آیا ترامپ را به تکیه بر کارت عراقی فرا میخواند...؟
چه چیزی دونالد ترامپ را به شرطبندی بر عراق وامیدارد؟
به وضوح، حداقل تا کنون، رئیسجمهور آمریکا، تحت تأثیر سفیرش در آنکارا، تام براک، معتقد است که میتواند عراق را از ایران دور و به سوریه نزدیک کند، با راهاندازی مجدد خط لوله نفت کرکوک-بانیاس.
در صورت بازسازی این خط لوله، او قادر خواهد بود روزانه دو میلیون بشکه نفت را از طریق آن صادر کند. در نهایت، عراق نیز نیاز دارد تا از تنگه هرمز عبور کرده و از طریق سوریه و شاید لبنان به دریای مدیترانه دسترسی یابد.
آیا شرطبندی رئیسجمهور آمریکا در جای خود است؟ آیا شانس دونالد ترامپ با عراق بهتر از شانس او با ایران خواهد بود؟ این پرسش در آینه استقبال بزرگ، حتی اغراقآمیز، از نخستوزیر عراقی، علی الزیدی، در واشنگتن توسط رئیسجمهور آمریکا مطرح میشود. ترامپ هیچ ستایشی را دریغ نکرد و بر الزیدی بارید، در حالی که نادیده گرفت که این فرد تنها مدتی پیش صاحب بانکی بود که به اتهام پولشویی به نفع «گارد انقلاب» در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفته بود!
ترامپ نخستوزیر عراق را در کاخ سفید در زمانی استقبال کرد که نبردهای پراکندهای میان ایالات متحده و ایران در جریان است، با تمرکز ویژه بر تنگه هرمز.
رئیسجمهور آمریکا دیر دریافت که تفاهمنامهای که با رئیسجمهور ایران، مسعود پشکیان، امضا کرده بود، هیچ معنایی ندارد. هنوز شکاف عمیقی میان واشنگتن و تهران وجود دارد. هر کدام به نغمه خود میخوانند و هر کدام تفسیر خاص خود را از تفاهمنامهای که با ایرانیان به دست آوردهاند دارند. معاون رئیسجمهور آمریکا، جی. دی. ونس، همراه با فرستادگان استیو ویتکوف و جارید کوشنر، حضور یافت. تکرار نبردها میان ایالات متحده تنها بیانگر میزان ناامیدی ترامپ از نتایج حاصل از مسیر اسلامآباد است.
خوب، الزیدی توانست پس از آنکه رئیسجمهور آمریکا بر نوری المالکی، نخستوزیر پیشین و برجستهترین شخصیت شیعه در آنچه «چارچوب هماهنگی» نامیده میشود، وتو گذاشت، به مقام نخستوزیری برسد که مهمترین موقعیت در عراق است.
تا کنون، الزیدی از طریق کمپین مبارزه با فساد که دولت او راه انداخته است، جدیت قابل توجهی نشان داده است، با این حال این کمپین هنوز به کشف سران بزرگ فساد که در ریشه فساد قرار دارند، نرسیده است. این سران بزرگ از سال ۲۰۰۳، تاریخ سرنگونی ایالات متحده نظام صدام حسین با تمام بدیهایش، به منظور آمادهسازی برای تحویل این کشور مهم به «جمهوری اسلامی» ایران، پشت فساد ایستادهاند. این سران بزرگ به خوبی شناخته شدهاند. هرگونه کمپین مبارزه با فساد که به این افراد نرسد و آنچه را در دوران حکومتهایی که در تضعیف دولت عراق وسعت بخشیدند انجام دادهاند، آشکار نکند، بیفایده خواهد بود.
در ظل دولت علی الزیدی، از عراق خواسته میشود مسیر خود را از ایران جدا کند. به نظر نمیرسد این امر ممکن باشد، نه به دلیل دیگری، جز اینکه «گارد انقلاب» همچنان بر مفصلهای قدرت تسلط دارد. مهمترین دلیل بر این موضوع، وجود «حشد الشعبی» است که گروهی از شبهنظامیان موثر به ایران را در خود جای داده و به عنوان کانون ثقل در زندگی سیاسی عراق عمل میکند. «حشد» در تشییع پیکر «رهبر» علی خامنهای در کربلا و نجف با حضور شخصیتهای بزرگ و وزینی مانند نوری المالکی، هادی العامری و قیس الخزعلی، نقش امنیتی ایفا کرد. بیش از آن، روز تشییع خامنهای در عراق به عنوان تعطیلی رسمی اعلام شد.
زود یا دیر، روز امتحان عراق فرا خواهد رسید. این موضوع تنها به دنبال ادامه کمپین مبارزه با فساد نیست که انتظار نمیرود فراتر از آنچه رسیده است پیش برود، بلکه به موضوع سلاحهایی است که در اختیار گروههای «حشد الشعبی» و شبهنظامیان عراقی دیگر متعلق به «گارد انقلاب» ایران نیز وجود دارد.
برخلاف تصور رئیسجمهور ترامپ، نه برای علی الزیدی و نه برای دیگر رهبران عراقی، دور کردن ایران که همچنان کلیدهای قدرت را در دست دارد، کار آسانی نخواهد بود. هر تفسیری که الزیدی از برگزاری راهپیماییهایی به سمت کویت از خاک عراق و همچنین تداوم حمله به کنسولگری کویت در بصره در زمانی که «جمهوری اسلامی» بدون توقف به کشورهای عربی خلیج فارس و اردن حمله میکند، ارائه دهد، با این استدلال که این اقدامات پاسخی به حملات آمریکایی است، چگونه قابل توجیه است؟
جلب توجهکننده محموله اسلحه، شامل ۱۵۰ پهپاد و موشک، بود که مقامات سوری در مرزهای عراق در مسیر انتقال به بانیاس، جایی که یک پالایشگاه نفت قرار دارد، ضبط کردند. این سلاحها برای «حزبالله» ارسال شده بودند که مقامات سوری آن را «تروریستی» توصیف کردند. چه کسی این سلاحها را در عراق به دقت بستهبندی کرد تا از طریق سوریه به «حزب» و لبنان ارسال شود؟ آیا تشکیل یک کمیته تحقیقاتی عراقی کافی است تا دیگر کسی در عراق با «حزبالله» همذاتپنداری نکند؟
بدون شک، موضع دولت عراق نسبت به «حزبالله» لبنان و قرار دادن آن در فهرست تروریسم، گامی بسیار مهم است. در نهایت، حقیقت بزرگ این است که باید از تعامل با «حزبالله» دست کشید؛ گروهی که توانسته است از بیش از یک شبهنظامی عراقی که با آن همسو هستند، عبور کند. اما چه کسی میداند؟ شاید دولت عراق از طریق موضعگیری خود نسبت به «حزبالله» لبنان، به جای رسیدگی به وضعیت «حزبالله» عراق، به پاشیدن خاکستر در چشمها بسنده کند.
ترامپ به تفصیل درباره اهمیت نفت عراق و تأثیر آن بر شرکتهای آمریکایی صحبت کرد. او نگران است که شرطبندی بر عراق، بهتر از شرطبندی ترامپ بر ایران و یادداشت تفاهمی که جناحی در دولت او با «جمهوری اسلامی» به آن دست یافته باشد، نباشد.
این نوع پرسشها در غیاب تغییر بزرگ در ایران مطرح باقی خواهد ماند؛ تغییری که ممکن است رخ دهد و ممکن است رخ ندهد و منطقه، از جمله عراق، تا زمانی که این تغییر اتفاق نیفتاده، گروگان آن خواهد بود...!
