سحر العربیه

سحر واژگان، و شگفتی بیان تو، پیش از نزدیک، دوردست را نیز تسخیر کرده است؛ گویی جادوگری هستی که حکما و سخنوران نظام و نثر، از زبان تو سخن می‌گویند. با کلامشان، دختران دانا را به زیبایی و ظرافت کلامشان مجذوب می‌سازند و پیچ‌های نرم مویشان بر پشت‌هایشان می‌افتد، و با چشمانی سیاه و درشت و مژه‌های بلند، و لبخندی شیرین مانند عطر گل نرگس، و گردنی زیبا که با گردنبند آراسته شده، خود را نشان می‌دهند تا آنجا که گردن‌ها را فراگیرد، و چهره‌ای روشن چون ماه از پرده بیرون آید، و خورشید و صبحگاهش بتابد. این است عربی و بخشی از جادوی آن.

برای آن، سیم‌ها نغمه‌ای غم‌انگیز می‌نوازند که با درد عاشقان، غم روزگار و شادی آن‌ها هم‌خوانی دارد؛ واژگانی که نظام با اندوه و اشتیاق سروده است. تصاویر آشکار می‌شوند و معانی جلوه‌گری و زیبایی می‌یابند. زبان نخستین‌ها، از صاحبان معلقه، با وجود بسته بودن واژگانش، برای حکمای آن زمان، روان و فراگیر بود. و چون زبانی هنرمندانه و دقیق بود، نثر و خطابه و نامه‌هایشان، فنون سخنوری و نوشتن را به دست آوردند، چه در نثر و چه در نظم. اما کسانی که پس از آن‌ها آمدند، با اقوام دیگر به زبان‌هایشان آمیختند، و بسیاری از واژگان آن‌ها به زور به عربی وارد شد. با وجود پذیرش و کاربرد بسیاری از آن‌ها، بسیاری از واژگان بیگانه ماندند، و عربی آن‌ها را نپذیرفت و وارد نکرد، و بی‌دلیل تکرار می‌شد، گاهی با عجمه و گاهی با دخیل.

جادوی واژگان عربی در اشتقاق اصیل واژگان و سپس جادوی بیان آن آشکار است، که کمتر در زبان‌های دیگر مشابه آن به کار رفته است. این برتری چشمگیر عربی بر سایر زبان‌هاست، و پیگیر آن را در نظم و نثر به یک اندازه مشاهده می‌کند. بیان عربی، تو را به زیبایی و جادوی قوی آن در اجزا و ساختارش می‌برد، و موسیقی و بازگشت صداها در آهنگ واژگان، و پیروی بلاغت با سبک‌های بیان، مانند استعاره، کنایه، تشبیه، طباق، جناس، تکرار و غیره، آشکار می‌شود. سپس اعجاز، دلیلی بر توانایی واژگان در انتقال معنا به اختصار و دقت فوق‌العاده است.

زبان عربی، همچنین زبانی است که با نحو و قواعدش، با سبک‌های بیان و بازگشت صداها هماهنگ است، و تعادلی ایجاد می‌کند که خواننده در متون و واژگان آن احساس می‌کند، و حرکات آن را با فتح، کسر، جر، ضم و سکون و غیره، واضح‌تر می‌سازد. جادوی بیان آن، یکی از دلایلی است که عربی را به عنوان زبانی منحصر به فرد برای قرآن کریم، کتاب معجزه‌آیز خدا، درک کردند. واژگان و سبک‌های آن، از سخنانشان در گذشته فراتر رفت، و چون نتوانستند آن را توصیف کنند، آن را به دلیل اعجازش در واژه، معنا، مفهوم و زیبایی بیان، جادو نامیدند، با وجود فصاحت و بلاغتشان در نثر و نظم.

جادوی زبان عربی در توانایی آن برای پذیرش واژگان جدید، ساختن واژگان و استخراج آنچه برای خواننده، نویسنده و ذائقه‌ورز واژگان آن را آشکار می‌کند، کاملاً نمایان است. این دلیلی است که غنای آن را تقویت می‌کند و آن را به زبانی جهانی تبدیل می‌سازد که با دوران در هر زمینه‌ای همگام است. عربی با جادوی خود، از خواهرانش سامی‌زبان، در شگفتی، اشتقاق و بیان فراتر رفته است. بنابراین، تعجب‌آور نیست که دل عاشقان و خردمندان را تسخیر کرده است.

د. سعود محمد العصفور