و آنچه اکنون آنها را درگیر میکند، زندگی است... و هیچ چیز جز زندگی!
و شنیدن این سخن از جوانی نوجوان در یکی از برنامههای (تلویزیونی یا رادیویی) که دربارهی «زندگی» با ما سخن میگوید، گویی واقعاً آن را میشناسد و گویی ما - ما که از او پیشتر در زمان به دنیا آمدهایم - در سیارهی زهره زاده شدهایم که نزدیکترین سیاره است، تا زمین نیامدهایم، پیش از او در زندگی زحمت نکشیدهایم، آن را زیسته و ندیدهایم! و میبینی که چشمانش را به آسمان میدوزد، سپس نفسی عمیق میکشد و آه میکشد و سپس از درسها و عبرتها دربارهی ماهیت زندگی سرریز میکند!
شایسته است که با نگاهی اجمالی، او و بینندگان و شنوندگان را به نسل اول اهل کویت یادآوری کنیم که در فضای (دو جنگ جهانی) زیستند؛ بسیاری از آنها جوانیشان را تماماً در نیمکتهای درس یا تدریس سپری نکردند... و زندگیشان در غرق شدن در نظریهها یا تألیف کتب نبود، بلکه مدتی در زندگی غرق شدند، همانگونه که زندگی است با واقعیتِ شیرینی و تلخی، نیکویی و بدیاش؛ آنها در فرجانها و برایحها میگشتند، در دیوانها مینشستند، با حاکمان و محکومان ارتباط برقرار میکردند، از خفايا جامعه و پنهانترین دردهای دل و رنج خانوادهها آگاه میشدند، و اهمیت همبستگی و انسجام جامعه و مسئولیت حفظ خانواده، و لحظهی تأمل در کنار ساحل دریا، و ازدحام اجتماع صبحگاه در (میدان الصفاة)، و تلخی شکست در کسب روزی، و سختی تلاش برای معیشت، و پیامدهای نظر آزاد در مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را میشناختند. و هرگز ارتباط خود را با شخصیتهایی که از طریق آنها آنچه در کشور میگذرد و محرکهای آن را میشناختند، از دست ندادند!
و در سخنان آن جوان دربارهی آنچه با کلمهی «زندگی» مد نظر دارد، از او برمیآید که زندگی نزد او همان وجود محدودی است که میشناسد و شرایطی است که احاطهاش کردهاند! و همان آرزوهایی است که به آنها رویا میبافد و به آنها میرسد یا نمیرسد! و همان دختری است که دوستش دارد و میخواهد عشقش به او را به مسئلهی جامعه یا معمای جهان تبدیل کند! و همان نشستن در کافهها و شرکت در امتحانات یا بازنشستگیها یا شبنشینیها و شبهای تاریک، یا آنچه زیر نظرش در خط سریع یا در پارکینگها یا دفتر یا بازار تجاری میافتد، یا آنچه را به سرعت در پیامک (SMS) میخواند و یا برنده جام جهانی! یا شایعاتی که به گوشش میرسد و مربوط به وضعیت جنگها، بحرانهای جهان و دغدغههای گرانی قیمتهاست... اینها همه زندگیای است که میتواند جوانی از جوانان امروز ما را احاطه کند!
اما زندگیای که نسل اول میشناخت، چیزی عمیقتر، گستردهتر و وسیعتر از این است! این رودی خروشان و جاری است که ما سرچشمه و مجرای آن را نمیشناسیم! برخی از آن به نشستن در کنار ساحل قانعاند، برخی با جریان شنا میکنند یا در آن غرق میشوند! و برخی تنها به صعود به سرچشمههایش قانعاند تا بیشتر کشف کنند!
آثار جاودان پیشینیان، از کتابها، دانشها و هنرهایی که دانشمندان کویت سرودهاند، همان قایقها و کشتیهایی هستند که با آنها سوار میشویم و به عنوان کاوشگران و جستجوگران در سرچشمهها، معادن و مجاری رود بزرگ زندگی حرکت میکنیم!
و در اینجا دشواری آشکار میشود، زیرا همهی مردم نمیتوانند رهبر و اهل سفر باشند... بنابراین هر کس بخواهد در این رود جستجو کند و از خفايا آن آگاه شود و رازهایش را بفهمد، به تجربه و مهارت و مقابله با آزمایشهای سالها نیاز دارد!
واقعیت آن است که روانشناسی نوین به ما نشان میدهد که ما نمیتوانیم به آنچه را نمیدانیم، جز از طریق آنچه را که میدانیم، بشناسیم! دانش پیشین ما کلید ورود به درِ ناشناختههاست؛ و برای مثال، ضربالمثلهای کویتی را در نظر بگیرید: برای کسی که آنها را ندیده و نشنیده و نمیشناسد، آنها معنای چندانی ندارند، اما برای کسی که آنها را دیده و در بستر زندگی خود تجربه کرده است، نماد تصاویر و مفاهیم بیشمار و بیحسابی هستند... بنابراین، ما تنها با ذهن خود خوانش نمیکنیم، بلکه با تجربیات و دانشهای خود میخوانیم!
آیا ممکن است انسان در جوانی، از معانی زندگی، بیشتر از آنچه سن و سالش به او اجازه تجربه و دانش میدهد، درک کند؟
اینجا راز بیمیلی بیشتر جوانان به کتابهای کهن و ارزشمند نهفته است! جهل آنها به زندگیِ عمیق و گسترده، چیزی که آنها را از آن کتابها میترساند!
آنها به سرعت از آنها خسته میشوند، همانگونه که از صحبت با افراد مسنتر از خود خسته میشوند! و آنها به صحبت دربارهٔ زندگی اکتفا میکنند تا خود را فریب دهند که آن را شناختهاند!
و اما امروز، با رواج ابزارهای تفریحی و انواع خوانشهای تصویریِ سریع، که همگی با روحیهٔ جوانان سازگارند و برای سن آنها دلنشیناند و با محیطشان همخوانی دارند، چه چیزی او را مجبور میکند تا برای به کار بستن قایقها و کشتیهایی که او را به سوی «زندگیای» میبرد، که نسبت به درک و تجربههایش «ناشناخته» است و او در بهار عمر و اوج جوانیاش، نمیتواند به اعماق آن راه یابد، تلاش کند و مشقت بپذیرد؟!
