مستطیل سبز... وقتی توپ از سیاست کوچکتر میشود!
هرگاه سوت شروع بازی به صدا درمیآید، مردم گمان میکنند که سیاست درهای خود را بسته و جهان به بشریت مرخصیای از جنگها و اختلافات اعطا کرده است. اما حقیقت این است که زمین سبز مستطیلشکل هرگز جزیرهای جدا از خشکی نبوده، بلکه همواره امتدادی از آن بوده است؛ ایدهها همانگونه که پاها بر آن میجنگند، بر روی آن به رقابت میپردازند و پرچمها پیش از آنکه تیمها با یکدیگر رقابت کنند، در آن به رقابت برمیخیزند.
فوتبال تنها یک بازی نیست، بلکه صحنهای عظیم برای بشریت است با تمام باورها، علایق و وابستگیهایی که همراه دارد. بازیکنی که حریف خود را فریب میدهد، همان شهروندی است که نظر سیاسی دارد و مربیای که طرح بازی را ترسیم میکند، ممکن است زخمهای میهن خود را در دل داشته باشد و داور که سوت خود را به صدا درمیآورد، انسانی که از خلأ بیرون نیامده است، بلکه فرزند محیط، فرهنگ و تاریخ خود است.
به همین دلیل، دیگو مارادونا فراتر از یک بازیکن فوتبال بود. او آنچه را که به آن باور داشت در بدن خود حمل میکرد؛ تصویر چگوارا را بر بازوی خود و فیدل کاسترو را بر ساق پایش نقش بسته بود، گویی اعلام میکرد که انسان میتواند باشگاه خود را تغییر دهد، اما نمیتواند باورهایش را از درونش کندن کند. آن خالکوبیها تزیین نبودند، بلکه بیانیهای سیاسی بودند که بر پوست نوشته شده بودند.
از زمان تأسیس رقابتهای بزرگ، ورزش یکی از ابزارهای قدرت نرم برای دولتها بوده است. و در هر دوره المپیک یا جام جهانی، تنها تیمها با یکدیگر رقابت نمیکنند، بلکه نظامهای سیاسی، تصورات ذهنی، اقتصادها و پیامهای نفوذ با هم رقابت میکنند.
در سال ۱۹۶۸، دوندههای آمریکایی تامی اسمیت و جان کارلوس، بر سکوی قهرمانی در المپیک مکزیکوسیتی ایستادند و مشتهای خود را که با دستکشهای سیاه پوشانده بودند، به نشانه اعتراض به نژادپرستی بالا بردند. جهان به همان اندازه که به مدالها توجه نشان نداد، به نشانه سیاسی که به یکی از مشهورترین تصاویر قرن بیستم تبدیل شد، مشغول بود.
و در سال ۱۹۸۰، دهها کشور المپیک مسکو را به دلیل اشغال افغانستان توسط شوروی تحریم کردند، در پاسخ بلوک شرق چهار سال بعد با تحریم المپیک لسآنجلس پاسخ داد. زمینهای ورزشی در آن روزها میدانهای مسابقه نبودند، بلکه نقشههای جنگ سردی بودند که لباس ورزشی به تن داشتند.
و امروز، در حالی که ایالات متحده، کانادا و مکزیک میزبان جام جهانی هستند و جهان درگیر تنشها، جنگها و قطببندیهای بیسابقهای است، سادگی خواهد بود که باور کنیم این رقابت همچنان از این صحنه جدا خواهد ماند. رویدادهای جهانی دروازههای ورزشگاهها را متوقف نمیکنند، بلکه همراه با تماشاگران وارد میشوند، در سکوها مینشینند و با پرچمها موج میزنند.
ما دیدهایم که چگونه پرچمی که در سکوها برافراشته میشود میتواند احساسات کل کادر فنی را برانگیزد و چگونه دقایقی از یک بازی پیش از آنکه نبرد برای امتیازات باشد، به میدان نبرد نمادها و هویتها تبدیل میشود. توپ ممکن است یکی باشد، اما خوانشها از آن به تعداد پرچمهای برافراشته در سکوهاست.
خطرناکترین چیزی که امروز با آن روبرو هستیم، سیاسی شدن ورزش است و خطرناکتر از آن، سیاسی شدن عدالت ورزشی است. وقتی جهان احساس کند که تصمیمات ممکن است تحت تأثیر قدرت میزبان، وزن سیاسی یا نفوذ اقتصادی آن تحت تأثیر قرار گیرد، بازنده واقعی نه تیم ملی، بلکه اعتماد به خود بازی است.
عدالت ورزشی نباید تابعیت داشته باشد، نباید زبان سیاست را صحبت کند و نباید به صاحب زمین یا صاحب نفوذ گرایش نشان دهد. زیرا اولین قربانی سیاسی شدن، نتیجه نیست، بلکه اعتبار کل رقابت است.
تاریخ ثابت کرده است که زمین سبز مستطیلشکل تنها آینهای از جهان است. اگر جهان شعلهور شود، سکوها نیز شعلهور خواهند شد. اگر پایتختها تقسیم شوند، شعارها نیز تقسیم خواهند شد. و اگر ایدئولوژیها با هم برخورد کنند، بر روی پیراهن بازیکنان، در جشنهای آنها و در پرچمهایی که تماشاگران حمل میکنند، ظاهر خواهد شد.
هر کس که تاریخ را با انصاف بخواند، کشف خواهد کرد که جام جهانی تنها رقابتی برای تعیین بهترین تیم نبوده است، بلکه در بسیاری از دورههای خود کتابی باز بوده که موازنه قدرتها در جهان، تحولات نفوذ، پیامهای دولتها و درگیریهای هویتی را روایت میکرده است.
