مذاکرات رومای لبنان و اسرائیل... شناوری دیپلماتیک در خلاف جهت جریان نظامیسازی در منطقه
ششمین دور مذاکرات لبنانی-اسرائیلی که برای نخستین بار خارج از واشنگتن و در رم برگزار شد، بیشتر شبیه «شنا در خلاف جهت جریان» تشدید تنشهای فزاینده در منطقه به نظر میرسد؛ منطقهای که «سرزمین سدرها» از زمانی که پس از «طوفان الاقصی» در نخستین جنگ درگیر آن شد، درگیر این تحولات است.
مذاکرات رم در روز نخست خود، آزمون توانایی ایالات متحده برای ایجاد «منطقهای امن» بود که لبنان خواهان آن است تا احتمال کشیده شدن به مرکز طوفانی که در افق منطقه میلرزد، کاهش یابد. با این حال، این موضوع در هسته اصلی خود، به همان اندازه که به بعد لبنانی مربوط است، تحت تأثیر دینامیکی است که ایران در نحوه جابجایی «منافع» منطقهای خود بر روی صفحه خطرناکترین مرحله از درگیری آمریکا-ایران اتخاذ خواهد کرد. کدام یک از دو گزینه را در پیش خواهد گرفت: آیا تهران استراتژی فعالسازی همزمان تمام اوراق نفوذ خود را در پیش میگیرد یا این بار به «ذخیرهای» جدید مانند حوثیها و بابالمندب متوسل میشود تا از آنچه از قدرت «حزبالله» باقی مانده محافظت کند یا نشان دهد که این گروه دیگر قادر به ایجاد «تکیهگاه متعادل» نیست؛ چرا که پیش از آتشبس در جبهه لبنان، مجبور شد «با دست خود» مداخله کند تا معادلاتی را برای متوقف کردن هدف قرار دادن جنوب بیروت تحمیل نماید.
پس از پایان روز اول مذاکرات رم که امروز در خاک آمریکا، یعنی در سفارت این کشور در پایتخت ایتالیا و با میزبانی تیمی از وزارت خارجه آمریکا ادامه مییابد، گرایشهای پنهان پشت این میز مذاکره که قرار است مسیر اجرایی را از فریمورمی که در ۲۶ ژوئن در واشنگتن بین لبنان، اسرائیل و ایالات متحده امضا شد، خارج کند، نمایان شد. این فریمورک بهطور خاص برای تعیین مناطقی که قطار انسحاب تدریجی نیروهای اسرائیلی از آنجا آغاز خواهد شد و جایگزینی آن با گسترش حضور ارتش لبنان تحت نظارت آمریکا، تدوین شده است.
اسرائیل با این مناطقی که آنها را «آزمایشی» مینامد، به عنوان آزمونی برای سنجش جدیت لبنان و ارتشش و توانایی آنها در وفای به تعهدات مرتبط با خارج کردن سلاح «حزبالله» از جنوب لیطانی برخورد میکند. این موضوع اهمیت اسرائیل بر این نکته را توضیح میدهد که پیشگامان این مناطق شامل نقاط و روستاهایی باشد که خارج از اشغال مستقیم زمینی او قرار دارند؛ امری که در واقعیت، ماهیت فریمورک چارچوب را نشان میدهد که انسحاب کامل اسرائیل را به فروپاشی ساختار نظامی حزبالله در سراسر کشور گره میزند.
از سوی دیگر، لبنان تلاش میکند تا از ظاهر شدن در موقعیت زیردست در برابر آزمایش اسرائیلی پرهیز کند و میخواهد مناطقی که برای انسحاب پیشنهاد میشوند، «نمونهای» از توانایی دولت برای گسترش کنترل خود باشند، همزمان با انسحاب اسرائیل از مناطقی که واقعاً اشغال شدهاند، نه از طریق آتشبس، و بدون تمایز بین جنوب یا شمال لیطانی. با این حال، بیروت از زبانی استفاده میکند که تفسیرپذیر است و درباره نظمدهنده به مسئله سلاح حزبالله در شمال رودخانه، فضایی برای تأویل باقی میگذارد؛ آیا این موضوع مذاکره با تلآویو و خروجیهای آن است یا در نهایت یک گفتگوی داخلی.
از این رو، میانجی آمریکایی با وظیفه سازش بین رویکردهای لبنانی و اسرائیلی روبرو است تا به مسیر مذاکرهای واشنگتن انگیزه اجرایی بدهد و جدایی جبهه ایران را از نظر دیپلماتیک تثبیت کند. این امر همچنین برای تهران سختتر میکند که کشور کوچک را در دهانه هر انفجار جدیدی بیندازد که حزبالله مسئولیت آن را در برابر محیط خود بر عهده دارد. در عین حال، این تلاش چارچوب حاکم بر راهحل پایدار در جبهه لبنان را تثبیت میکند، حتی اگر تهران به منفجر کردن «کمربند منفجرهای» که برای نبرد بقایی که میجنگد، به دور خود پیچیده است، روی آورد.
در حالی که جدعون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، اعلام کرد که «انتظار دارد مذاکرات با لبنان که در رم برگزار میشود، به پیشرفت در زمینه خروج نیروهایش از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان منجر شود و ما آمادهایم تا در این دو منطقه گامهای بعدی را برداریم»، بر اساس اطلاعات منتشر شده در رسانههای لبنانی، نمایندگان لبنان که به ریاست سیمون کرم، سفیر پیشین، و با حضور ندا حماده معوض، سفیر در واشنگتن، و زید حیکل، مستشار رئیسجمهور جوزف عون و دارای درجه سرهنگی، دیدگاههای خطی خود را ارائه دادند که شامل توضیحات ارتش درباره مناطق نمونه، نحوه استقرار نیروها در آنها و مکانیسم کنترل آنها بود، در مقابل اسرائیل نیز اعتراضات و نگرانیهای خود را به صورت خطی ارائه کرد.
بر اساس این اطلاعات، عون، نمایندگان را با «مختصات» دیپلماتیک مجهز کرد که مضمون آن این بود: هدف نهایی، دستیابی به توافقی درباره چگونگی اجرای فریمورک (چارچوب) است؛ یعنی چگونه ارتش اسرائیل از یک منطقه نمونه اشغالی که ارتش لبنان همزمان در آن مستقر میشود، خارج شود، تاریخ آن تعیین گردد، نقشه خروجها ترسیم و زمانبندی شود و نظارت بر این مکانیسم و اطمینان از اجرای آن توسط ایالات متحده انجام پذیرد.
بر اساس گزارشهای بیروت به نقل از منبعی نزدیک به مذاکرات، نمایندگان لبنان هیچ شرط جدیدی ندارند و اولویت اصلی، تثبیت آتشبس، آغاز خروج اسرائیل و بازچینش ارتش لبنان است تا زمینه برای شروع عملیات بازسازی فراهم شود. در پایان دور دوم مذاکرات در رم، کمیتههای تخصصی متعددی تشکیل خواهند شد تا بر موفقیت کار در مناطق نمونه جنوب نظارت کنند و کمیته سیاسی در صورت لزوم مداخله خواهد کرد.
به نقل از منابع نزدیک به ریاستجمهوری لبنان، تأخیر بیش از یک ساعده نمایندگان اسرائیل و بخشی از نمایندگان آمریکا پیش از آغاز مذاکرات، باعث تأخیر در شروع آنها شد. اولین گام برای لبنان، ثبت خروج اسرائیل از اولین قدم از خاک لبنان است. منابع دیگر در رسانههای محلی اعلام کردند که «ایجاد یک مکانیسم اجرایی برای چارچوب، به دلیل وضوح آن در زمینه ایجاد یک توافق امنیتی بلندمدت و احترام به حاکمیت هر دو کشور، امری اساسی است که هرگونه صحبت قبلی درباره مناطق عازله یا اقتصادی را رد میکند».
در حالی که حزبالله با بلندتر کردن صدا در برابر مذاکرات با اسرائیل، حمله به چارچوب و تهمت زدن به عون، تأکید میکرد که «توافق عبور نخواهد کرد و سقوط کرده است»، موضع نابهسامان رئیس پارلمان، نبیه بری، نیز در قبال این مسیر نمایان شد. او در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا تحولات اخیر، گزینه پیوند لبنان با مسیر واشنگتن را در مقایسه با سایر مسیرها تقویت میکند، گفت: «اگر هر مسیری به نتیجهای مثبت منجر شود که در راستای توقف تجاوز و پایان اشغال باشد، من خوشحال خواهم شد.» او افزود: «برادر، اجازه بدهند با یک دستاورد واقعی و نه توهمی، مرا ساکت کنند... من هنوز چیزی ندیدهام.»
بری تأکید کرد که مذاکره مستقیم که به «چارچوب» منجر شد، تاکنون به هیچ نتیجه ملموسی به نفع لبنان نیانجامیده است، اما تأکید کرد که او اولین کسی خواهد بود که هر دستاوردی را که منجر به خروج اسرائیل، بازگشت آوارگان، آزادی زندانیان و بازسازی شود، خوشآمد میگوید. او افزود: «در نهایت، مهم برای من خوردن انگور است، نه کشتن نگهبان.»
او اشاره کرد که بیشتر مناطق پیشنهادی در چارچوب مناطق آزمایشی، اساساً اشغال نشدهاند و هشدار داد که هدف از این طرح، درگیر کردن ارتش لبنان در درگیریهای داخلی نباشد.
