آیا آموزش از تدریس مهمتر است؟
بین آموزش و تحصیل تفاوت بنیادینی وجود دارد؛ چرا که تحصیل معمولاً با کتاب، برنامه درسی، آزمون و گواهینامه مرتبط است، در حالی که آموزش فرآیندی پیوسته است که هدف آن ساختن انسان، گسترش آگاهی و تقویت توانایی او در تفکر، تحلیل، انتخاب و تعامل با زندگی است. ممکن است دانشآموزان در تحصیل موفق شده و بالاترین نمرات را کسب کنند، اما اگر از کنجکاوی علمی، فرهنگ عمومی، توانایی گفتوگو و حل مسئله محروم باشند، به معنای واقعی کلمه «آموخته» نخواهند شد. از این رو، تفاوت میان آموزش و تدریس نیز آشکار میشود؛ تدریس انتقال منظم اطلاعات و مهارتها در کلاس درس، سالن سخنرانی یا نهادهای آموزشی است، اما آموزش تأثیری است که پس از پایان سخنرانی باقی میماند؛ تغییری که در شیوه تفکر دانشجو، نگرش او به خود، جامعه و جهان رخ میدهد. بنابراین، دانشگاه مدرن نباید صرفاً مکانی برای دریافت اطلاعات باشد، بلکه فضایی برای پژوهش، بحث، تجربه و نوآوری است و نهادی که شهروند را برای مشارکت در توسعه، تصمیمگیری و برخورد آگاهانه با تحولات اقتصادی، فناوری و اجتماعی آماده میسازد.
آموزش نظاممند در کشور کویت از ارادهای سرچشمه گرفت که بهموقع درک کرد دانش پایه پیشرفت است. تأسیس مدرسه مبارکیه در اوایل قرن بیستم، نقطه عطفی مهم در گذار از الگوهای سنتی آموزش به آموزش منظم بود. سپس مدارس، بورسیهها و نهادهای آکادمیک گسترش یافتند تا آموزش به ستون اصلی در ساخت دولت مدرن تبدیل شود. با این حال، وفاداری به این آغازها با اکتفا به دستاوردهای گذشته محقق نمیشود، بلکه با تداوم توسعه و ایجاد کانالهای دائمی با جهان مدرن ممکن است. امروز دانش مرزناپذیر است و دانشگاههای معتبر دیگر بهعنوان جزایر جداگانه عمل نمیکنند، بلکه به شبکههای پژوهشی، آزمایشگاهها، شرکتها، نهادهای حرفهای و مراکز نوآوری جهانی متصل هستند. از این رو، کشور کویت بر گسترش مشارکتهای آکادمیک بینالمللی، تبادل دانشجویان و اساتید، میزبانی برنامههای مشترک و پیوند برنامههای درسی با هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و صنایع خلاق تأکید دارد، در عین حال که هویت ملی، زبان عربی و ارزشهای اجتماعی را حفظ میکند. گشودگی آگاهانه به معنای تقلید نیست، بلکه به معنای انتخاب بهترین تجربیات جهانی و بومیسازی آنها متناسب با نیازهای کشور و آرمانهای مردم آن است.
تجربیات جهانی نشان میدهند که آموزش واقعی قادر به تغییر آینده کشورهاست. کره جنوبی نمونه موفقی است که آموزش، پژوهش علمی و آموزش فنی را به ستونهای اصلی پروژه توسعهای خود تبدیل کرد و دانشگاهها را به نهادهای صنعتی و مراکز نوآوری پیوند داد. در نتیجه، این کشور طی چند دهه از کشوری با منابع محدود به قدرتی جهانی در فناوری، صنعت و اقتصاد دانشبنیان تبدیل شد. این دستاورد نه با انباشت مدارک و نه با طوطیوار تدریس برنامههای درسی محقق شد، بلکه با ساختن نظام آموزشی حاصل شد که به دانش احترام میگذارد، از نوآوری حمایت میکند و به شایستگی ارزش واقعی میبخشد. کشور کویت میتواند الگوی خاص خود را از طریق تبدیل دانشگاهها به موتورهای توسعه، تشویق پژوهشهای مرتبط با چالشهای ملی، مشارکت بخش خصوصی در طراحی برنامههای آکادمیک و آموزشی، و سنجش کیفیت آموزش بر اساس توانایی فارغالتحصیلان در تفکر، تولید و نوآوری (نه صرفاً توانایی حفظ مطالب درسی) توسعه دهد. همچنین، نهادهای آموزشی معتبر باید شریک در شکلدهی به آینده باشند، نه صرفاً نهادی که درجه علمی اعطا میکند. گذار از مفهوم تحصیل به مفهوم آموزش، گذار از انتظار شغل به خلق فرصت، و از مصرف دانش به تولید آن است. کشور کویت دارای پتانسیلهای انسانی، مالی و تاریخ فرهنگی است که او را برای تحقق این گذار آماده میسازد. با چشماندازی روشن، مدیریت آموزشی شجاع و گشودگی متوازن به جهان، میتواند کلاسهای درس او را به نقطه آغازین نسلی مطمئنتر و نوآور تبدیل کند؛ نسلی که اقتصادی متنوع، جامعهای یکپارچه و آیندهای شایسته آرمانهای کشور کویت و مردمش که عاشق پیشرفت و دستاورد هستند، میسازد.
تندرست و پیروز باشید،
دکتر غدير محمد اسیری
